အစ္စရေးက အီရန်၏ South Pars ဓာတ်ငွေ့တွင်းကို မဆင်မခြင် တိုက်ခိုက်မှုကို ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံရှိတာဝန်ရှိသူက ဝေဖန်ခဲ့သည်။ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံမှ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ကာတာနှင့် အီရန်ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သည့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရေနံစက်ရုံဖြစ်သည့် အီရန်၏ South Pars ဓာတ်ငွေ့တွင်းကို အစ္စရေးက မဆင်မခြင် တိုက်ခိုက်မှုဟု ဝေဖန်လိုက်သည်။
“ သိသာထင်ရှားသော အမေရိကန် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများသည်ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးဓာတ်ငွေ့မြေ၏ကာတာဘက်ခြမ်းတွင်သာ ရှိသော်လည်း၊ ဤတိုးမြင့်တိုက်ခိုက်မှုသည် ဤရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ အတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်သည်” ဟု အရာရှိက CNN တွင် တနင်္ဂနွေနေ့က ပြောကြားခဲ့သည်။
ကာတာစက်ရုံများမှ ကီလိုမီတာ ၂၀၀ ခန့်အကွာတွင် တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း တာဝန်ရှိသူ တစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။
“ ကာတာနယ်ပယ်သည် အမေရိကန်၊ ဥရောပနှင့် ကမ္ဘာတို့အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော စွမ်းအင်အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့က ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။ “ဒီတိုက်ခိုက်မှုက အမေရိကန်နဲ့ ကာတာလို ဒေသတွင်း မဟာမိတ်တွေရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေပါတယ်”ဟုဝေဖန်ခဲ့သည်။
“ အီရန်ကို အစ္စရေးက တိုက်ခိုက်တာဟာ အမေရိကန်နဲ့ ဘာမှမဆိုင်ဘူး” ဟု ထရန့်က ပြောလိုက်သည်။
“ကျွန်တော်တို့ကို အီရန်က ဘယ်လိုပုံစံ၊ ပုံသဏ္ဍာန်နဲ့မဆို တိုက်ခိုက်ခဲ့ရင်၊ အမေရိကန် စစ်တပ်ရဲ့ စွမ်းအား အပြည့်နဲ့ အရင်က တစ်ခါမှ မမြင်ဖူးတဲ့ အင်အားအဆင့်ကနေ သူတို့အပေါ်ကို ကျဆင်းသွားမှာပါ” ဟု ထရန့် က ဆိုခဲ့သည်။
အစ္စရေးကို နောက်ဆုံးအကြိမ် တိုက်ခိုက်မှုများတွင် ၎င်း၏ ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည် အမျိုးအစားသစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း အီရန်က ပြောကြားခဲ့သည်။
နိုင်ငံပိုင် FARS သတင်းဌာန၏ အဆိုအရ တနင်္လာနေ့တွင် ညတွင်းချင်း ပစ်ခတ်မှုအတွင်း အစ္စရေးနိုင်ငံတွင်းသို့ အီရန်၏ Haj Qassem ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည် ထိမှန်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ဒုံးကျည်အသစ်သည် အစ္စရေးတွင် တပ်စွဲထားသည့် အမေရိကန်စစ်တပ်၏ Terminal High Altitude Defence (THAAD) ကဲ့သို့သော ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးစနစ်များအပြင် Patriot ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးနှင့် အစ္စရေး အသုံးပြုသည့် အခြားကာကွယ်ရေးများကိုပါ ကျော်လွှားသွားနိုင်ကြောင်း အီရန်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အာဇစ် နာဆာဇာဒက် (Aziz Nasirzadeh) က မေလ ၄ ရက်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
အကွာအဝေး ၁,၂၀၀ ကီလိုမီတာ အကွာအဝေး ရှိပြီး ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေးစနစ်များကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နိုင်သော ကျည်ဆန်ထိပ်ဖူး တပ်ဆင်ထားကြောင်း အီရန်၏ Tasnim သတင်းအေဂျင်စီကို မေလအစောပိုင်းတွင် အီရန်က ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။
“ ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်အသစ်တွင် ပစ်မှတ်များကို တိကျစွာ ထိမှန်နိုင်စေရန်နှင့် အီလက်ထရွန်နစ် စစ်ပွဲကို တန်ပြန်နိုင်စေမည့် အဆင့်မြင့် လမ်းကြောင်းပြစနစ်တစ်ခုလည်း တပ်ဆင်ထား ပါသည်” ဟု Tasnim က မေလအစောပိုင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။
သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့် ပထမသက်တမ်းအတွင်း အီရတ်တွင် အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသည့် အီရန်၏ အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေး အစောင့်တပ်ဖွဲ့၏ အထူးစစ်ဆင်ရေးတပ်ဖွဲ့ Quds တပ်ဖွဲ့၏ တပ်မှူးဟောင်း ကွာဆမ် ဆိုလီမာနီ (Qassem Soleimani) ကို ဂုဏ်ပြုပြီး အဆိုပါ ဒုံးကျည်ကို Haj Qassem ဟု အမည်ပေးထားသည်။
အစ္စရေးသည် အီရန်၏ ပြန်လည်စုဖွဲ့နိုင်မှုကို လျှော့တွက်ထားကြောင်း လေ့လာသုံးသပ်သူများက ဆိုသည်။
“အစ္စရေးတွေက အီရန်စစ်တပ်ရဲ့ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်တွေကို အောင်မြင်စွာ ပစ်မှတ်ထားပြီး သူတို့ထဲက အများအပြားကို သတ်နိုင်ပြီးနောက်မှာ အီရန်က သူတို့တပ်ဖွဲ့တွေကို ပြန်လည်စုဖွဲ့ နိုင်မှုကို သူတို့ (အစ္စရေး) က လျှော့တွက်ထားပါတယ်” ဟု Quincy Institute for Responsible Statecraft ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ထရီတာပါစီက ပြောကြားခဲ့သည်။
တဖက်တွင် အစ္စရေး-အီရန် ပဋိပက္ခ အရှိန်လျော့သွားသည့် အရိပ်အယောင်များ မပြနိုင်သဖြင့် ရေနံဈေးနှုန်းများ ပြန်လည်မြင့်တက်လာသည်။
အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့ကြား ပဋိပက္ခသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာပြီး ကမ္ဘာ့ရေနံထောက်ပံ့မှုကို ခြိမ်းခြောက်လာသောကြောင့် တနင်္ဂနွေတွင် ရေနံစျေးနှုန်းများ ဆက်လက်မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ပြီးခဲ့သည့်အပတ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
အမေရိကန်ရေနံသည် နောက်ဆုံး ၁.၂% တက်လာပြီး တစ်စည်လျှင် ၇၃.၈၅ ဒေါ်လာဖြင့် Brent တွင် ၁% တက်လာပြီး တစ်စည်လျှင် ၇၅$ ဖြင့် တက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အစောပိုင်းနာရီအနည်းငယ်ကပင် ပိုမိုမြင့်မားလာခဲ့သည်။
တနင်္လာနေ့ ဒေသစံတော်ချိန် နံနက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးကမ်းရိုးတန်းမြို့ ဟိုင်ဖာတွင် ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးကာ အခြေခံအဆောက်အအုံများ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့ကြောင်း အစ္စရေးက အီရန်သည် ထပ်မံအသစ်တိုက်ခိုက်မှုအဖြစ် ဒုံးကျည်များကို ပစ်လွှတ်လိုက်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ဒုံးကျည်များသည် ဟိုင်ဖာရှိ ရေနံချက်စက်ရုံတစ်ဝိုက် ဧရိယာကို ထိမှန်သွားသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုကို ဗီဒီယိုတွင် ပြသခဲ့သည်။
ပဋိပက္ခသည် ဒေသတွင်းမှ ရေနံတင်ပို့မှု ပြတ်တောက်မည်ကို စိုးရိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရေနံထောက်ပံ့မှုများအတွက် အရေးကြီးဆုံးသော လမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် Hormuz ရေလက်ကြားမှ ရေနံစီးဆင်းမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော ပဋိပက္ခကို ဆန်းစစ်လေ့လာသူများ၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို မြင့်တက်လာစေခဲ့သည်။
အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အစ္စရေးဗဟိုဓာတ်အားလိုင်း ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။
အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အစ္စရေးအလယ်ပိုင်းရှိ ဒေသဆိုင်ရာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလိုင်း ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း အစ္စရေးလျှပ်စစ်ကော်ပိုရေးရှင်း (Israel Electric Corporation) မှ ပြောကြားခဲ့သည်။
“ အထူးသဖြင့် လျှပ်စစ်ဝါယာကြိုးများ စုတ်ပြဲခြင်းကြောင့် လျှပ်စစ်ဓါတ်လိုက်မည့် အန္တရာယ်ကို ကင်းရှင်းစေရန်အတွက် အဖွဲ့များသည် မြေပြင်တွင် လုပ်ဆောင်နေကြသည်” ဟု အစ္စရေးလျှပ်စစ်ကော်ပိုရေးရှင်း မှ ပြောကြားခဲ့သည်
“တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပြုပြင်ရန်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ပြန်လည်ရရှိရေး ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်” ဟု ၎င်းကဆိုသည်။
အစ္စရေးကမ်းရိုးတန်းရှိ ဟိုင်ဖာမြို့တွင် တနင်္လာနေ့အစောပိုင်းက အီရန်က အသစ်တိုက်ခိုက်မှုအဖြစ် ဒုံးကျည်များကို ပစ်လွှတ်လိုက်သည်ဟု အစ္စရေးက ပြောကြားခဲ့ပြီးနောက် အစ္စရေးကမ်းရိုးတန်း ဟိုင်ဖာတွင် ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးကာ အခြေခံအဆောက်အအုံများ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ဒုံးကျည်များသည် ဟိုင်ဖာရှိ ရေနံချက်စက်ရုံတစ်ဝိုက် ဧရိယာကို ထိမှန်သွားသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုမှ ဗီဒီယိုကို ပြသခဲ့သည်။
ရေနံချက်စက်ရုံ၏အထက်ကောင်းကင်ယံတွင် ဝင်လာသော ဒုံးကျည်များဖြင့် မီးရောင်များ တောက်ပနေကာ သန့်စင်စက်ရုံအနီးရှိ ပစ်မှတ်အများအပြားကို ထိမှန်သွားသည်ကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဒုံးခွင်းဒုံးများ ထိမှန်လာစဉ် အဆောက်အဦများနှင့် အခြေခံ အဆောက်အအုံများ မီးလောင်ပေါက်ကွဲသွားသည်ကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်သည်။
ဝင်လာသော အီရန်ဒုံးကျည်အချို့ကို အစ္စရေးမှ ပစ်ခတ်သော ဒုံးကျည်များက ကြားဖြတ်ဟန့်တားခဲ့ကြောင်း ဗီဒီယိုတွင် ဖော်ပြသည်။
ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသောတိုက်ခိုက်မှုများအတွင်း ကျယ်လောင်သော ပေါက်ကွဲသံများကို ကြားနိုင်သည်။
အစ္စရေးနှင့် အီရန်ကြား သဘောတူညီချက်ကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ထရန့်ကပြောသော်လည်း “တခါတရံတွင် သူတို့အနေနဲ့ တိုက်ခိုက်ပြီး စမ်းသပ်ကြည့်ဖို့ လိုအပ်တယ်” ဟု ထရန့်က ဆိုသည်။
အစ္စရေးက နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် သောကြာနေ့က တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်ခဲ့ပြီးနောက် အီရန်တွင် လူပေါင်း ၂၂၄ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အီရန်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့ကြောင်း ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဟိုစိန် ကာမန်ပို (Hossein Kermanpour) အား ကိုးကား၍ အီရန်နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာတစ်ခုဖြစ်သည့် Mehr News က ဖော်ပြခဲ့သည်။
လူပေါင်း ၁,၂၇၇ ဦး ဆေးရုံတင်ထားရပြီး အသေအပျောက်အများစုမှာ “၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်” သည် အရပ်သားများဖြစ်ကြောင်း ကာမန်ပိုမှ ပြောကြားခဲ့သည်။
အစ္စရေးနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ဟိုင်ဖာမြို့၌ အီရန်၏ ညတွင်းချင်း ဒုံးကျည်ဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လူသုံးဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံ၏ အမျိုးသား အရေးပေါ် ဝန်ဆောင်မှုဌာန မဂျင် ဒေးဗစ် အက်ဒွမ် (Magen David Adom) က ပြောကြားခဲ့သည်။
အစ္စရေးအလယ်ပိုင်း ဘနီ ဘရက် (Bnei Brak) မြို့တွင် လူတစ်ဦးသေဆုံးပြီး ပီတာ့ တစ်ဗာ (Petah Tikva) တွင် လေးဦးသေဆုံးခဲ့သည့် ညတွင်းချင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ရှစ်ဦးအထိ ရှိလာခဲ့သည်။
ဟိုင်ဖာရှိ ရေနံချက်စက်ရုံတစ်ဝိုက်တွင် ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးကာ အခြေခံအဆောက်အအုံများ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့ကြောင်း ဗီဒီယိုများတွင် ပြသခဲ့သည်။
နှစ်နိုင်ငံ ဒုံးကျည်ပစ်ခတ်မှုများကို သောကြာနေ့က စတင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း အစ္စရေးတွင် ယခုအခါ လူ ၂၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ်ရုံးက ပြောကြားခဲ့သည်။
အီရန်နိုင်ငံတွင် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်ကတည်းက “ အနည်းဆုံး ၂၂၄ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့တယ်” လို့ အီရန်နိုင်ငံရဲ့ တရားဝင်မီဒီယာကို ကိုးကားပြီး တနင်္ဂနွေနေ့က ပြောကြားခဲ့ပါသည်။
အီရန်ခေါင်းဆောင် အာလီခါမေနီကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန် အစ္စရေး၏ အစီအစဉ်ကို ထရမ့်က ပယ်ချခဲ့ကြောင်း အမေရိကန် အရာရှိနှစ်ဦး၏ ပြောကြားချက်အရ သိရသည်။
အီရန်၏ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီခါမေနီကို သတ်ရန် အစ္စရေးတို့၏ အစီအစဉ်ကို အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က ပယ်ချခဲ့ကြောင်း အမေရိကန် အရာရှိနှစ်ဦးက CNN သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
သီတင်းပတ်ကုန်က ဒုတိယမြောက် အမေရိကန် အကြီးတန်းအရာရှိတစ်ဦးက CNN သို့ ပြောကြားရာတွင် အစ္စရေးတို့သည် အီရန်၏ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်ကို သတ်ပစ်ရန် အခွင့်အရေး ရခဲ့ကြောင်း CNN သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အစီအစဉ်ကို သမ္မတ ထရန့်က ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း အမေရိကန်က အစ္စရေးသို့ အကြောင်းကြားခဲ့ပြီး အဆိုပါ အစီအစဉ်ကို အကောင်အထည် မဖော်ခဲ့ကြောင်း အကြီးတန်း အရာရှိက ပြောကြားခဲ့သည်။
ဓာတ်ပုံ။
အစ္စရေးနိုင်ငံအတွင်းထိခိုက်မှုများ
