ဒီဇင်ဘာလ (၁၅) ရက်။
အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအန်တိုနီဘလင်ကန်က အာဆတ်အစိုးရကို ဖြုတ်ချခဲ့တဲ့ ဟာယတ် တာဟီယာအယ်လ်ရှမ် (Hayat Tahrir al-Sham (HTS)) အဖွဲ့နဲ့ တိုက်ရိုက်အဆက်အသွယ် ပြုလုပ်ခဲ့တယ်လို့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ အတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။
“ပထမအနေနဲ့ ကျွန်တော်တို့ HTS နဲ့ တခြားပါတီတွေနဲ့ အဆက်အသွယ် လုပ်တယ်ဆိုတာ ဟုတ်ပါတယ်။ အော်စတင်တိုက်စ် (Austin Tice) ကို ရှာဖွေပြီး အိမ်သို့ပြန်လည် ခေါ်ဆောင်ရာမှာ ကူညီပေးဖို့အရေးပါမှုနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သူတိုင်းကို ကျွန်တော်တို့ လေးစားပါတယ်။ နောက်ပြီး အခုက ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေနဲ့ ပြင်ပနိုင်ငံတွေက လက်ခံကျင့်သုံးနေတဲ့ ဆက်လုပ်နေတဲ့ ပံ့ပိုးမှုတွေအတွက် ချမှတ်ထားတဲ့ အခြေခံမူတွေကိုလည်း မျှဝေထားပါတယ်” လို့ ဘလင်ကန်က ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန် အလွတ်သတင်းထောက် အော်စတင်တိုက်စ်ဟာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်က ဆီးရီးယားမှာ သတင်းပို့နေစဉ် ပြန်ပေးဆွဲခံခဲ့ရပါတယ်။
အမေရိကန်က ဆီးရီးယားရဲ့ အောင်ပွဲခံ HTS သူပုန်တွေနဲ့ တိုက်ရိုက်အဆက်အသွယ် ပြုလုပ်ခဲ့တယ်လို့ အန်တိုနီဘလင်းကင်က ပြောကြားပြီး အနောက်နဲ့ အာရပ်နိုင်ငံတွေက တူရကီနဲ့အတူ စည်းလုံးညီညွတ်ပြီး ငြိမ်းချမ်းသော ဆီးရီးယားနိုင်ငံကို ထောက်ခံအားပေးကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရဲ့ မှတ်ချက်ဟာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှာ HTS သူပုန်တွေကို အကြမ်းဖက်သမားတွေအဖြစ် ဝါရှင်တန်က သတ်မှတ်ခဲ့ပေမယ့် ဘလင်ကန်နဲ့ အခြားသံတမန်တွေဟာ စနေနေ့မှာ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ၊ အာကာဘာမြို့မှာ ဆီးရီးယားအရေး ဆွေးနွေးမှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။
“ ကျွန်တော်တို့ HTS နဲ့ အခြားပါတီတွေကို ဆက်သွယ်ခဲ့ပါတယ်” ဟု ဘလင်ကန်က ပြောပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘယ်နေရာမှာ ဆက်သွယ်တယ်၊ ဘယ်လိုနည်းနဲ့ ဆက်သွယ်တယ်ဆိုတာကိုတော့ မဖော်ပြခဲ့ပါဘူး။
ဆီးရီးယားပြည်တွင်းစစ်မှာ အစ္စလာမ္မစ်ဦးဆောင်တဲ့ သူပုန်တွေက အာဆတ်ကို ဖြုတ်ချပြီးနောက် ဆီးရီးယားပြည်တွင်းစစ်အတွင်းမှာ တူရကီက သံတမန်မစ်ရှင်ကို ဖြုတ်ချပြီး ၁၂ နှစ်အကြာ ပိတ်ထားခဲ့ရာမှ အခုအခါ ဒါမတ်စကတ်မှာ တူရကီသံရုံးကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့တယ်လို့ တူရကီက ကြေညာခဲ့ပါတယ်။
တူရကီဟာ ဆီးရီးယား ပဋိပက္ခမှာ အဓိကကျတဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်ခဲ့ပြီး အနောက်မြောက်ဘက်မှာ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ထားပြီး အာဆတ်ကို ဖြုတ်ချခဲ့တဲ့ထိုးစစ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့တဲ့ HTS နဲ့လည်း ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းထားပါတယ်။
အမေရိကန်၊ တူရကီ၊ အီးယူနဲ့ အာရပ်နိုင်ငံတွေက သံတမန်တွေ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံမှာ တွေ့ဆုံပြီးနောက် ပူးတွဲကြေညာချက်ထုတ်ခဲ့ပြီး အဲ့ဒီကြေညာချက်မှာ “ပိုမိုမျှော်လင့်ချက်ရှိသော၊ လုံခြုံပြီး ငြိမ်းချမ်းသောအနာဂတ်ကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ ဤအရေးကြီးသည့်သမိုင်းတွင် ဆီးရီးယားပြည်သူများအား အပြည့်အဝ ထောက်ခံအားပေးကြောင်း” ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
လူ့အခွင့်အရေးကို လေးစားမှုနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ “အားလုံးပါဝင်နိုင်သော၊ ဂိုဏ်းဂဏအုပ်စု မဟုတ်ဘဲ ပြည်သူကို ကိုယ်စားပြုသည့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိသော အစိုးရတစ်ရပ်ကို ဖန်တီးရန်” ဆီးရီးယားဦးဆောင်တဲ့ အသွင်ကူးပြောင်းမှုကို ၎င်းတို့က တောင်းဆိုခဲ့ကြပါတယ်။
“နောက်ဆုံးတော့ ဆီးရီးယားဟာ ဆယ်စုနှစ်များစွာ အထီးကျန်မှုကို အဆုံးသတ်ဖို့ အခွင့်အရေး ရှိလာပြီဖြစ်ပါတယ်” လို့ အဲ့ဒီအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
ဓာတ်ပုံ။
တူရကီနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟာကန်ဖီဒန် (Hakan Fidan) သည် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ၊ အာကာဘာတွင် ဆီးရီးယား၏အနာဂတ်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲအတွင်း အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အန်တိုနီဘလင်ကန် (Antony Blinken) နှင့် စကားပြောဆိုနေစဉ်။ Andrew Caballero-Reynolds/Reuters
