CNN-၂၀၂၅ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၀ရက်
အစ္စရေးဟာ”အစည်းအဝေးကိုမီးတိုက်ခြင်း”ဟု အမည်ပေးထားသော စစ်ဆင်ရေး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် အင်္ဂါနေ့က ကာတာနိုင်ငံမြို့တော်ရှိ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ညှိနှိုင်းနေသော ဟားမက်စ်ခေါင်းဆောင်ပိုင်းကို ပစ်မှတ်ထားပြီး တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ၊ အရေးကြီးသော အမေရိကန်မဟာမိတ်နိုင်ငံနှင့် ဂါဇာအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ဆွေးနွေးပွဲ များတွင် အဓိကကြားဝင်ဆောင်ရွက်ပေးနေသော နိုင်ငံ၏ နယ်မြေအတွင်း မကြုံစဖူး တိုက်ခိုက်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
အစ္စရေးသည် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် တာဝန်ရှိကြောင်း အလျင်အမြန်ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ ဟားမက်စ်ကလည်း အဖွဲ့ဝင် ၅ ဦးအပါအဝင် ၆ ဦးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန်မူ မအောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြား ခဲ့သည်။
နိုင်ငံများစွာက ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့ကြပြီး၊ ကာတာနိုင်ငံကမူ နိုင်ငံတော်အကြမ်းဖက်မှု ဟုပင် ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က “ဒီအခြေအနေတစ်ခုလုံးအတွက် ကျွန်တော် သိပ်တော့ စိတ်မပျော်ဘူး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
အစ္စရေး၏ အခြားနိုင်ငံတစ်ခု၏ နယ်မြေအတွင်း နောက်ဆုံးတိုက်ခိုက်မှုသည် အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးဆွေးနွေးပွဲများ ပြန်လည်စတင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများအပြင် ဟားမက်စ်တို့၏ သုံ့ပန်း ဘဝတွင် ရှိနေသေးသည့် ကျန်ရှိနေသော အစ္စရေးဓားစာခံများကို လွှတ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းမှု များကိုလည်း သဘောကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ လူသားများ ဖန်တီး ထားသည့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု အခြေအနေတွင် နေထိုင်နေကြသည့် ထောင်နှင့်ချီသော လူများသည် ဂါဇာမြို့ကို စစ်ရေးအရ သိမ်းပိုက်ရန် စီစဉ်ထားသည့်အတွက် အစ္စရေးကသူတို့အား အပြီးသတ်ဖယ်ရှားခိုင်းပြီး နာရီ အနည်းငယ်အကြာတွင် ယခုတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဘာတွေဖြစ်ခဲ့လဲ? အစ္စရေး၏ ဒိုဟာမြို့ကို တိုက်ခိုက်မှုများသည် အဆင့်မြင့်လူနေရပ်ကွက် ဖြစ်သည့် ဝက်စ်ဘေးလဂွန်းကို ထိမှန်ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟားမက်စ်နိုင်ငံရေးဗျူရိုမှ အဖွဲ့ဝင်များစွာ နေထိုင်ကြောင်း ကာတာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ၏ ပြောကြားချက်အရ သိရသည်။
ဟားမက်စ်ခေါင်းဆောင်များသည် ကာတာနိုင်ငံ၏မြို့တော်ကို ဂါဇာပြင်ပရှိ ၎င်းတို့၏ ဌာနချုပ်အဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ အကြမ်းဖက် အဖွဲ့ကလည်း ၎င်း၏ဆွေးနွေးသူများက ထရမ့်ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသည့် မကြာသေးမီက အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအဆိုပြုချက်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
တိုက်ခိုက်မှု၏ အဓိကပစ်မှတ်တစ်ခုမှာ ဟားမက်စ်၏ အဓိကဆွေးနွေးသူ ခါလစ် အလ်ဟာယာ ဖြစ်သော်လည်း သေဆုံးစာရင်းတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိပေ။ သို့သော် တိုက်ခိုက်မှု တွင် အလ်ဟာယာ၏သားနှင့် ၎င်း၏ရုံးညွှန်ကြားရေးမှူးအပါအဝင် ဟားမက်စ်အရာရှိ ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုတွင် ကာတာလုံခြုံရေး အရာရှိ တစ်ဦးလည်း သေဆုံးခဲ့သည်။
အစ္စရေးသတင်းရင်းမြစ်များက CNN သို့ ပြောကြားရာတွင် ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် “လပေါင်းများစွာ ကြာအောင် ပြင်ဆင်ခဲ့ခြင်း” ဖြစ်ပြီး တိုက်လေယာဉ် ၁၀ စီးကျော် ပါဝင်ခဲ့ကာ လက်နက်ခဲယမ်း ၁၀ ခုကျော် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ကာတာဝန်ကြီးချုပ်ကမူ အစ္စရေးသည် ရေဒါဖြင့်မတွေ့ရှိနိုင်သော လက်နက်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ရှည်လျားသော တိုက်ခိုက်မှုအတွက် ဂျက်လေယာဉ်များသည် လေထဲတွင် ဆီဖြည့်ရန် လိုအပ်ခဲ့ကြောင်းနှင့် ၎င်းတို့အားလုံးသည် ဒိုဟာမြို့ရှိ ပစ်မှတ်တစ်ခုတည်းကိုသာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း အစ္စရေးအရာရှိတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။
ကာတာသည် အာဖဂန် တာလီဘန်အဖွဲ့နှင့် အမေရိကန်တို့ လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ် စဉ်က ရုံးခန်းဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့ခြင်းအပါအဝင် ရှုပ်ထွေးသော သံတမန်ရေးရာ ဆွေးနွေးမှုများ အတွက် ကြားနေနယ်မြေတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်မှာ ကာလကြာမြင့်ပြီဖြစ်သည်။
အဆိုပါနိုင်ငံသည် ဂါဇာစစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်နိုင်ရေးနှင့် ဟားမက်စ်တို့ ထိန်းသိမ်းထားသော အစ္စရေးဓားစာခံများကို ပြန်လွှတ်ပေးရေးအတွက် တစ်ခုတည်းသော သံတမန်ရေးရာ လမ်းကြောင်းကို ဦးဆောင်နေသည့် ဒေသတွင်းကြားဝင်ဆောင်ရွက်ပေးနေသော အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ အနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အမေရိကန်၊ အစ္စရေးနှင့် ဟားမက်စ်တို့နှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ်မှု လမ်းကြောင်းများကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး ဆွေးနွေးပွဲအကြိမ်ပေါင်းများစွာကို လက်ခံကျင်းပပေးခဲ့သည်။
ကာတာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ မာဂျက်အယ်လ်အန်ဆာရီက တိုက်ခိုက်မှု မပြုလုပ်မီ ကြိုတင်အကြောင်းကြားခြင်းမခံရကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ပြီး ထိုသို့ ဖော်ပြသည့် သတင်းများကို “အခြေအမြစ်မရှိ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
အစ္စရေး၏ ကာတာအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုသည် ပင်လယ်ကွေ့အာရပ်နိုင်ငံတစ်ခုအပေါ် အစ္စရေး၏ ပထမဆုံးသော လူသိရှင်ကြားတိုက်ခိုက်မှုဖြစ်သည်။ CNN ကမ္ဘာ့ရေးရာလေ့လာ ဆန်းစစ်သူ ဘရက်တ် မက်ဂတ်ခ်က တိုက်ခိုက်မှုသည် “အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးနှစ်ခုလုံးနှင့် အနီးကပ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အတွင်းရှိ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့ သိထားသည့်နေရာကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခြင်း” ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ကာတာသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ အကြီးဆုံးသော အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းကိုလည်း လက်ခံထားရှိပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် အမေရိကန်နှင့် ခိုင်မာသည့် ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ သည်။
ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် ဒေသတွင်းတွင် ကြောက်ရွံ့မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး ကာတာကဲ့သို့ အမေရိကန်၏ ရင်းနှီးသောမဟာမိတ်နိုင်ငံပင် အမေရိကန်၏ အခြားမဟာမိတ်ဖြစ်သော အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းခံရပါက နောက်ထပ် မည်သူဖြစ်လာနိုင်သနည်းဟူသည့် စိုးရိမ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ထိုတိုက်ခိုက်မှုသည်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ဆွေးနွေးပွဲများနှင့် ဓားစာခံများအတွက် ဘာကိုဆိုလိုသလဲ။
အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုသည် ဂါဇာရှိ စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ဆွေးနွေးပွဲများကို ရပ်တန့်သွားစေနိုင်သည်ဟု အချို့သော သတင်းရင်းမြစ်များက ပြောကြားခဲ့သည်။
ကာတာထိပ်တန်း သံတမန် ဟာမက် အလ်မုဖ်တာက တိုက်ခိုက်မှုသည် “ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ကာတာဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ် မိုဟာမက် ဘင် အဗ္ဗဒူရမ်မန် ဘင် ဂျက်ဆင်အလ်သာနီက တိုက်ခိုက်မှုသည် လက်ရှိအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ဆွေးနွေးပွဲများ၏ အခြေအနေကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
နိုင်ငံတကာမဟာဗျူဟာလေ့လာရေးသိပ္ပံ (IISS) မှ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မူဝါဒ အကြီးတန်း အရာရှိ ဟာဆန် အလ်ဟာဆန်က “ကြားဝင်ဆောင်ရွက်မှုတွေ ရပ်တန့်သွားရင် ကျွန်တော် မအံ့သြပါဘူး” ဟု CNN သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ ဟားမက်စ်ကမူ တိုက်ခိုက်မှုသည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်အတွက် ၎င်း၏တောင်းဆိုချက်များကို ပြောင်းလဲ စေမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း အမေရိကန်က အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး မူဘောင်အသစ်တစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့ပြီး အစ္စရေးက လက်ခံခဲ့သည်။
“ဒီအခြေအနေတစ်ခုလုံးအတွက် ကျွန်တော် သိပ်တော့ စိတ်မပျော်ဘူး။ ဒါဟာ ကောင်းတဲ့ အခြေအနေမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော် ဒါကိုပြောပါမယ်၊ ကျွန်တော်တို့က ဓားစာခံတွေကို ပြန်လိုချင်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလိုဖြစ်သွားတဲ့ပုံစံကိုတော့ ကျွန်တော်တို့ သိပ်စိတ်မပျော်ဘူး” ဟု ထရမ့်က ဝါရှင်တန်ဒီစီရှိ Joe’s Seafood, Prime Steak & Stone Crab အပြင်ဘက်တွင် ယနေ့ညနေပိုင်း၌ သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။
ကမ္ဘာက ဘယ်လိုတုံ့ပြန်ခဲ့လဲ။
ကာတာဝန်ကြီးချုပ် အလ်သာနီသည် တိုက်ခိုက်မှုကို ဖော်ပြသည့်အခါ “နိုင်ငံတော်အကြမ်းဖက်မှု” ဟုခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး သိသိသာသာ ဒေါသထွက်နေခဲ့သည်။ ၎င်း၏နိုင်ငံ၏ သံတမန်ရေးထုံးတမ်းစဉ်လာသည် “တားဆီးခြင်းခံရမည်မဟုတ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ဂါဇာနှင့်ပတ်သက်သော လက်ရှိဆွေးနွေးပွဲများမှာ မရေရာသောလမ်းကြောင်းတွင် ရှိနေကြောင်း သွယ်ဝိုက်ဖော်ပြခဲ့သည်။
“ဒီတိုက်ခိုက်မှုနဲ့ ပစ်မှတ်ထားမှုဟာ နိုင်ငံတကာဥပဒေကိုသာမက ကိုယ်ကျင့်တရား စံနှုန်းတွေကိုပါ ကျော်လွန်သွားပြီ” ဟု အလ်သာနီက ပြောကြားခဲ့သည်။
တစ်ချိန်တည်းတွင် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင်နေတန်ယာဟုကမူ ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို “ ဂါဇာစစ်ပွဲ အဆုံးသတ်ရန် တံခါးဖွင့်ပေးနိုင်သော” ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ဆောင်မှုတစ်ခုအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ရုံးက တိုက်ခိုက်မှုသည် “ လုံးဝ လွတ်လပ်သော အစ္စရေးစစ်ဆင်ရေး” ဖြစ်သည်ဟု ယခင်က ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့သည်။
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် — အမေရိကန်၏ တုံ့ပြန်မှုနှင့် လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်စွာ — အစ္စရေးသည် ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
ကုလသမဂ္ဂအကြီးအကဲ အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်က တိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ဥရောပ ခေါင်းဆောင်များနှင့် အာရှနိုင်ငံများစွာကလည်း ရှုတ်ချခဲ့သည်။ အာရပ်နိုင်ငံများစွာကလည်း ထိုသို့သောတိုက်ခိုက်မှုများသည် ဒေသတွင်းလုံခြုံရေးကို ပျက်ပြားစေနိုင်ကြောင်း သတိပေး ခဲ့သည်။ ပါလက်စတိုင်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဟူစိန်အယ်လ်ရှိတ်က တိုက်ခိုက်မှု သည် “ နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် ကာတာ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြင်းထန်စွာ ချိုးဖောက်ခြင်း” ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ် မာ့ခ် ကာနေက ဒိုဟာအပေါ် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုသည် ဒေသတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို “တိုက်ရိုက် အန္တရာယ်ဖြစ်စေ သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ဂါဇာအတွက် ဘာကိုဆိုလိုသလဲ။
အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်သည် ယခုအခါ လှုပ်ခတ်နေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေပြီး၊ အစ္စရေးသည် ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာမှ ဆန့်ကျင်မှုများကို ဆန့်ကျင်လျက် ဂါဇာအပေါ် ၎င်း၏တိုက်ခိုက်မှုကို ဆက်လက်တိုးချဲ့လုပ်ဆောင်နေသည်။
တိုက်ခိုက်မှုများသည် အစ္စရေးက ဟားမက်စ်ကို အနိုင်ယူရန်အတွက် အဓိကကျသည်ဟု ပြောကြားထားသည့် စစ်ရေးအရ သိမ်းပိုက်ရန် စီစဉ်ထားခြင်းမတိုင်မီ အင်္ဂါနေ့က ပါလက်စတိုင်းလူမျိုး တစ်သန်းခန့်နေထိုင်ရာ ဂါဇာမြို့ကို လုံးဝဖယ်ရှားပေးရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဂါဇာမြို့ရှိ ပါလက်စတိုင်းများသည် လူဦးရေထူထပ်သောမြို့တွင် အငတ်ဘေး လျင်မြန်စွာပျံ့နှံ့နေသဖြင့် နောက်ထပ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် နေရာရွှေ့ပြောင်းခံရမှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးအကြီးအကဲ ဗော်လ်ကာ တာ့ခ်က ဂါဇာမြို့တွင် အစ္စရေး၏ စစ်ရေးတိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်မှုသည် “ပိုမိုကြီးမားသော အဓမ္မနေရာရွှေ့ပြောင်းမှု၊ ပိုမိုသေဆုံးမှု၊ ပိုမိုကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ဆင်းရဲဒုက္ခ၊ အဓိပ္ပာယ်မဲ့ ဖျက်ဆီးမှုနှင့် ရက်စက်ယုတ်မာသော ရာဇဝတ်မှုများ” ကို ဖြစ်ပေါ်စေမည်ဟု သတိပေးခဲ့သည်။
