၂၀၂၆ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၃)ရက်
ထရမ့်အစိုးရ (Trump Administration) သည် အီရန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ရေးပဋိပက္ခတွင် ဟော်မုဇ်ရေလက် ကြား (Strait of Hormuz) ပိတ်ဆို့သွားနိုင်ခြေကို မှားယွင်းတွက်ချက် ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြ ထားသည်။
ယခု (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လလယ်) အခြေအနေအထိ သိရှိရသော အသေးစိတ်အချက်အလက် များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် –
၁။ မှားယွင်းစွာတွက်ချက်ခဲ့မှု (The Miscalculation)
လျှော့တွက်ခြင်း။ အမေရိကန် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီနှင့် ပင်တဂွန် (Pentagon) တို့သည် အမေရိကန်၏ စစ်ရေးတိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားကို အမှန်တကယ် ပိတ်ပစ်လိမ့်မည်ဟု အလေးအနက် မထားခဲ့ကြပေ။
ယူဆချက်အမှား။ ရေလက်ကြားကို ပိတ်လိုက်ခြင်းသည် အမေရိကန်ထက် အီရန်ကို ပိုမို ထိခိုက်စေလိမ့်မည်ဟု ထရမ့်အစိုးရက ယူဆခဲ့သည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် အီရန်သည် ရေအောက်မိုင်းများ (Mines)၊ ဒရုန်းများ နှင့် ဒုံးကျည်များ အသုံးပြု၍ ရေကြောင်းလမ်းကို ထိရောက်စွာ ပိတ်ဆို့ထားနိုင်ခဲ့သည်။
၂။ စီးပွားရေးနှင့် ရေနံဈေးကွက် ရိုက်ခတ်မှု
ရေနံဈေးနှုန်း။ ရေလက်ကြားပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ကမ္ဘာ့ရေနံဈေးနှုန်းမှာ တစ်စည်လျှင် ဒေါ်လာ ၁၀၀ အထက် သို့ ခုန်တက်သွားခဲ့ပြီး၊ အချို့အချိန်များတွင် ဒေါ်လာ ၁၂၀ နီးပါးအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ထောက်ပံ့မှုပြတ်တောက်ခြင်း။ ကမ္ဘာ့ရေနံလိုအပ်ချက်၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် စီးဆင်းရာ လမ်းကြောင်းဖြစ်၍ ရေနံတင်သင်္ဘောများ သွားလာမှု ရပ်တန့်လုနီးပါး ဖြစ်နေသည်။
အရေးပေါ်စီမံချက်။ အစိုးရသည် ရေနံဈေးကျဆင်းစေရန် အမေရိကန်၏ အရေးပေါ်ရေနံ သိုလှောင်မှု (Strategic Petroleum Reserve) မှ စည်ပေါင်း ၁၇၂ သန်း အထိ ထုတ်ရောင်းရန် စီစဉ်နေရသည်။
၃။ စစ်ရေးအခြေအနေနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ
မိုင်းအန္တရာယ်။ အီရန်သည် ရေလက်ကြားအတွင်း ရေအောက်မိုင်းများ ချထားကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေသည်။ သမ္မတထရမ့်က အဆိုပါမိုင်းများကို အမြန်ဆုံးဖယ်ရှားရန် သတိပေးထားပြီး၊ မဖယ်ရှားပါက ယခင်ကမမြင်ဖူးသော စစ်ရေးအကျိုးဆက်များ ကြုံရမည် ဟု ခြိမ်းခြောက်ထားသည်။
လုံခြုံရေးအစောင့်အရှောက် (Escorts)။ သင်္ဘောလိုင်းများက အမေရိကန်ရေတပ်ကို အစောင့်အရှောက်တောင်းခံနေသော်လည်း၊ အီရန်၏ ဒရုန်းနှင့် ဒုံးကျည်အန္တရာယ်ကြောင့် အမေရိကန်စစ်ဘက်က ယခုအချိန်အထိ အစောင့်အရှောက်ပေးရန် အသင့်မဖြစ်သေးဟု ဆိုသည်။
၄။ လက်ရှိအခြေအနေ (Status Quo)
သမ္မတထရမ့်က အီရန်၏ စစ်ရေးစွမ်းရည်များ ပျက်စီးသွားပြီဖြစ်၍ “စစ်ပွဲမှာ အောင်နိုင်လု နီးပါးဖြစ်နေပြီ” ဟု ဆိုသော်လည်း၊ လက်တွေ့တွင် ရေလက်ကြား၌ သင်္ဘောများ တိုက်ခိုက်ခံ နေရဆဲ ဖြစ်သည်။
အီရန်၏ ခေါင်းဆောင်သစ် အယာတိုလာ မိုတာဘာ ခါမေနီ (Ayatollah Mojtaba Khamenei) က ရေလက်ကြားကို ဆက်လက်ပိတ်ထားရန် အမိန့်ပေးထားသဖြင့် တင်းမာမှုများမှာ ဆက်လက်မြင့်တက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်: ဒီသတင်းရဲ့ အဓိကဆိုလိုရင်းကတော့ ထရမ့်အစိုးရဟာ စစ်ပွဲတစ်ခုကို စတင်ဖို့ ပြင်ဆင်ခဲ့ပေမဲ့ အဲဒီစစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်လာမယ့် “စီးပွားရေးအရ တန်ပြန်ရိုက်ခတ်မှု (Economic Fallout)” ကိုတော့ လုံလောက်တဲ့ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု မရှိခဲ့ဘူးဆိုတာကို CNN က ထောက်ပြထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
