ဒီဇင်ဘာလ (၈) ရက်။
ဒီဇင်ဘာလ (၆) ရက် သောကြာနေ့တွင် အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဂါဇာမြောက်ပိုင်းရှိ ကာမဲလ်အက်(ဒ)ဝမ် (Kamal Adwan) ဆေးရုံခြံဝင်းကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်းကြောင့် ဆရာဝန်လေးဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မျက်မြင်သက်သေများက CNN သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုလုပ်သားများနှင့် လူနာများအား စက်ရုံမှထွက်ခွာရန် အတင်းအကြပ် တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး အရေးကြီးသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပစ္စည်းများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြောင်း ဆေးရုံဒါရိုက်တာ ဒေါက်တာ ဟူဆန်အဘူဆိုင်ယာ (Hussam Abu Saifya) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ သိရသည်။
သောကြာနေ့အစောပိုင်းတွင် အစ္စရေးစစ်တပ်က လူများအား အသံချဲ့စက်ဖြင့် ထွက်ခွာကြရန် ပြောကြားခဲ့ပြီး အရပ်ဝတ်နှစ်ဦးကိုပြောကြားရန် ဆေးရုံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ကြောင်း အဘူဆိုင်ယာက ပြောကြားခဲ့သည်။ နှစ်နာရီကြာ စီးနင်းမှုတွင် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများနှင့် ခိုလှုံနေသည့် ပါလက်စတိုင်းသားများ အပါအဝင် လူငယ်အများအပြားကို စစ်တပ်က ဖမ်းဆီးခဲ့ကြောင်း အဘူဆိုင်ယာက ပြောကြားခဲ့သည်။
အဆောက်အအုံကို စစ်ယာဉ်များ ဖြင့် ဝန်းရံထားစဉ် အစ္စရေး လက်နက်တပ်ဆင် ထားသည့် ရဟတ်ယဥ် (quadcopters) များသည် “ ပြင်းထန်သော တိုက်ရိုက်ပစ်ခတ်” ခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း အဘူဆိုင်ယာ က ပြန်လည်ပြောပြခဲ့ပြီး ခြံဝင်းအတွင်း လူနာများ၊ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများအား ဂါဇာမြို့သို့ ဦးတည်ကာ တောင်ဘက်ရှိ စစ်ဆေးရေးဂိတ်တစ်ခုသို့ အတင်းအကြပ် ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။
“ အစပိုင်းမှာတော့ ဆေးရုံရဲ့ မြောက်ပိုင်းနဲ့ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွေမှာ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုတွေ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပြင်းထန်ပြီး တိုက်ရိုက်ပစ်ခတ်မှုတွေလည်း ရှိခဲ့ပါတယ်” ဟု အဘူ ဆိုင်ယာ က သောကြာနေ့က ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ “သူတို့က ကျွန်တော့်ကို ချဉ်းကပ်ပြီး လူနာတွေ၊ ရွှေ့ပြောင်းသူတွေနဲ့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာဝန်ထမ်းအားလုံးကို ဖယ်ခိုင်းပြီး ဆေးရုံဝင်းထဲမှာ အားလုံးကိုစုပြီး စစ်ဆေးရေးဂိတ်ကို အတင်းခေါ်သွားတယ်။
“မနက်ခင်းမှာ ဆေးရုံပတ်ဝန်းကျင်က လမ်းတွေပေါ်မှာ ရာနဲ့ချီတဲ့ အလောင်းတွေနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေကို တွေ့ရတော့ အံ့သြသွားတယ်” ဟု ဆရာဝန်က ဆက်ပြောသည်။ “ အထူးသဖြင့် ကာမဲလ် အက်ဝမ် ဆေးရုံအနီးက အခြေအနေဟာ ဂါဇာမြောက်ပိုင်းထက် ဆိုးရွားပါတယ်။”
ကာမဲလ်အက်ဝမ်တွင် ခွဲစိတ်ကုသပေးနေသည့် တစ်ခုတည်းသောအဖွဲ့ဖြစ်သည့် အင်ဒိုနီးရှားဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့မှ အဖွဲ့ဝင်များသည် ထွက်ခွာခဲ့ရပြီး ပြန်ခွင့်မပြုသူများထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း အဘူဆိုင်ယာမှ ပြောကြားခဲ့သည်။
နာရီအကြာတွင် အစ္စရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (IDF) သည် ဂါဇာမြောက်ပိုင်းရှိ နောက်ဆုံး ကျန်ရှိနေသည့် ဆေးရုံအဆောက်အအုံမှ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဆေးရုံဝန်ထမ်းများနှင့် လူနာများသည် ရာနှင့်ချီသော ရုပ်အလောင်းများနှင့် ဒဏ်ရာရသူများကို အဆောက်အအုံ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တွေခဲ့ရကြောင်း အဘူဆိုင်ယာက ပြောကြားခဲ့သည်။
ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်တွင် အဘူဆိုင်ယာ တင်ထားသော ဓာတ်ပုံတစ်ခုတွင် အနည်းဆုံး ဖုံးအုပ်ထားသည့် ရုပ်အလောင်း ၁၇ လောင်းကို ဆေးရုံဝင်းပေါ်တွင် တင်နေသည်ကို ပြသခဲ့သည်။ နောက်ထပ် လူ ၂၀ လောက် ဒဏ်ရာရပြီး အရေးပေါ် စောင့်ရှောက်မှု လိုအပ် နေပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။ အစ္စရေးစစ်တပ်သည် ညတွင်းချင်း အောက်ဆီဂျင် ဂျင်နရေတာများကို ဆိုးရွားစွာ ဖျက်စီးခဲ့ကြောင်း အဘူဆိုင်ယာ က CNN သို့ ပြောကြားခဲ့ပြီး ယခုအခါ ဆေးရုံတွင် အသက်ကယ်စောင့်ရှောက်မှုပေးရန်အတွက် “အတွေ့အကြုံမရှိ”သော ခွဲစိတ်ဆရာဝန် နှစ်ဦးသာကျန် ရှိနေပြီဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
အစ္စရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (IDF) သည် CNN သို့ ကာမဲလ် အက်ဝမ် ဆေးရုံအတွင်း တိုက်ခိုက်မှု သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်ခြင်းများကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့များသည် အနီးနားရှိ ဂျာဘယ်ယာ(Jabalya) ဧရိယာတွင် “အကြမ်းဖက်သမားများ၏ အဆောက်အအုံများနှင့် အကြမ်းဖက်သမား များကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခြင်း” ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ဧရိယာရှိ အကြမ်းဖက်သမားများကို အစ္စရေး (IDF) တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ဆက်လက် တိုက်ခိုက် လျက်ရှိကြောင်း၊ “ မကြာသေးမီရက်သတ္တပတ်များအတွင်းက လူနာများ၊ အဖော်များနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများကို ဂါဇာကမ်းမြှောင်တွင် လည်ပတ်နေသော အခြားဆေးရုံများသို့ လွှဲပြောင်း နိုင်ရေးအတွက် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုများ လုပ်ဆောင် နေပါသည်” ဟုဆိုသည်။
အစ္စရေး (IDF)တပ်ဖွဲ့ သည် ထောက်ပံ့ရေးနှင့် ပစ္စည်းကိရိယာများ ပေးပို့ရန်အတွက် ကာမဲလ် အက်ဝမ်ဆေးရုံ နှင့် “စဉ်ဆက်မပြတ် ဆက်သွယ်” ထားကြောင်း ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ပါရှိသည်။ ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေများအတွက် မူဝါဒနှင့် အကူအညီများ စီးဆင်းမှုကို စီမံခန့်ခွဲသည့် အစ္စရေးအေဂျင်စီ COGAT ၏ အဆိုအရ ကယ်ဆယ်ရေးထရပ်ကား ၁၆၁ စီးသည် ဒီဇင်ဘာ ၄ ရက်က ဂါဇာသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ကာမဲလ် အက်ဝမ် ဆေးရုံကို စီးနင်းမှုမတိုင်မီ တရားဝင် ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းရန် အမိန့်မရှိခဲ့ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ အရာရှိတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။ “လူတွေက ထွက်ပြေးဖို့ အုတ်နံရံတွေကို ကျော်တက်ကြတယ် ဒီထိတ်လန့်တကြားထွက်ပြေးမှု က အစ္စရေးစစ်တပ်ကို ပစ်ခတ်ဖို့ ဆွဲဆောင်ခဲ့တယ်” ဟု သိမ်းပိုက်ထားသော ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေအတွက် ကုလသမဂ္ဂကျန်းမာရေးအေဂျင်စီမှ ကိုယ်စားလှယ် ရစ်ပီးပါကွန် (Rik Peeperkorn) က သောကြာနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
လူ့အခွင့်အရေးအေဂျင်စီများသည် ဂါဇာမြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်သူများကို နေရာရွှေ့ပြောင်းရန် သို့မဟုတ် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးစေရန် အစ္စရေးကလုပ်ဆောင်နေကြောင်း အကြိမ်ကြိမ်စွပ်စွဲထားသည်။ ၂၀၂၃ခုနှစ် အောက်တိုဘာလကတည်းက ကုလသမဂ္ဂ၏ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ ဦးဆောင်သော မစ်ရှင် ၂၇၃ ခု၏ ၅၈% ကို ငြင်းပယ်ခြင်း၊ ဖျက်သိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ဟန့်တားခြင်း ခံခဲ့ရကြောင်း အေဂျင်စီက သောကြာနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
“သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် အကြမ်းဖက်မှု မျိုးစုံ”
အောက်တိုဘာ ၅ ရက်က ဂါဇာမြောက်ပိုင်းရှိ မြို့သုံးမြို့ကို အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ကျူးကျော် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးစစ်တပ်၏ ယခုတိုက်ခိုက်မှုသည် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပြီး လမ်းများအားလုံးကို ဖြိုခွင်းကာ လူများကို ဆာလောင်မှု ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားစေခဲ့ပြီး တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဒဏ်ရာရသူများကို အရေးပေါ် ကယ်ဆယ်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
အစ္စရေးစစ်တပ်က အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုသည် ဟားမတ်စ်များ ပြန်လည်ရောက်ရှိ နေသည့်နေရာကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂါဇာကမ်းမြောင် အစိုးရ မီဒီယာရုံး (GMO) အရ ပါလက်စတိုင်း ၃၇၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ နောက်ထပ် လူ ၁၀,၀၀၀ ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း GMO က တနင်္လာနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ဂါဇာရှိ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဒေါက်တာ Munir Al Bursh က ကာမဲလ်အက်ဝမ်ဆေးရုံအနီးတစ်ဝိုက်ရှိ အိမ်များကို အစ္စရေးက ဗုံးခွဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အနည်းဆုံး လူ ၃၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
သောကြာနေ့က ကာမဲလ် အက်ဝမ် ဆေးရုံမှ CNN ရုပ်သံဗွီဒီယိုဖိုင်တွင် ခြံဝင်းအတွင်း အပျက်အစီးများနှင့် ကြီးမားသော လိမ္မော်ရောင် မီးတောက်ကို ပြသထားသည်။ စက်ရုံအတွင်းတွင် ဒဏ်ရာရ ပါလက်စတိုင်း ကလေးငယ်များ အပါအဝင် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများကို ပြုစုကုသပေးခဲ့သည်။ ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်ကြောင့် အများအပြား ညည်းညူကြပြီး အချို့မှာ ကြမ်းပြင်ပေါ်တွင် မလှုပ်မယှက် လဲကျနေကြသည်။
ဆေးရုံအပြင်ဘက်တွင် ရိုက်ကူးထားသော နောက်ထပ်ဗီဒီယိုဖိုင်တစ်ခုတွင် လူဒါဇင်ပေါင်း များစွာသည် ဒဏ်ရာရသူများကို ရှာဖွေရန် လှည့်ပတ်ကြည့်ရှုနေပြီး ထူထဲသော အပျက်အစီးများ အောက်၌ အပျက်အစီးပုံအောက်ရောက် နေသော ဒဏ်ရာရသူများကို သယ်ထုတ်ရန် ကြိုးစားနေသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည် ။
ကြာသပတေးနေ့က သီးခြားတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုတွင် အစ္စရေးဒရုန်းတစ်စီးသည် ဘီးတပ်ကုလားထိုင်ဖြင့် ဆေးရုံ၏ X-ray ဌာနသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ် ကလေးငယ်တစ်ဦးကို သေဆုံးစေခဲ့ကြောင်း အဘူ ဆိုင်ယာက CNN သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ် မာမွတ် အဘူ အယ် အစ်ရှ် (Mahmoud Abu Al-Eish) သည် ဆေးရုံရှိ သူနာပြုတစ်ဦးဖြစ်သည့် ၎င်း၏အမဖြစ်သူမှ တွန်းလာသည့် ဘီးတပ်ကုလားထိုင်ပေါ်တွင် ထိုင်ပြီး စီးလာခဲ့ကြောင်း အဘူ ဆိုင်ယာက ပြောကြားခဲ့သည်။ အသက်သုံးဆယ်ရှိ အခြားအမျိုးသားတစ်ဦးလည်း သေဆုံးခဲ့သည်။
CNN သည် အဘူဆိုင်ယာ၏စွပ်စွဲချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ မှတ်ချက်ပေးရန် အစ္စရေးစစ်တပ်ထံ ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။
ဟားမတ်စ်ဦးဆောင်သည့် အောက်တိုဘာ ၇ ရက်က တိုက်ခိုက်မှုတွေအပြီး အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဂါဇာမှာ စစ်ပွဲစတင်ကတည်းက ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်း ၁၀၅၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ရာမာလာမှာရှိသည့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြောပါသည်။ အစ္စရေးစစ်တပ်သည် ဂါဇာမြောက်ပိုင်းရှိ မြို့သုံးမြို့အား အောက်တိုဘာ ၅ ရက်က ကျုးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ယင်းဧရိယာတွင် ဟားမတ်စ်များ ပြန်လည်ရောက်ရှိနေမှုကို ပစ်မှတ်ထားနေသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
“ အခု ကာမဲအက်ဒဝမ်ဆေးရုံဟာလည်း စစ်ရာဇဝတ်မှုအသစ်တစ်ခုကျူးလွန်မှုကို ခံနေရပြီး သိမ်းပိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေဟာ ဆေးရုံနဲ့ အနီးတစ်ဝိုက်မှာ သတ်ဖြတ်ခြင်းနဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေကို ပုံစံအမျိုးမျိုးနဲ့ ကျင့်သုံးနေကြတယ်” ဟု ရာမလာရှိ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက သောကြာနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ “ကျန်နေတဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေက ပြင်းထန်တဲ့ ဒဏ်ရာတွေ ခံစားနေရပြီး ချက်ခြင်း ကုသဖို့ လိုအပ်နေပါတယ်။
“တစ်နှစ်ကျော်ကြာအောင် ကုသရေးဌာနတွေ၊ ကျန်းမာရေး ကေဒါတွေ၊ လူနာတင်ယာဉ်တွေနဲ့ စေတနာ့ဝန်ထမ်း ဆေးအဖွဲ့တွေကို အကာအကွယ်ပေးဖို့နဲ့ ရန်လိုမှုတွေ ရပ်တန့်ဖို့နဲ့ အရေးပေါ် ဆေးဝါးတွေ ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုဖို့ ဝန်ကြီးဌာနက တစ်နှစ်ကျော်ကြာ ပန်ကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒဏ်ရာရသူတွေကို ဆေးကုပေးဖို့ ထွက်ပေါက်ပါ။”
(ဓါတ်ပုံ)
၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဘိတ် လာ့ယာ (Beit Lahya) ရှိ ကာမဲလ် အက်ဝမ်ဆေးရုံကိုအစ္စရေးစစ်တပ်မှ စီးနင်းမှုတွင် ဒဏ်ရာရရှိသွားသော ပါလက်စတိုင်းသားများ၊ သူနာပြုဆရာမများ၊ ပါလက်စတိုင်း ကျန်းမာရေးလုပ်သားများ။ အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ဆေးရုံအား သောကြာနေ့တွင် ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ဆရာဝန်လေးဦးထက်မနည်း သေဆုံး AFP/Getty Images
