၂၀၂၅ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ရက်
လက်ရှိအချိန်သည် အမေရိကန်ကြားဝင်စေ့စပ်မှုဖြင့် အစ္စရေးနှင့် ဟားမတ်စ်တို့အကြား ချုပ်ဆိုထားသော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်၏ ပထမအဆင့် ပြီးဆုံးလုနီးပါး အခြေအနေတွင် ရှိနေပြီး၊ လတ်တလော အဓိက ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။
၁။ ဂါဇာ (Gaza) အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး အခြေအနေနှင့် စီးပွားရေး ပျက်စီးမှု
ကျိုးပျက်လွယ်သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး (Fragile Ceasefire)။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သဘောတူညီခဲ့သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် အဓိကအားဖြင့် ခိုင်မာနေသော်လည်း၊ နှစ်ဖက်စလုံးက ချိုးဖောက်မှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များ ၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး စတင်ကတည်းက ပါလက်စတိုင်း ၃၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဂါဇာ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ထားသည်။ အစ္စရေးကလည်း စစ်သွေးကြွများ၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် ၎င်းတို့၏ စစ်သားများ သေဆုံးမှုရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
ဓားစာခံ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းခြင်း။ ဟားမတ်စ်သည် ၎င်းတို့ ဖမ်းဆီးထားသည့် သက်ရှိ ဓားစာခံအားလုံးကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ သေဆုံးပြီးသော ဓားစာခံများ၏ ရုပ်အလောင်း များကိုလည်း ပြန်လည် ပေးအပ်နေသည်။ သို့သော် အလောင်း ၃ ခု ကျန်ရှိနေသေးပြီး ၎င်းသည် သဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အစ္စရေးက စွပ်စွဲသည်။
ကပ်ဆိုးကြီးအလား စီးပွားရေး ကျဆင်းမှု။ ကုလသမဂ္ဂ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အေဂျင်စီ (UNCTAD) ၏ အစီရင်ခံစာအရ ဂါဇာ၏ စီးပွားရေးသည် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ အတွင်း ၈၇% ကျုံ့ဝင်သွားခဲ့ပြီး၊ တစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီ (GDP per capita) သည် တစ်နှစ်လျှင် ဒေါ်လာ ၁၆၁ သာ ရှိတော့ရာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနိမ့်ဆုံး စာရင်းဝင်သွားခဲ့သည်။
ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး။ ဂါဇာကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၇၀ ကျော် လိုအပ်ပြီး၊ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာမြင့်နိုင်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက ပြောကြား ခဲ့သည်။
လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှု အကူအညီ။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်တွင် သတ်မှတ်ထားသော ကုန်တင်ကား အရေအတွက် (တစ်နေ့လျှင် ၆၀၀) အတိုင်း အကူအညီ များ ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်း မရှိသေးဘဲ အကူအညီများ အလွန်အမင်း လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဒေသခံ ၁.၇ သန်းကျော် နေရာရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်နေရဆဲဖြစ်ပြီး အဆောက်အအုံ ၈၀% နီးပါး ပျက်စီးခဲ့ပါသည်။
၂။ အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသ (West Bank) အခြေအနေ
တင်းမာမှု မြင့်တက်လာခြင်း။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကာလတွင် ဂါဇာ၌ အဓိက တိုက်ပွဲများ ရပ်တန့်သွားသော်လည်း၊ သိမ်းပိုက်ထားသော အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသတွင် အကြမ်းဖက်မှု များ ဆက်လက် မြင့်တက်နေသည်။
စီးပွားရေး ဆုတ်ယုတ်မှု။အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသသည်လည်း လုံခြုံရေး ပိုမိုတင်းကြပ် လာခြင်း၊ သွားလာခွင့် ကန့်သတ်ချက်များ၊ အစ္စရေး အခြေချနေထိုင်မှုများ တိုးချဲ့လာခြင်းနှင့် အစ္စရေးအစိုးရက ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ လွှဲပြောင်းမှုများကို ရပ်ဆိုင်းထားခြင်းတို့ကြောင့် စီးပွားရေးမှာ အဆိုးရွားဆုံး ကျဆင်းမှုကို ကြုံတွေ့နေရပါသည်။
ပဋိပက္ခ။ အစ္စရေး စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် အခြေချ နေထိုင်သူ များ၏ ပါလက်စတိုင်း အရပ်သားများအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာနေကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ ကျွမ်းကျင်သူများက သတိပေးထားပါသည်။
၃။ နိုင်ငံတကာ တုံ့ပြန်မှု
ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ထောက်ခံချက်။ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီသည် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်က အဆိုပြုထားသော အချက် ၂၀ ပါ ငြိမ်းချမ်းရေး အစီအစဉ် ကို တရားဝင် ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတွင် ဂါဇာတွင် နိုင်ငံတကာ တည်ငြိမ်ရေး တပ်ဖွဲ့များ (International Stabilization Force) ချထားရန်နှင့် ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ ထူထောင်ရေး လမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖော်ဆောင်ရန် စသည့် အချက်များ ပါဝင်သည်။
တပ်ဖွဲ့ စေလွှတ်ရန် အစီအစဉ်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အတည်ပြုချက်အရ ဂါဇာသို့ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းရေး တပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀,၀၀၀ အထိ စေလွှတ်ရန် ပြင်ဆင်နေကြောင်း ကြေညာထားသည်။
အစ္စရေး အခြေချနေထိုင်သူများ အနောက်ဖက်ကမ်းတွင် အကြမ်းဖက်မီးရှို့နေစဥ် (ပုံ)
ဂါဇာတွင်ရိက္ခာပြတ်လပ်နေသော ပါလက်စတိုင်းများ(ပုံ)
