ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ ဖာဒီနန်မားကို့စ် ဂျူနီယာက ၎င်း၏နိုင်ငံသည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်း ရေလက်ကြားနှင့် နီးကပ်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ပဋိပက္ခတစ်ခုအတွင်းသို့ ဆွဲခေါ်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
“အထူးသဖြင့် ထိုင်ဝမ်ရေလက်ကြားက တင်းမာမှုတွေ ရှိနေတဲ့ ဒေသအခြေအနေကို ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပထဝီဝင် အနေအထားအရ၊ အဲဒီဒေသမှာ အမှန်တကယ် ပဋိပက္ခ ဖြစ်ခဲ့ရင် ဖိလစ်ပိုင်အနေနဲ့ တစ်နည်းနည်းနဲ့ မပါဝင်ဖို့မှာ စိတ်ကူးကြည့်ဖို့ ခက်ခဲတဲ့ မြင်ကွင်းတစ်ခုပါ” ဟု မားကို့စ်က တနင်္ဂနွေနေ့တွင် သီးသန့်အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် Nikkei သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
“မည်သူ့ဖက်ကိုပဲ ဖြစ်ဖြစ်…ဘယ်သူတွေနဲ့တွဲလုပ်လုပ် ပဋိပက္ခထဲကို ကျွန်တော်တို့ ရောက်သွားမှာပါ” ဟု ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ငါးရက်ကြာ တရားဝင် ခရီးစဉ်အပြီးတွင် ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ထိုင်ဝမ်တစ်ဝိုက်တွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တရုတ်သည် ကျွန်းအနီးတွင် စစ်ဂျက်လေယာဉ်များ မကြာခဏ ပျံသန်းနေသဖြင့် အင်အားဖြင့် သိမ်းယူမည်ဆိုခြင်းကို ငြင်းပယ်ထားခြင်း မရှိပေ။ မကြာသေးမီက အမေရိကန် လေတပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတစ်ဦးသည် ထိုင်ဝမ်နှင့်ပတ်သက်ပြီး တရုတ်နှင့် စစ်ရေးပဋိပက္ခသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည့် အတွက် ကြိုတင် ပြင်ဆင်ထားရန် အရာရှိများအား ညွှန်ကြားစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဖိလစ်ပိုင်မြောက်ပိုင်းရှိ ၎င်း၏ ဇာတိပြည်နယ်ဖြစ်သော Ilocos Norte သည် ထိုင်ဝမ်တောင်ပိုင်း Kaohsiung မှ မိနစ် ၄၀ သာကွာဝေးသော လေကြောင်းခရီးစဉ်ဖြစ်ကြောင်း မားကို့စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။ “ကျနော်တို့က ရှေ့တန်းမှာ အနီးကပ် ရှိနေတယ်လို့ ခံစားရတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
ပဋိပက္ခဖြစ်ခဲ့လျှင် ထိုင်ဝမ်ရှိ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသား ၁၅၀,၀၀၀ ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးသည် ၎င်း၏ ဦးစားပေးဖြစ်သည်ဟု သမ္မတက ပြောကြား ခဲ့သည်။ “စစ်တပ်ရဲ့ တုံ့ပြန်မှု နဲ့ ပတ်သက်လာရင် ဒါက ဘယ်လို အခြေအနေ ရောက်သွားပြီလဲဆိုတာပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ ဖိလစ်ပိုင်၏နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒသည် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ကတိပြုထားပြီး အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားအတွက် လမ်းညွှန် ထားကြောင်း မားကို့စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
“ဒါကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်အတွက် ဘာတွေကောင်းလဲ ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ ကြည့်ရမှာပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ အာရှဗဟိုစုစည်းမှုအား ကိုးကား၍ ဒေသတွင်း၏အနာဂတ်ကို အခြားပြင်ပအင်အားစုများမှ မဟုတ်ဘဲ ဒေသတွင်းရှိသူများက ဆုံးဖြတ်မည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
ကွဲပြားမှုများကို စစ်ရေးအရ မဟုတ်ဘဲ သံတမန်နည်းအရ ဖြေရှင်းသင့်သည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ “ဘယ်သူကမှ စစ်မတိုက်ချင်ဘူးလို့ ကျွန်တော် ရိုးသားစွာ ယုံကြည်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းနဲ့ လုပ်ဆောင်ကြဖို့ ပါဝင်ပတ်သက်နေတဲ့ ပါတီအားလုံးကို ကျွန်တော်တို့ ဆက်လက် အကြံပြုခြင်းနဲ့ တိုင်ပင်ခြင်းများကို ပြုခဲ့ပါတယ်” ဟု မားကို့စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
ဒေသတွင်း တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်သည် မနီလာ၏ တစ်ဦးတည်းသော မဟာမိတ်စာချုပ် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည့် အမေရိကန်နှင့် ထိုင်ဝမ်၏ မြောက်ဘက်တွင်ရှိသော ဂျပန်တို့နှင့် ၎င်း၏ ကာကွယ်ရေး ဆက်ဆံရေးပိုမို ခိုင်မာစေရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။
အငြင်းပွား တောင်တရုတ်ပင်လယ်ရှိ ဖိလစ်ပိုင်၏ ရေပိုင်နက်ကို အကာအကွယ်ပေးခြင်းသည် ၎င်း၏ ရေပိုင်နက်ဆိုင်ရာ အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသော နေရာများကို ဘေဂျင်းက စစ်ရေးအရ ကျွန်းတုများကိုဖန်တီးပြီး သိမ်းယူထားရာ အမေရိကန်နှင့် ဂျပန်တို့နှင့်အတူ လုံခြုံရေး အစီအစဉ်များ တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရန် အဓိက ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
မားကို့စ်နှင့် ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် ဖူမီယို ကီရှီဒါတို့သည် ၎င်းတို့နိုင်ငံများ၏ ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးကို မြှင့်တင်ဖို့အတွက် နည်းလမ်းရှာဖွေရန် ကြာသပတေးနေ့တွင် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဘေးအန္တရာယ် တုံ့ပြန်ရေးနှင့် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများအတွက် ဖိလစ်ပိုင်တွင် လာရောက် လည်ပတ်သည့် ဂျပန်တပ်များ တပ်စွဲရန် ပိုမိုလွယ်ကူစေမည့် သဘောတူညီချက်ကို အရိပ်အမြွက်ဖော်ပြခဲ့သည်။
မနီလာသည် ဝါရှင်တန်နှင့် ရှိပြီးသား တပ်ဖွဲ့ဝင်များ တပ်ဖြန့်မှု သဘောတူညီချက် ရှိပြီး ဂျပန်သည် ၎င်းတို့၏ နှစ်စဉ် စစ်ပွဲလေ့ကျင့်မှုများတွင် လေ့လာသူအဖြစ် ပါဝင်ရန် ဖြစ်သည်။ “လာရောက်လည်ပတ်တဲ့ တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေရဲ့ သဘောတူညီချက်ဟာ သေချာပေါက် လေ့လာနေဆဲဖြစ်ပြီး အချို့နေရာတွေမှာ နေရာချထားမှုအတွက် အဆိုပြုချက်တစ်ခု ရှိနေပြီ” ဟု မားကို့စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
“ ဒေသတွင်း တင်းမာမှု အပူချိန်ဟာ တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာနေပါတယ်။ တုံ့ပြန်မှုအနေနဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နယ်မြေကို မှန်ကန်စွာ ကာကွယ် နိုင်ရေးအတွက် ကျွန်တော်တို့က ပိုပြီး တရားမျှတမှုရှိဖို့ လိုပါတယ်” ဟု မားကို့စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
မားကို့စ်သည် ယခုလအစောပိုင်းတွင် အမေရိကန်စစ်တပ်အား နောက်ထပ်ဖိလစ်ပိုင်အခြေစိုက်စခန်း လေးခုအား ဝင်ရောက်ခွင့်ပေးခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ အရင်သမတ ဖြစ်သူ ရိုဒရီဂို ဒူတာတေးက အမေရိကန်နှင့် ဝေးကွာပြီး တရုတ်နှင့် ပိုမိုနွေးထွေးသော ဆက်ဆံရေးကို ထူထောင်ခဲ့သည့် ဒူတာတေး၏ မူဝါဒနှင့်မတူဘဲ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ အလားအလာရှိသော အခြစိုက်စခန်း နေရာသစ်များသည် ထိုင်ဝမ်နှင့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်တို့အနီးတွင် ဖိလစ်ပိုင် မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
တိုးချဲ့အခြေစိုက်စခန်းဝင်ရောက် ဆောက်လုပ်ခွင့် သဘောတူညီချက်သည် ၁၉၅၁ ခုနှစ် အပြန်အလှန်ကာကွယ်ရေး သဘောတူစာချုပ်အရ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အမေရိကန်မဟာမိတ်တို့ကို အားကောင်းလာစေရန်နှင့် ခေတ်မီစေရန် ကြိုးပမ်းမှု တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။
တောင်တရုတ် ပင်လယ်သည် စာချုပ်ချုပ်ထားမှုအရ အကာအကွယ်ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ဝါရှင်တန်က မနီလာကို အာမခံ ထားပြီး ဖိလစ်ပိုင်သင်္ဘော သို့မဟုတ် လေယာဉ်များကို လက်နက်ကိုင် တိုက်ခိုက်ပါက ဝါရှင်တန်ထံမှ တုံ့ပြန်မှုကို ရရှိစေမည် ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင် ငါးဖမ်းသမားများသည် ၎င်းတို့၏ မိရိုးဖလာငါးဖမ်းကွက်များတွင် ငါးဖမ်းနိုင်စေရန် ဖိလစ်ပိုင်က အလိုရှိကြောင်း မားကို့စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
“ဒါတွေက ကြီးကျယ်တဲ့ ခြေလှမ်းတွေ မဟုတ်ဘူး၊ ရန်စတာတွေ မလုပ်ချင်ပေမယ့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှာ လုံခြုံတဲ့ ဖြတ်သန်းသွားလာမှု ရှိအောင် ကူညီပေးမယ်လို့ ဆုံးဖြတ်ထားတယ်။ နောက်ပြီး ကိုယ့်ရေပိုင်နက်နယ်မြေတွေကို ကိုယ်တိုင်ကာကွယ်ဖို့ တတ်နိုင်သမျှ လုပ်နေတယ်” ဟုပြောသည်။
တရုတ်သည် ဖိလစ်ပိုင်၏ ထိပ်တန်းကုန်သွယ်ဖက်ဖြစ်သည်။ မားကို့စ်သည် ပြီးခဲ့သည့်လက ဘေဂျင်းသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး ဒေါ်လာ ၂၂.၈ ဘီလီယံတန်ဖိုးရှိ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကတိကဝတ်ရထားသည့် ခရီးစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မနီလာ၏ လုံခြုံရေး သဘောတူညီချက်သစ်သည် တရုတ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို နှောင့်နှေးစေမည့် အမေရိကန်နှင့် ဂျပန်တို့နှင့်ပတ်သက်ပြီး စိုးရိမ်မကင်း ဖြစ်ပါသလားဟု မေးမြန်းရာ မားကို့စ်က “ တရုတ်ကို ဆန့်ကျင်တဲ့ လုပ်ရပ်တစ်ခုမှ မရှိပါဘူး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
“အခု ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ၊ အခု ကျနော်တို့ လုပ်နေတဲ့ ဂျပန်၊ တောင်ကိုရီးယား၊ သြစတြေးလျလိုမျိုး တခြားနိုင်ငံတွေနဲ့ ပူးတွဲ စစ်ရေး လေ့ကျင့်မှုဟာ ဒေသတွင်း တင်းမာမှုတွေ တိုးမြင့်လာတာကို ကျနော်တို့ အားလုံးက ပြန်လည် တုံ့ပြန်တဲ့အနေနဲ့ လုပ်ကြတာဖြစ်တယ်” ဟုမားကိုစ့်ကပြောသည်။
မားကို့စ်က “ အဓိက အကျိုးစီးပွားမှာ တောင်တရုတ်ပင်လယ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး လုံခြုံစွာ ဖြတ်သန်းသွားလာရန် ဖြစ်ပါတယ်” ဟု နှစ်စဉ် ကုန်သွယ်မှု ဒေါ်လာ ၃ ထရီလီယံခန့်က ဖြတ်သန်းသွားလာနေပါသည်။ “ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စီးပွားရေးအများစုဟာ ယင်းအပေါ်တွင် မှီခိုနေပါတယ်။ ဂျပန်အပါအဝင် တရုတ်တို့ပင်လျှင်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ “ ဒါက ဒေသတဝိုက်က ကျွန်တော်တို့အားလုံးအတွက် အရမ်း အရေးကြီးတဲ့အရာပါ” ဟုသူကဆိုသည်။
ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၂) ရက်နေ့ထုတ် Nikkie ၏ CLIFF VENZON ရေးသားသည့် Marcos says ‘hard to imagine’ Philippines can avoid Taiwan conflict သတင်းကိုခေတ်မျက်လုံး Era’s Eyes မှ ဘာသာပြန်သည်။
ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ ဖာဒီနန်မားကို့စ်ဂျူနီယာသည် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်က တိုကျိုတွင် တွေ့ဆုံမေးမြန်းပြီးနောက် တွေ့ရစဉ် (ဓာတ်ပုံ – ယူကီ ကိုဟာရာ)
