၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၂) ရက်၊ တိုကျို။
တူရကီနှင့် ပြင်သစ်တို့သည် အစဉ်အလာအရ ရုရှားလွှမ်းမိုးမှုအောက်ရှိခဲ့သော ဗဟိုအာရှတွင် ၎င်းတို့၏ ဆွဲဆောင်မှုရှိသော ချည်းကပ်မှုကို အရှိန်မြှင့်လုပ်ဆောင်နေကြပြီး မော်စကို၏ ဆွဲဆောင်မှုကျဆင်းနေသော အခြေအနေသည် သံတမန်ရေးရာ လွန်ဆွဲမှုဆီသို့ တံခါးဖွင့်ပေးလိုက်ခြင်းကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ တူရကီဦးဆောင်သော တာ့ခ်နိုင်ငံများအဖွဲ့သည် ၎င်း၏ ၁၀ ကြိမ်မြောက် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို ကာဇက်မြို့တော် အက်စ်တနာ (Astana) တွင် သောကြာနေ့က ကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံအမည်ကို ပြောင်းပြီး အားကောင်းလာခဲ့သည့် တာ့ခ်ကစ်ဘာသာစကားပြောသောနိုင်ငံများအုပ်စုတွင် အဇာဘိုင်ဂျန်နှင့် ယခင်ဆိုဗီယက်ပြည်နယ်များ ဖြစ်ခဲ့သော ကာဇက်စတန်၊ ဥဇဘက်ကစ္စတန်နှင့် ကာဂျစ္စတန်တို့လည်း ပါဝင်သည်။
ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် ခေါင်းဆောင်များသည် ကျယ်ပြန့်သော စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကို ဆောင်ရွက်ရန် ကျယ်ပြန့်သော စာတမ်း ၁၂ စောင်ကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ အစ္စရေးနှင့် ဟားမတ်စ်တို့ကြား စစ်ပွဲတွင် ချက်ချင်း အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးကို တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး ဂါဇာတွင် အရပ်သား အများအပြား သေဆုံးမှုအပေါ် ဆိုးရွားစွာ စိုးရိမ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး တူရကီသမ္မတ ရီဆက်ပ်တေယစ်အာဒိုဂန်က “မကြုံစဖူး လူသားတို့ရဲ့ အဖြစ်ဆိုးကြီး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ တရုတ်နှင့် ဥရောပကြား သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် အလယ်စင်္ကြံလမ်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး မြှင့်တင်ရန်နှင့် မြောက်-တောင် လမ်းကြောင်းနှင့် ပေါင်းစည်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှု မျက်နှာစာတွင်၊ အာဒိုဂန်သည် တာ့ခ်ဘာသာစကားပြောသူများအားလုံးအတွက် တူညီသောအက္ခရာတစ်ခုတည်းကို လက်ခံကျင့်သုံးရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။
တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နဲ့ ဟန်ဂေရီ ခေါင်းဆောင်တွေဟာ လေ့လာသူအဖြစ် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို တက်ရောက်ခဲ့ပါသည်။ မြောက်ပိုင်းဆိုက်ပရပ်စ်သမ္မတနိုင်ငံသည် ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံတခုအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တူရကီကသာ လက်ရှိအသိအမှတ်ပြုခံထားခြင်းခံရသေးပြီး လေ့လာသူအဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ကိုယ်စားလှယ်ကိုမူ မစေလွှတ်ခဲ့ပေ။ ကာဇက်စတန်၊ ကာဂျစ်စတန်၊ တာဂျစ်ကစ္စတန်၊ တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နှင့် ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံတို့သည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ပြိုလဲပြီးနောက် လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်နှင့် ရုရှားတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည့် ယူရေးရှားတိုက်ကြီးတွင် မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါသော ဗဟိုနေရာတွင် ထိုင်ကြပြီး ရေနံနှင့် အခြားအရင်းအမြစ်များ ပေါကြွယ်ဝသည်။
အဆိုပါနိုင်ငံများသည် ရုရှားနိုင်ငံနှင့် နီးကပ်သော နိုင်ငံရေးနှင့် လုံခြုံရေး ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး ၎င်းနိုင်ငံတို့အား ရုရှားက ၎င်း၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှု နယ်ပယ်အတွင်းတွင် ရှိနေသည်ဟု ယူဆထားသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် ၎င်း၏ Belt and Road အခြေခံအဆောက်အအုံဆိုင်ရာ ပဏာမခြေလှမ်းဖြင့် ဒေသတွင်းသို့ စီးပွားရေး လမ်းကြောင်းများ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ယူကရိန်းကို ရုရှားက ကျူးကျော်ပြီးနောက်တွင်မူ မော်စကို၏သြဇာသည် လျင်မြန်စွာ ကျဆင်းသွားသည်။ တူရကီစစ်တပ်၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ၂၀၂၀ Nagorno-Karabakh ပဋိပက္ခတွင် အဇာဘိုင်ဂျန်၏ အောင်ပွဲသည်လည်း ဒေသတွင်း ချိန်ခွင်လျှာကို ပြောင်းသွားစေခဲ့သည်။
အာဒိုဂန်သည် ဒေသတွင်း ပါဝါအဖြစ် တူရကီ၏ မြင့်တက်လာမှုနှင့်အတူ အာရှအလယ်ပိုင်းတွင် အန်ကာရာ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ချဲ့ထွင်ရန် ဤပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများကို အသုံးချရန် အာဒိုဂန်က လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ သမိုင်းဆိုင်ရာ၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများဖြင့် ချည်နှောင်ထားသော “တာကစ်ကမ္ဘာ” အယူအဆကို တင်ပြဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ရုရှား၏ လွှမ်းမိုးမှုဆုတ်ယုတ်မှုကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများက သြဇာလွှမ်းမိုးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်သမ္မတ အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန် (Emmanuel Macron) သည် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့တွင် ကာဇက်စတန်နှင့် ဥဇဘက်ကစ္စတန်သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ကိုးနှစ်အတွင်း ပြင်သစ်သမ္မတတစ်ဦး၏ ပထမဆုံးသော ခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။ အရင်းအမြစ်များ၊ စွမ်းအင်၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ပညာရေးစသည့် နယ်ပယ်များတွင် ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားရန် နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များက သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။
ပြင်သစ်သမတမက်ခရွန်သည် ဗဟိုအာရှကို ရုရှားနှင့် ခွဲထုတ်ရန် ၎င်း၏ သံတမန်ရေး ရည်မှန်းချက်ကို လျှို့ဝှက်ထားခြင်း ရှိပေ။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က ကာဇက် (Kazakh) သမ္မတ Kassym-Jomart Tokayev နှင့် တွေ့ဆုံရာတွင် ပြင်သစ်နှင့် ဆက်ဆံရေး ခိုင်မာအောင်လုပ်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး “ဒါက ဘယ်အာဏာပါဝါရှိတဲ့နိုင်ငံတွေရဲ့ လက်အောက်ခံနိုင်ငံ အဖြစ်နေရခြင်းကို ငြင်းဆန်တဲ့ မင်းနိုင်ငံရဲ့ အမှီအခိုကင်းတဲ့ လမ်းကြောင်းပါပဲ” ဟု မက်ခရွန်က ပြောခဲ့သည်။
အနောက်နိုင်ငံများထံမှ စီးပွားရေးအရ အထောက်အပံ့ ရယူလိုသော ကာဇက်စတန်သည် ရုရှားအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည့် အီလက်ထရွန်နစ် အစိတ်အပိုင်းများ အပါအဝင် ကုန်ပစ္စည်း ၁၀၆ မျိုးကို ရုရှားနိုင်ငံသို့ တင်ပို့မှု ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း ကာဇက်အစိုးရက အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ကြေညာခဲ့သည်။
အမေရိကန်သည် C5+1 မူဘောင်အရ ဗဟိုအာရှငါးနိုင်ငံနှင့် ပထမဆုံး ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲကို စက်တင်ဘာ ၁၉ ရက်က နယူးယောက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဂျာမနီသည် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်က ဘာလင်၌ ၎င်း၏ ပထမဆုံး ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို လိုက်နာခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်က ဥရောပသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးတစ်ရပ် ကျင်းပပြီး ဆက်ဆံရေး ခိုင်မာစေမည့် လမ်းပြမြေပုံကို ချမှတ်ခဲ့သည်။
