CNN – ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံအပေါ် ဖိအားပေးသည့် စစ်ဆင်ရေး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ပြီးခဲ့သည့် အပတ်က “ အဆောက်အအုံကြီးတစ်ခု” (big facility) ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုက တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးခဲ့ကြောင်း သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ထိုလုပ်ဆောင်ချက်နှင့် ပတ်သက်သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များကိုမူ အနည်းငယ်သာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။
“ ကျွန်တော်တို့ ခုလေးတင် ခြေမှုန်းလိုက်ပြီ။ ခင်ဗျားတို့ ဖတ်မိသလား၊ မြင်လိုက်သလားတော့ မသိဘူး။ သူတို့မှာ သင်္ဘောတွေ ထွက်ခွာရာ အဆောက်အအုံကြီးတစ်ခု ဒါမှမဟုတ် စက်ရုံကြီး တစ်ခု ရှိတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ညကပဲ ကျွန်တော်တို့ အဲဒါကို ခြေမှုန်းလိုက်ပြီ။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ သူတို့ကို အတော်လေး ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိုးနှက်လိုက်တာပါ” ဟု ထရန့်က ရီပတ်ဘလစ်ကန် အလှူရှင်ကြီး ဂျွန်ကတ်ဆီမာတီဒစ် (John Catsimatidis) ၏ WABC ရေဒီယိုအစီအစဉ်တွင် ပြောကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအင်တာဗျူးကို သောကြာနေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
တနင်္လာနေ့တွင် Mar-a-Lago ၌ သတင်းထောက်များနှင့် တွေ့ဆုံစဉ် အသေးစိတ် အချက်အလက် များကို ထပ်မံမေးမြန်းရာ ထရန့်က “ သင်္ဘောတွေပေါ် မူးယစ်ဆေးဝါးတွေ တင်ဆောင်တဲ့ ဆိပ်ကမ်းဧရိယာမှာ အကြီးအကျယ် ပေါက်ကွဲမှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ်” ဟုလည်း ကောင်း၊ “ အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ရာ နေရာတစ်ခု” (implementation area) မှာ “ မရှိတော့ကြောင်း” လည်းကောင်း ဖြေကြားခဲ့သည်။
အဆိုပါ စစ်ဆင်ရေး၏ နောက်ကွယ်တွင် အမေရိကန်စစ်တပ် သို့မဟုတ် စီအိုင်အေ (CIA) ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုခု ရှိနေသလားဟု ဖိအားပေးမေးမြန်းမှုကိုမူ ထရန့်က ဖြေကြားရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။
“ အဲဒါကိုတော့ ကျွန်တော် မပြောချင်ဘူး။ ဘယ်သူလုပ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ ကျွန်တော် အတိအကျ သိပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ဘယ်သူလဲဆိုတာတော့ မပြောချင်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ ခင်ဗျားတို့ သိတဲ့အတိုင်းပဲ အဲဒါက ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်မှာ ဖြစ်ခဲ့တာပါ” ဟု ထရန့်က CNN သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
သမ္မတသည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံနှင့် ၎င်း၏ ခေါင်းဆောင် နီကိုးလပ်စ်မာဒူရို (Nicolas Maduro) တို့အပေါ် လက်ရှိ လုပ်ဆောင်နေသည့် အမေရိကန်စစ်ရေးဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ မေးခွန်းထုတ်မှုများ ထွက်ပေါ်နေချိန်တွင် ယခုကဲ့သို့ မှတ်ချက်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစစ်ရေးဆောင်ရွက်မှုများတွင် မူးယစ်ဆေးဝါးတင်ဆောင်သည်ဟု ယူဆရသော သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူထားသော ဆီတင်သင်္ဘောများကို ပိတ်ဆို့ထားခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
အိမ်ဖြူတော်ကမူ တနင်္လာနေ့အစောပိုင်းတွင် ယင်းကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ မှတ်ချက်ပေးရန် တောင်းဆိုမှုအပေါ် တုံ့ပြန်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သမ္မတက မည်သည့်အဆောက်အအုံကို ရည်ညွှန်း နေသည် သို့မဟုတ် မည်သည့်နေရာတွင် တည်ရှိသည်ဆိုသည်မှာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မရှိသေးပါ။
အမေရိကန် အရာရှိတစ်ဦးကမူ သမ္မတသည် မူးယစ်ဆေးဝါး ထုတ်လုပ်သည့် အဆောက်အအုံ တစ်ခုအကြောင်းကို ဖော်ပြနေခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း အသေးစိတ်ကိုမူ ထပ်မံ ပြောကြားရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံဘက်မှမူ သမ္မတဖော်ပြသကဲ့သို့သော အဆောက်အအုံကြီးတစ်ခု ဖျက်ဆီးခံရသည့် သတင်းပေးပို့ချက်မျိုး ယခုထက်ထိ မရှိသေး ပေ။
အမေရိကန်က ကာရေဘီယံပင်လယ်နှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အရှေ့ပိုင်းတွင် သင်္ဘောအစင်း ၃၀ ခန့်ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီးနောက် ထရန့်သည် ဗင်နီဇွဲလား ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ နေရာများကို တိုက်ခိုက်မည်ဟု ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာ ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်အရာရှိ များကလည်း ယခင်က ပစ်မှတ်ထားမည့် နေရာများတွင် မူးယစ်ဆေးဝါး ထုတ်လုပ်သည့် အဆောက်အအုံများ သို့မဟုတ် လူသိများသော မှောင်ခိုလမ်းကြောင်းများ ပါဝင်နိုင်သည်ဟု ပြောကြားထားဖူးသည်။
သမ္မတသည် မာဒူရိုအပေါ် ဖိအားတိုးမြှင့်ရန် ကမ်ပိန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ဗင်နီဇွဲလား နိုင်ငံအတွင်း စီအိုင်အေ (CIA) ၏ လျှို့ဝှက်စစ်ဆင်ရေးများကိုလည်း ခွင့်ပြုထားပြီး ဖြစ်သည်။ စီအိုင်အေကမူ ထရန့်၏ မှတ်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ တုံ့ပြန်ပြောကြားရန် ငြင်းဆိုထားသည်။
မကြာသေးမီက ကာရေဘီယံပင်လယ်သို့ စေလွှတ်ရန် ထရန့် အမိန့်ပေးခဲ့သော USS Gerald Ford လေယာဉ်တင်သင်္ဘောပေါ်ရှိ စစ်သည်များထံ ခရစ်စမတ်အကြိုနေ့ ဖုန်းဆက်စကား ပြောစဉ်တွင် ထရန့်က ထိုဒေသသည် “ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသော နေရာတစ်ခု” ဖြစ်ကြောင်း နှင့် အမေရိကန်သည် “ ကုန်းတွင်းပိုင်းအထိ နောက်ယောင်ခံ လိုက်သွားမည်” ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
သမ္မတ အင်တာဗျူးတွင် ပြောကြားခဲ့သော အချိန်ကာလသာ မှန်ကန်ခဲ့လျှင် အဆောက်အအုံ အား တိုက်ခိုက်မှုသည် ထိုအချိန်ဝန်းကျင်တွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလကုန်မှာ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ ဒီသတင်းဖြစ်ရပ်အပေါ် အခြေခံပြီး နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက် (Political Analysis) ကို အချက် ၄ ချက်နဲ့ တင်ပြထားပါသည်။
၁။ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲဗျူဟာ (Domestic Politics)
ဒေါ်နယ်ထရန့်အနေနဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှာ ဒီလိုစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို ထုတ်ဖော်ပြောဆို လာတာဟာ ပြည်တွင်းက သူ့ရဲ့ထောက်ခံသူတွေကို “ ပြတ်သားတဲ့ ခေါင်းဆောင်” ဆိုတဲ့ပုံရိပ် ပြသချင်တာကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် မူးယစ်ဆေးဝါး တိုက်ဖျက်ရေးကို အကြောင်းပြချက်ပေးခြင်းက အမေရိကန်ပြည်တွင်းက မူးယစ်ဆေးပြဿနာ (Fentanyl crisis) ကို စိုးရိမ်နေတဲ့ လူထုရဲ့ ထောက်ခံမှုကို ရယူဖို့ ကြိုးစားတဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ ဗင်နီဇွဲလား အုပ်ချုပ်ရေးအပေါ် ဖိအားပေးမှု (Pressure on Maduro Regime)
နီကိုးလပ်စ်မာဒူရို အစိုးရကို ဖြုတ်ချဖို့ ဒါမှမဟုတ် အလျှော့ပေးလာအောင် လုပ်ဖို့အတွက် အမေရိကန်က “ အမြင့်ဆုံး ဖိအားပေးမှု” (Maximum Pressure) မူဝါဒကို ကျင့်သုံးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
စီးပွားရေးအရ ပိတ်ဆို့ခြင်း: ဆီတင်သင်္ဘောတွေကို ပိတ်ဆို့ခြင်း။
စစ်ရေးအရ ခြိမ်းခြောက်ခြင်း: အခုလို ကုန်းတွင်းပိုင်း အဆောက်အအုံတွေကို တိုက်ခိုက်ခြင်း။ ဒါဟာ မာဒူရိုရဲ့ ဝင်ငွေလမ်းကြောင်း (မူးယစ်ဆေးနဲ့ ရေနံ) ကို ဖြတ်တောက်ပြီး အစိုးရယန္တရား ယိုင်နဲ့သွားအောင် လုပ်ဆောင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာ (International Law & Sovereignty)
အခြားနိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ ကုန်းတွင်းပိုင်း အဆောက်အအုံကို တိုက်ခိုက်ခြင်း (Direct Strike) ဟာ နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ရှိပါတယ်။
တရားဝင်မှု။ အမေရိကန်က ဒါကို မူးယစ်ဆေးဝါး တိုက်ဖျက်ရေးလို့ အမည်တပ်ပေမဲ့၊ ဗင်နီဇွဲလားကတော့ ဒါကို “ ကျူးကျော်စစ်” လို့ သတ်မှတ်ပြီး ကုလသမဂ္ဂမှာ ကန့်ကွက်လာနိုင်ပါတယ်။
ဒေသတွင်း တုံ့ပြန်မှု။ လက်တင်အမေရိက နိုင်ငံတွေအနေနဲ့ သူတို့ဒေသတွင်းမှာ အမေရိကန်ရဲ့ စစ်ရေးစွက်ဖက်မှု တိုးလာတာကို စိုးရိမ်လာနိုင်ပါတယ်။
၄။ CIA ၏ လျှို့ဝှက်စစ်ဆင်ရေးနှင့် တာဝန်ယူမှု (Covert Action & Accountability)
ထရန့်က “ ဘယ်သူလုပ်လဲ သိတယ်၊ ဒါပေမဲ့ မပြောဘူး” လို့ ဆိုတာဟာ စီအိုင်အေ (CIA) ရဲ့ လျှို့ဝှက်စစ်ဆင်ရေး (Covert Action) ဖြစ်ဖို့ များပါတယ်။
ဒါဟာ တရားဝင် စစ်ကြေညာစရာမလိုဘဲ ရန်သူကို ထိုးနှက်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အမှားအယွင်းတစ်ခုခု ဖြစ်ခဲ့ရင် (ဥပမာ – အရပ်သား သေဆုံးမှု) အမေရိကန် အစိုးရ အနေနဲ့ တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှုအပိုင်းမှာ ဝေဖန်စရာတွေ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်သုံးသပ်ချက်။ ဒီလုပ်ရပ်ဟာ အမေရိကန်ရဲ့ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ “ အင်အားသုံး ဖြေရှင်းခြင်း” (Hard Power) ကို ပိုမိုအသားပေးလာတာကို ပြသနေပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ထဲကို ရောက်တဲ့အခါ ဒီတင်းမာမှုကနေတစ်ဆင့် ဗင်နီဇွဲလားမှာ အစိုးရအပြောင်းအလဲ ဖြစ်လာမလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဒေသတွင်းစစ်ပွဲငယ်တစ်ခုဆီ ဦးတည်သွားမလားဆိုတာ စောင့်ကြည့်ရမယ့် အချက်ဖြစ်ပါတယ်။
