CNN- ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်
သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ ဂရင်းလန်းကျွန်း (Greenland) အရေးနှင့် ပတ်သက်ပြီး နောက်ဆုံး ထုတ်ပြန်လိုက်သည့် သွင်းကုန်ခွန် ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ဥရောပ၏ တုံ့ပြန် ဆောင်ရွက်နိုင်ခြေ ရှိသည့် အစီအမံများသည် သွင်းကုန်စျေးနှုန်းများကို သိသိသာသာ မြင့်တက်စေပြီး နှစ်ဖက် စလုံး၏ စီးပွားရေးကို အားနည်းသွားစေနိုင်ပါသည်။
ဘယ်ဘက်ကမှ လျှော့ပေးမည့်ပုံမပေါ်ပါ။ ထရမ့်သည် ဂရင်းလန်းကျွန်းကို ရရှိရန် ကြိုးပမ်းမှုကို အရှိန်မြှင့်လိုက်ပြီး ဒိန်းမတ်၊ ဖင်လန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ နော်ဝေ၊ ဆွီဒင်နှင့် ယူကေနိုင်ငံတို့မှ ကုန်စည်များအပေါ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ သွင်းကုန်ခွန် ၁၀% စည်းကြပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း စနေနေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ အကယ်၍ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့အထိ သဘောတူညီချက် မရရှိပါက ၎င်းအခွန်ကို ၂၅% အထိ တိုးမြှင့်မည်ဟု ဆိုသည်။
ယင်းအခြေအနေကြောင့် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဥရောပနိုင်ငံများ၏ ကိုယ်စားလှယ်များ အရေးပေါ်အစည်းအဝေး ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်သမ္မတ အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန်က ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) အနေဖြင့် “ကုန်သွယ်ရေး ဘာဇူကာ” (Trade Bazooka) ဟု အများက သိကြသည့် အဓမ္မဖိအားပေးမှု ဆန့်ကျင်ရေး ယန္တရား (anti-coercion instrument) ကို အသုံးပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ဤကုန်သွယ်ရေး ဘာဇူကာသည် အမေရိကန်အနေဖြင့် EU ဈေးကွက်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်မှုကို ပိတ်ပင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပို့ကုန်ထိန်းချုပ်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းစသည့် တုံ့ပြန်မှုများကို လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
Tax Foundation မှ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အီရီကာ ယော့ခ် (Erica York) က ဤကုန်သွယ်ရေး ခုခံကာကွယ်မှုစနစ်မှာ အမေရိကန်ကဲ့သို့ မဟာမိတ်များအတွက် မဟုတ်ဘဲ တရုတ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများကို ရည်ရွယ်၍ ဖန်တီးထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။
ရိုက်တာသတင်းဌာန၏ အဆိုအရ ပြီးခဲ့သည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် EU နှင့် အမေရိကန်တို့ ယာယီကုန်သွယ်ရေး ပြေငြိမ်းမှုရစဉ်က ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့သည့် ယူရို ၉၃ ဘီလီယံတန်ဖိုးရှိ လက်တုံ့ပြန်သည့် သွင်းကုန်ခွန်များကိုလည်း ပြန်လည်စည်းကြပ်ရန် EU က စဉ်းစား သွားမည်ဖြစ်သည်။
ING မှ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မက်ခရိုစီးပွားရေး အကြီးအကဲ ကာစတန် ဘရီစကီး (Carsten Brzeski) က “ပထမဦးဆုံး တုံ့ပြန်မှုတွေကို ကြည့်ရသလောက် ဥရောပခေါင်းဆောင် အချို့ဟာ တင်းတင်းမာမာ တုံ့ပြန်ဖို့ ပြင်ဆင်နေကြတယ်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ အတွက်တော့ ဒီတနင်္ဂနွေနေ့က ဖြစ်ရပ်တွေဟာ အမေရိကန်မှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့နဲ့ အမေရိကန်ဆီ ပို့ကုန်တင်ပို့ဖို့ကိစ္စတွေမှာ မရေရာမှုတွေ ထပ်တိုးလာတာပါပဲ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ထိုမရေရာမှုများကြောင့် အမေရိကန်ကုမ္ပဏီ အတော်များများသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်းက ထရမ့်၏ မကြာခဏ ပြောင်းလဲနေသော သွင်းကုန်ခွန် မူဝါဒများကြားတွင် အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ဝန်ထမ်းအသစ်ခန့်အပ်မှုများကို ရပ်ဆိုင်းထားခဲ့ကြသည်။
ယခုတိုးမြှင့်လိုက်သော သွင်းကုန်ခွန်များကြောင့် ယခုနှစ်အတွင်း ဥရောပ၏ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (GDP) ၀.၂၅% လျော့ကျသွားနိုင်ကြောင်း ဘရီစကီးက ခန့်မှန်းထား သည်။ “ဥရောပဟာ စီးပွားရေးရော လုံခြုံရေးရှုထောင့်ကပါ အမေရိကန်အပေါ် နည်းလမ်း အမျိုးမျိုးနဲ့ မှီခိုနေရဆဲပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
နှစ်ဖက်စလုံး၏ စီးပွားရေးကို ထိခိုက်စေခြင်း
အမေရိကန်ကုမ္ပဏီများ၏ လုပ်ငန်းလိုင်စင်များကို ဆိုင်းငံ့ခြင်း သို့မဟုတ် အမေရိကန်၏ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများအပေါ် အခွန်စည်းကြပ်ခြင်းများ ပါဝင်နိုင်သည့် “ကုန်သွယ်ရေး ဘာဇူကာ” ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်နိုင်ကြောင်း Brookings Institution မှ အကြီးတန်းသုတေသနအရာရှိ ဒန် ဟာမီလ်တန် (Dan Hamilton) က သတိပေးခဲ့သည်။
“ထရမ့်ရဲ့ နောက်ဆုံးခြိမ်းခြောက်မှုတွေဟာ ပြီးခဲ့တဲ့နွေရာသီက ယူကေ၊ EU တို့နဲ့ ချုပ်ဆို ထားတဲ့ ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်တွေကို ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သလို အမေရိကန်ရဲ့ အနီးကပ်ဆုံး မဟာမိတ်တွေနဲ့ ဆက်ဆံရေးကိုလည်း ပိုမိုတင်းမာစေပါတယ်” ဟု ဟာမီလ်တန်က ပြောကြားခဲ့သည်။
ဂျာမနီအဓိပတိ ဖရက်ဒရစ် မာ့ဇ် (Friedrich Merz) အပါအဝင် အချို့သော ခေါင်းဆောင် များသည် နှစ်ဖက်စလုံး၏ သွင်းကုန်ခွန် မြင့်တက်လာမှုကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန်အတွက် အဆိုပါ သဘောတူညီချက်ကို ထောက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း၊ ထရမ့်၏ ယခုလှုပ်ရှားမှုကြောင့် ထိုသဘောတူညီချက်မှာ သံသယဖြစ်စရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဥရောပပါလီမန်မှ မန်းဖရက် ဝက်ဘာ (Manfred Weber) က X လူမှုကွန်ရက်တွင် “ဂရင်းလန်းအပေါ် ဒေါ်နယ်ထရမ့်ရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကြောင့် လက်ရှိအခြေအနေမှာ အမေရိကန်-EU ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို အတည်ပြုပေးဖို့ မဖြစ်နိုင်တော့ပါဘူး” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။
ရှီကာဂိုတက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ စတီဗင် ဒါလော့ဖ် (Steven Durlauf) ကလည်း “ဒီလုပ်ရပ် တွေဟာ အမေရိကန်ရဲ့ ကတိကဝတ်တွေအပေါ် ယုံကြည်မှုကို အဆုံးသတ်လိုက်တာပါပဲ။ ဒါဟာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအပေါ် ဆိုးကျိုးတွေ သက်ရောက်စေမှာပါ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်သည် ဂျာမနီနှင့် ဒေါ်လာ ၂၃၆ ဘီလီယံ၊ ယူကေနှင့် ဒေါ်လာ ၁၄၇.၇ ဘီလီယံ၊ နယ်သာလန်နှင့် ဒေါ်လာ ၁၂၂.၂၇ ဘီလီယံ၊ ပြင်သစ်နှင့် ဒေါ်လာ ၁၀၃ ဘီလီယံ အသီးသီး ကုန်သွယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ထရမ့်သည် ဟာကွက်တစ်ခု ချန်ထားခဲ့ပုံရသည် – ၎င်း၏ သွင်းကုန်ခွန်များသည် ဥရောပသမဂ္ဂ တစ်ခုလုံးကို မဟုတ်ဘဲ ရွေးချယ်ထားသော နိုင်ငံအချို့ကိုသာ ဦးတည် ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အဆိုပါ ရှစ်နိုင်ငံသည် EU ၏ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု ဇုန်အတွင်းရှိ အခြားနိုင်ငံများမှတစ်ဆင့် ကုန်သွယ်မှု လမ်းကြောင်းပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် အခွန်များကို ရှောင်ရှားနိုင်ဖွယ် ရှိသည်။
အမေရိကန်ကို နောက်ချန်ထားခဲ့ခြင်း
၁၀% သွင်းကုန်ခွန် ချက်ချင်းစည်းကြပ်ခြင်းထက် အမေရိကန်၏ အကြီးဆုံးကုန်သွယ်ဖက် များနှင့် ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားသွားခြင်း၏ ရေရှည်ဆိုးကျိုးများက ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ပါသည်။
ထရမ့်အနေဖြင့် သွင်းကုန်ခွန်များကို အရှိန်မြှင့်မည်လား သို့မဟုတ် မစည်းကြပ်မီ ပြန်လည် ရုပ်သိမ်းမည်လား ဆိုသည့် မရေရာမှုများကြောင့် ကုန်သွယ်ဖက်နိုင်ငံများသည် ရေရှည်တွင် အမေရိကန်နှင့် ဝေးဝေးနေရန် ဆုံးဖြတ်လာကြမည်ဖြစ်သည်။
“မရေရာမှုဟာ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရဲ့ ရန်သူပါပဲ” ဟု ပါမောက္ခ ဒါလော့ဖ်က ဆိုသည်။ အစိုးရသစ် တက်လာသည့်တိုင်အောင် မဟာမိတ်များက အယုံအကြည် ပျက်သွားနိုင်သောကြောင့် ထရမ့်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် “ပြန်ပြင်မရသော အခြေအနေ” (irreversible) သို့ ရောက်သွားနိုင်ကြောင်း ၎င်းက ဆက်ပြောသည်။
ထို့အပြင် ဤသွင်းကုန်ခွန်များသည် ထရမ့်၏ အရေးပေါ်အာဏာ အသုံးပြုမှုအပေါ် တရားရုံးချုပ်၏ စီရင်ချက်ကြောင့် ပယ်ဖျက်ခံရနိုင်ခြေလည်း ရှိနေသည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အမေရိကန်၏ အကြီးဆုံး ကုန်သွယ်ဖက်များသည် အခြားနိုင်ငံများနှင့် ကုန်သွယ်ရေးကို အရှိန်မြှင့်နေကြသည်။ ကနေဒါသည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် “ဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်ဖြစ်မှု” ကို ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က ကျင်းပခဲ့ပြီး တရုတ်လျှပ်စစ်ကား (EV) များအပေါ် အခွန်လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့သည်။ EU ကလည်း တောင်အမေရိက၏ Mercosur အဖွဲ့နှင့် ၂၅ နှစ်ကြာ ညှိနှိုင်းခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို ရရှိခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
“ဂရင်းလန်းကို ရယူဖို့ ကြိုးပမ်းရာမှာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အရေးကြီးဆုံး မဟာမိတ်တွေကို လက်လွှတ်လိုက်ရသလို ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒီမူဝါဒရဲ့ အကျိုးဆက်ကတော့ ကျွန်တော်တို့ စိုးရိမ်နေရတဲ့ ရန်သူတွေကိုတောင် ပိုပြီး အားကောင်းလာစေတာပါပဲ” ဟု နယူးယောက် တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ ဂျိုးဆက် ဖောင်ဒီ (Joseph Foudy) က သတိပေးခဲ့ပါသည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့က ဂရင်းလန်း၊ Nuuk တွင် အာတိတ်ကျွန်းကို အမေရိကန်ထံ လွှဲပြောင်းပေးရန် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ တောင်းဆိုချက်ကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြသူ လူများ တက်ရောက်နေကြစဉ်။ Marko Djurica/Reuters(ပုံ)
