သဘောတူညီချက်လား၊ ထင်ယောင်ထင်မှားလား? ထရမ့်၏ အီရန်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနှင့် မြေပြင်မှ ရှုပ်ထွေးမှုများ ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံခြင်း

CNN – ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၀ ရက်

အီရန်အနေဖြင့် သဘောတူညီမှုတစ်ခု ရယူရန်၊ သို့မဟုတ်ပါက သေကြေပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာစေမည့် “ ကမ္ဘာပျက်ကိန်း” သတိပေးချက်ကို ရင်ဆိုင်ရန် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က သတ်မှတ်ထားသည့် ည ၈ နာရီ နောက်ဆုံးအချိန်မတိုင်မီ သုံးနာရီပင် မလိုတော့သည့် အချိန်တွင်၊ နိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်းစစ်ဘက်အရာရှိကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ပိဟက်ဂ်ဆက်သ် နှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဒန်ကိန်း တို့ကို အိမ်ဖြူတော်သို့ ဆင့်ခေါ်ခဲ့သည်။

ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိန်း အပါအဝင် ထိပ်တန်းစစ်ဘက်အရာရှိများသည် တိုးမြှင့်ထားသော စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု စတင်ရန် ပြင်ဆင်နေကြပြီး၊ အိမ်ဖြူတော် လက်ထောက်များသည်လည်း သမ္မတက နိုင်ငံတော်သို့ ဗီဒီယိုမှတစ်ဆင့် မိန့်ခွန်းပြောကြားရန် ဆုံးဖြတ်ပါက ဟက်ဂ်ဆက်သ် နှင့် ကိန်း တို့ အသင့်ရှိနေစေရန် အပါအဝင် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသော အရေးပေါ် အခြေအနေများ အတွက် အလုပ်ရှုပ်နေကြကြောင်း အခြေအနေကို သိရှိသူများက CNN သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ထရမ့် ဘာလုပ်မည်ကို မည်သူမျှ တိတိကျကျ မသိရှိကြကြောင်း အရာရှိများက ဆိုသည်။

နောက်ဆုံးတွင်၊ သူသတ်မှတ်ထားသော အချိန်မတိုင်မီ မိနစ် ၉၀ အလိုတွင် ထရမ့်က “ ဒီညမှာ လူ့ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်လုံး ပျက်စီးသွားလိမ့်မယ်” ဟူသော နံနက်ပိုင်းက ခြိမ်းခြောက်မှုကို ရှောင်လွှဲနိုင်ရန် အသည်းအသန် သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများအပြီးတွင်၊ နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက် ရရှိသွားပြီဖြစ်ကြောင်း Truth Social တွင် ကြေညာခဲ့သည်။

ထရမ့်၏ ရုတ်တရက် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကြေညာချက်ကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဘဏ္ဍာရေးဈေးကွက်များတွင် ချက်ချင်း စိတ်သက်သာရာရမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုကြေညာချက်သည် ထရမ့်နှင့် အီရန်တို့ အမှန်တကယ် ဘာကို သဘောတူညီခဲ့ကြသလဲ ဆိုသည်အပေါ် ရှုပ်ထွေးမှုများကို ပိုမိုမြင့်တက်စေခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်၏ အဓိက ရည်မှန်းချက်တစ်ခုဖြစ်သော ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို ပြန်ဖွင့်ရန် ပါဝင်ခြင်း ရှိမရှိ ဆိုသည်မှာ မေးခွန်းထုတ်စရာ ဖြစ်လာသည်။ အဆိုပါ ရေလက်ကြားကို အမေရိကန်-အစ္စရေး စစ်ဆင်ရေးများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က လွန်ခဲ့သော တစ်လကတည်းက ပိတ်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာ့စွမ်းအင် လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့ကာ ဈေးကွက်များကို ထိုးဆင်းသွားစေခဲ့သည်။

သဘောတူညီချက် ပျက်ပြားနိုင်ခြေရှိသည့် ပထမဆုံး အရိပ်အယောင်မှာ အီရန်၏ အချက် ၁၀ ချက်ပါ အဆိုပြုချက်သည် “ ညှိနှိုင်းရန် လက်တွေ့ကျသော အခြေခံအချက်” ဖြစ်ကြောင်း ထရမ့်က ကြေညာပြီး တစ်နာရီကျော်အကြာတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အီရန်၏ အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီက ၎င်းတို့ အောင်ပွဲရပြီဟု ထုတ်ပြန်ချက်အပေါ် သမ္မတမှာ အလွန်ဒေါသထွက်ခဲ့ကြောင်း အခြေအနေကို သိရှိသူ နှစ်ဦးက ဆိုသည်။ ထိုထုတ်ပြန်ချက်မှာ အတုဖြစ်သည်ဟု ထရမ့်က ဆိုကာ၊ နိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်းလုံခြုံရေးအဖွဲ့ထံမှ သတင်းကို တင်ပြခဲ့သည့် CNN ကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ထိပ်တန်း ထရမ့်အရာရှိများက ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားကို ရေနံတင် သင်္ဘောများအတွက် ပြန်ဖွင့်ပေးလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် သင်္ဘောအသွားအလာ များလာ သည်ကို မြင်တွေ့ရကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သော်လည်း၊ လက်တွေ့တွင် ထိုကျဉ်းမြောင်းသော ရေလက်ကြား၌ ပြောင်းလဲမှု တစ်စုံတစ်ရာ ရှိကြောင်း ပြသသည့် အထောက်အထား မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အီရန်က အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ချိုးဖောက်ခံရပြီဟု ဆိုကာ အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်အပေါ် ဆက်တိုက် ဗုံးကြဲမှုကို ထောက်ပြခဲ့သည်။ နှစ်ဖက်စလုံးသည် လက်ဘနွန်အား သဘောတူညီချက်တွင် ထည့်သွင်းခြင်း ရှိမရှိအပေါ် သဘောထား ကွဲလွဲနေကြသည်။

ကြာသပတေးနေ့ နံနက်ပိုင်းအထိ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးမှာ အားနည်းစွာ တည်ရှိ နေသော်လည်း၊ ဤကွာဟချက်မှာ ထရမ့်အတွက် ရှေ့တွင်ရှိနေသော စိန်ခေါ်မှုကို မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်ကို လုပ်ကြံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အစိုးရအတွင်း၌ သဘောထားတင်းမာသူများက ဆက်လက် အုပ်စိုးနေဆဲဖြစ်ပြီး (ထရမ့်က အစိုးရ အပြောင်းအလဲဖြစ်ပြီဟု ဆိုနေသော်လည်း)၊ ကမ္ဘာ့ရေနံ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးမှာလည်း အလွန်နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။

“ ဒီနေ့မှာ အီရန်ကနေ ကူဝိတ်၊ ယူအေအီး၊ ကာတာ၊ ဘာရိန်းနဲ့ ဆော်ဒီအာရေဗျကိုတောင်မှ ဒုံးကျည်တွေ၊ ဒရုန်းတွေနဲ့ အကြီးအကျယ် တိုက်ခိုက်တာကို တွေ့ရပါတယ်” ဟု CNN ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရေးအခင်း လေ့လာသူ Brett McGurk က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညနှောင်းပိုင်းတွင် ထရမ့်က အီရန်အနေဖြင့် နောက်ဆုံး သဘောတူညီချက်ကို မလိုက်နာပါက စစ်ဆင်ရေးများ ပြန်လည်စတင်ရန် အသင့်ရှိကြောင်း Truth Social တွင် သတိပေးခဲ့သည်။

“ အမေရိကန် သင်္ဘောများ၊ လေယာဉ်များနှင့် စစ်သည်များ အားလုံးသည် ခဲယမ်း မီးကျောက် များ၊ လက်နက်များနှင့်အတူ အီရန်နိုင်ငံအတွင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆက်လက် ရှိနေ မည်ဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် သဘောတူညီချက် (REAL AGREEMENT) ကို အပြည့်အဝ လိုက်နာသည့် အချိန်အထိ ရှိနေမည်ဖြစ်သည်” ဟု သူက ရေးသားခဲ့သည်။

အာရုံစိုက်မှုမှာ ယခုအခါ နောက်တစ်ဆင့် ညှိနှိုင်းမှုများနှင့် ဒုသမ္မတ ဂျေဒီဗန့်စ် (JD Vance) ဆီသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ သူသည် ယခုသီတင်းပတ်ကုန်တွင် အမေရိကန်သံတမန် စတိဗ် ဝစ်ကော့ဖ် နှင့် ထရမ့်၏ သားမက် ဂျာရက် ကွတ်ရှ်နာ တို့နှင့်အတူ ပါကစ္စတန်သို့ သွားရောက်ကာ ဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်မည်ဖြစ်သည်။

ဗန့်စ်က အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနှင့် လက်ဘနွန်အရေးအပေါ် ရှုပ်ထွေးမှုများကို “ ဒါဟာ တရားဝင်တဲ့ နားလည်မှုလွဲမှားမှုတစ်ခုပါ” ဟု သတင်းထောက်များကို ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က ပြောကြားကာ အရေးမကြီးသလို ပြုမူခဲ့သည်။

“ အီရန်ဘက်က အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးမှာ လက်ဘနွန် ပါဝင်တယ်လို့ ထင်ခဲ့ပုံရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်းတော့ မပါပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ အဲဒီလို ကတိမပေးခဲ့သလို၊ အဲဒီလို ဖြစ်မယ်လို့လည်း အရိပ်အယောင် မပြခဲ့ပါဘူး” ဟု ဗန့်စ်က ဟန်ဂေရီမှ ထွက်ခွာစဉ် ပြောကြားခဲ့သည်။

ဗန့်စ်သည် ပါကစ္စတန်နှင့် အဆိုပြုချက်များအပေါ် လုပ်ဆောင်ရာတွင် အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း သတင်းရင်းမြစ်များက ဆိုသည်။ ပါကစ္စတန်တွင် ပြုလုပ်မည့် တွေ့ဆုံမှုမှာ စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ရေရှည်တည်တံ့သော သဘောတူညီချက်အတွက် ပြင်းထန်သော ညှိနှိုင်းမှုများထဲမှ ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်လာဖွယ်ရှိသည်။

ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားကို ထိန်းချုပ်ခြင်း

ထရမ့်၏ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကြေညာချက်အပြီးတွင် စတော့ဈေးကွက်များ ချက်ချင်း ထိုးတက်သွားခဲ့ပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းရေးကြောင့် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား ပြန်ပွင့်လာကာ စွမ်းအင် အကျပ်အတည်း လျော့ပါးသွားလိမ့်မည်ဟု ကုန်သည်များက မျှော်လင့်နေကြသည်။

ထရမ့်က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နံနက်ပိုင်း ABC News နှင့် အင်တာဗျူးတွင် အမေရိကန်အနေဖြင့် ရေလက်ကြား လုံခြုံရေးအတွက် အီရန်နှင့် “ ဖက်စပ်လုပ်ငန်း” (Joint Venture) အနေဖြင့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ကာ နှစ်နိုင်ငံလုံးက ဖြတ်သန်းခ (Tolls) ကောက်ခံနိုင်ခြေကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။

သို့သော် အစိုးရအတွင်း၌မူ ထိုသို့ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခြင်းမှာ မည်သို့ အလုပ်လုပ်မည်နည်း ဆိုသည်မှာ မသေချာမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

‘လူ့ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်လုံး’ အား ခြိမ်းခြောက်မှုကို ရှောင်လွှဲခြင်း

အင်္ဂါနေ့က သဘောတူညီချက်သည် စစ်ပွဲ၏ ထူးခြားလှသော ၇၂ နာရီ ကာလကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။

တနင်္ဂနွေနေ့ သန်းခေါင်ကျော်တွင် ထရမ့်က အီရန်အတွင်း ပစ်ချခံခဲ့ရသော အမေရိကန် လေယာဉ်မှူး နှစ်ဦးအနက် ဒုတိယမြောက် လေယာဉ်မှူးကို အောင်မြင်စွာ ကယ်တင် နိုင်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ထရမ့်၏ အီရန်အပေါ် ခြိမ်းခြောက်မှုများမှာ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။ “ အင်္ဂါနေ့ဟာ အီရန်အတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွေနဲ့ တံတားတွေ ပျက်စီးမယ့်နေ့ပဲ။ အဲဒီလိုမျိုး တစ်ခါမှ ရှိဖူးမှာမဟုတ်ဘူး။ ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားကို အခုချက်ချင်းဖွင့်၊ မဟုတ်ရင် မင်းတို့ ငရဲမှာ နေရလိမ့်မယ် – စောင့်ကြည့် နေလိုက်!” ဟု ထရမ့်က Truth Social တွင် တင်ခဲ့သည်။

ထို့နောက် အင်္ဂါနေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် ထရမ့်က “ ဒီညမှာ လူ့ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်လုံး သေဆုံး သွားလိမ့်မယ်၊ ဘယ်တော့မှ ပြန်မရတော့ဘူး။ ကျွန်တော် အဲဒီလို မဖြစ်စေချင်ဘူး၊ ဒါပေမယ့် ဖြစ်လာဖို့ များပါတယ်” ဟု ပို၍ ပြင်းထန်သော စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။

အစိုးရအတွင်း အရာရှိများမှာ ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကြောင့် အံ့အားသင့်ခဲ့ရပြီး၊ သမ္မတက အီရန်ကို သဘောတူညီမှု ရစေရန် မည်မျှအထိ လုပ်ဆောင်မည်နည်း ဟု မေးခွန်းထုတ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။

‘အကြီးစား ပစ်မှတ်စာရင်း’ အတွက် ပြင်ဆင်ခြင်း

အကယ်၍ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို မကြေညာခဲ့ပါက၊ အမေရိကန် စစ်တပ်သည် တိုက်ခိုက်မှုများကို တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရန် ပြင်ဆင်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန် အရာရှိတစ်ဦးက ဆိုသည်။

သို့သော် ထရမ့် လူသိရှင်ကြား ခြိမ်းခြောက်ထားသည့် အတိုင်းအတာမျိုးအထိ စစ်တပ်တွင် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ရှိမရှိမှာမူ မရှင်းလင်းပေ။

ပန်တဂွန်၏ စီမံကိန်းအရ၊ အကယ်၍ အီရန်က ရေလက်ကြား ပြန်မဖွင့်ပါက “ အကြီးစား ပစ်မှတ်စာရင်း” (Massive Target List) ဖြစ်သော အခြေခံ အဆောက်အအုံများ၊ တံတားများနှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများကို တိုက်ခိုက်ရန် အသင့်ပြင်ထားကြောင်း ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဟက်ဂ်ဆက်သ် က ပြောကြားခဲ့သည်။

အငြင်းပွားဖွယ် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်တွင် လက်ဘနွန် ပါဝင်ခြင်း ရှိမရှိအပေါ် အငြင်းပွားမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ အစ္စရေးက လက်ဘနွန်အတွင်း စစ်ပွဲစတင်ချိန်မှစ၍ အကြီးမားဆုံးသော ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ဂျေဒီဗန့်စ် သည် ယခုသီတင်းပတ်ကုန်တွင် ပါကစ္စတန်၌ အီရန်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် တွေ့ဆုံမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် စစ်ပွဲစတင်ကတည်းက အီရန်နှင့် သံတမန်ရေးအရ ဆွေးနွေးမှုတွင် အဆင့်မြင့်ဆုံး အမေရိကန်အရာရှိ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။

အိမ်ဖြူတော် အရာရှိတစ်ဦး၏ အဆိုအရ ထရမ့်သည် အီရန်၏ ခေါင်းဆောင်သစ်များသည် ယခင် အယာတိုလာ ခါမေနီ လက်ထက်ကထက် ပိုမို အလျှော့အတင်း လုပ်လိုစိတ်ရှိသည်ဟု ဆက်လက် ယုံကြည်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် နှစ်ပတ်အတွင်း အပြီးသတ် သဘောတူညီချက် ရနိုင်မလား ဆိုသည်မှာ သံသယများ ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် CIA ညွှန်ကြားရေးမှူး ဂျွန်ရတ်ကလစ်ဖ် (အလယ်-ဘယ်)၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ပိဟက်ဂ်ဆက်သ် (ညာဘက်မှ ၂ ယောက်မြောက်) နှင့် ပူးတွဲစစ်ဦးစီးချုပ်များအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဒန်ကိန်း (ညာ) တို့နှင့်အတူ တနင်္လာနေ့က အိမ်ဖြူတော်တွင် ပြုလုပ်သော သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ၌ စကားပြောကြားနေစဉ်။ (ဓာတ်ပုံ – Andrew Harnik/Getty Images)

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၊ ဘေရွတ်မြို့တွင် အစ္စရေး၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများအပြီး မီးခိုးများ အူတက်နေပုံ။ (ဓာတ်ပုံ – Hassan Ammar/AP)

(လွတ်လပ်သည့် မီဒီယာအဖြစ် ရေရှည်ရပ်တည်နိုင်ရေး သင်တို့အကူအညီလိုအပ်နေပါသည်။ ဤနေရာတွင် www.eraseye.com/donation နှိပ်၍ လှူဒါန်းနိုင်ပါသည်)