KIO ထိန်းချုပ်နယ်မြေ ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်က အင်ဘာပါကျေးရွာအနီးမှာ တရုတ်လူမျိုးတွေပါဝင်တဲ့ ကုမ္ပဏီတခုက မြေရှားသတ္တု တူးဖော် ဖို့ ပြင်ဆင်နေတာကို ဒေသခံတွေက ကန့်ကွက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြတယ်လို့ သိရပါတယ်။
အင်ဘာပါကျေးရွာနဲ့ ဒိန်ဆိန်းပါကျေးရွာတွေက ကစ်သလစ်အသင်းတော်၊ ကချင်နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် ဘာသာရေးခေါင်း ဆောင်တွေနဲ့ ဒေသခံ ၃၀၀ ကျော်က မြေရှားသတ္တု တူးဖော်ဖို့ ပြင်ဆင်နေတဲ့ ကုမ္ပဏီကို ဇန်နဝါရီ (၁၃) ရက်မှာ ကန့်ကွက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြတာပါ။
အဲဒီကုမ္ပဏီကို တရုတ်လူမျိုးတွေက ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားတာ ဖြစ်ပေမယ့် ကုမ္ပဏီအမည်ကိုတော့ မသိကြရဘူးလို့ ဒေသခံတွေက ဆိုပါတယ်။ အင်ဘာပါနဲ့ ဒိန်ဆိန်းပါဒေသတွေမှာ မြေရှားသတ္တု တူးဖော်တာကို လုံးဝရပ်သွားတဲ့အထိ ကန့်ကွက်သွားမယ်လို့ လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်လိုတဲ့ ဦးဆောင်ကန့်ကွက်သူတွေက ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ အခုလို ကန့် ကွက်တာ ဟာ KIO ကို ကန့်ကွက်နေတာမျိုးမဟုတ်ဘဲ မြေရှားသတ္တုဟာ ဒေသခံတွေအတွက် အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်တဲ့ တူးဖော်မှု ဖြစ်နေလို့ ကန့်ကွက်တာလို့ ဆိုပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်ကလည်း အင်ဘာပါ ကျေးရွာအနီးတစ်ဝိုက်မှာ မြေရှားသတ္တုတူးဖော်ဖို့ ပြင်ဆင်မှုတွေရှိလာနေတာကို ရပ်တန့်ပေးဖို့ အင်ဘာပါကျေးရွာအပါအဝင် အဲအနီးတစ်ဝိုက်က အသင်းတော် ရှစ်ခုက ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ ဒေသခံတွေက KIO ထံ ကန့်ကွက်စာ ပို့ခဲ့ပါသေးတယ်။ ဒီဒေသမှာ မြေရှားသတ္တု တူးဖော်ဖို့အတွက် တရုတ်လူမျိုးတွေပါဝင်တဲ့ ကုမ္ပဏီဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက် နေ့မှာ ကနဦး လာရောက်စမ်းသပ်မှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၂ နှစ်ကုန်ပိုင်းမှာ စက်ပစ္စည်းအစုံအလင်နဲ့ ဝင်ရောက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
KIO ထိန်းချုပ်နယ်မြေ မိုင်ဂျာယန်ဒေသ အင်ခေါင်းပါ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်စခန်း အနီး မထန်ကျေးရွာနဲ့ ဂျခရိုင် ကျေးရွာဘက်တွေမှာလည်း KIO ရဲ့ ခွင့်ပြုချက်နဲ့အတူ မြေရှားသတ္တုတွေ အကြီးအကျယ် တူးဖော်နေတယ် လို့လည်း ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။ မြေရှားသတ္တုတူးဖော်တဲ့အခါ အောက်ဇားလစ် အက်စစ် (Oxalic acid) နဲ့ အမိုနီယမ် ဘိုင်-ကာဘွန်နိတ် (Ammo-nium bi-carbonate) လို အားပြင်းအက်စစ် ငါးမျိုးလောက်ကို သတ္တုရှိနိုင်မယ့် တောင်သားနဲ့ မြေပြင်တွေထဲ ထိုးသွင်းပြီး ရှာဖွေတူးဖော်ရတာလို့ သတ္တုတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်း ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးက ပြောကြားထားပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်က ထုတ်ဝေတဲ့ မဂ္ဂဇင်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ The Harvard International Review ရဲ့ အချက်အလက်အရ ၂၀၁၇ မေလကနေ ၂၀၂၁ ဩဂုတ်လအထိ မြန်မာနိုင်ငံမှာ မြေရှားသတ္တုတန်ချိန် တစ်သိန်းလေးသောင်းကျော် ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး အဲဒီပမာဏ ထုတ်ဖော်ဖို့ အန္တရာယ်ရှိ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း (overall toxic waste) ၂၈၄ မီလီယံ တန်ချိန်၊ ရေဒီယိုသတ္တိကြွစွန့်ပစ်ပစ္စည်း (radioactive waste) ၀.၁၄ မီလီယံတန်ချိန်နဲ့ အန္တရာယ်ရှိ ဓာတ်ငွေ့ (waste gas) ၄၉၅ ဘီလီယံဂါလန်ထိ ထွက်ရှိတာကို တွေ့ရပါတယ်။
ကချင်ပြည်နယ် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အရေး လုပ်ရှားသူတစ်ဦးကလည်း မြေရှားသတ္တု တူးဖော်မှုဟာ အန္တရာယ်များတဲ့ သတ္တုတူးဖော်မှုဖြစ်တဲ့အတွက် ရပ်တန့်ပေးဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ လျှပ်စစ်ပစ္စည်း အများအပြားထုတ်လုပ်တဲ့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ လိုအပ်ချက်ကြောင့် Rare Earth လို့ခေါ်တဲ့ မြေရှားသတ္တုကို ကချင်ပြည်နယ်က ချီဖွေ၊ ပန်ဝါဒေသမှာ တရုတ်ကုမ္ပဏီတွေ လာရောက်တူးဖော်နေပြီး လုပ်ကွက်ပေါင်း ၃၀၀ မှာ အားပြင်းအက်စစ် သတ္တုရည်ကန်ပေါင်း ၂၇၀၀ ကျော်ကို တွေ့ရတယ်လို့ ၂၀၂၂ ခုနှစ် သြဂုတ် ၉ ရက်နေ့ထုတ် Global Witness အစီရင်ခံစာက ဖော်ပြပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးဌာန USGS ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း တစ်ကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာနဲ့ မြေရှားသတ္တုတန်ချိန် နှစ်သိန်း ရှစ်သောင်းလောက်ထွက်ရှိခဲ့ပြီး အဲဒီအထဲမှာ တရုတ်နိုင်ငံက တန်ချိန် တစ်သိန်း ခြောက်သောင်း ရှစ်ထောင်နဲ့ ပထမ၊ အမေရိကန်က တန်ချိန် လေးသောင်း သုံးထောင် နဲ့ ဒုတိယ၊ မြန်မာနိုင်ငံက တန်ချိန် နှစ်သောင်း ခြောက်ထောင်နဲ့ တတိယ အများဆုံး တူးဖော်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
Era’sEyes | REF : RFA | Video – CJ | Edit By: Era’s Eye
