ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၇) ရက်။
ယူကရိန်းစစ်ပွဲကို ဆန့်ကျင်ပြောဆိုခဲ့သည့် ဝါရင့်လူ့အခွင့်အရေးရှေ့နေတစ်ဦးကို မော်စကိုတရားရုံးက လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို သိက္ခာချခဲ့မှုကြောင့် အပြစ်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
ရုရှားတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ အိုလက် အော်လော့ဗ် (Oleg Orlov) ကို ထောင်ဒဏ် လ ၃၀ ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယူကရိန်းစစ်ပွဲကို ဆန့်ကျင်ပြောဆိုခဲ့သည့် ဝါရင့်လူ့အခွင့်အရေးရှေ့နေတစ်ဦးကို မော်စကိုတရားရုံးက လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို သိက္ခာချခဲ့မှုကြောင့် အပြစ်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
ထင်ရှားသည့် ရုရှားလူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူ အိုလက်အော်လော့ဗ်ကို ရုရှားတရားရုံးက ထောင်ဒဏ် နှစ်နှစ်ခွဲ ချမှတ်လိုက်ကြောင်း သိရပါသည်။ မော်စကိုမြို့ရှိ ဂိုလိုဗင်စကီ (Golovinskii) ခရိုင်တရားရုံးက စီရင်ချက်ချပြီးနောက်တွင် လက်ထိပ်ခတ်ခံထားရသည့် အသက် ၇၀ အရွယ် ပြုံးနေသူကို အရာရှိများက ဗင်ကားပေါ်၌ တင်ထားခဲ့ခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားခြင်းခံခဲ့ရသော လူအခွင့်အရေးအဖွဲ့ Memorial မှ အင်္ဂါနေ့တွင် အွန်လိုင်းတွင် လွှင့်တင်ထားသည့် ဗီဒီယိုဖိုင်ကို ပြသခဲ့သည်။ အော်လော့ဗ်၏ပူးတွဲဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပါဝင်သော နိုဘယ်ဆုရ အောက်မေ့ဖွယ် အခမ်းအနားတွင် တရားစွဲဆိုမှုအပေါ် တရားမျှတမှုကို ပျက်ရယ်ပြုကာ အခြေခံလွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကို တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုအဖြစ် ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာသော အခွင့်အရေးအဖွဲ့များက လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကြေညာချက်တွင် ဟောပြောသူ၏တရားရှေ့နေအဖွဲ့သည် စီရင်ချက်ကို အယူခံဝင်မည်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏လုပ်ငန်းကို ဆက်လက် လုပ်ဆောင်သွားမည်ဟု ကတိပြုထားသည်။
ရုရှားက ယူကရိန်းကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာချိန်မှစ၍ ကရင်မလင်အား ဝေဖန်သူများကို ပစ်မှတ်ထားမှုများ ပြင်းထန်လာသည်ဟု လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များက ပြောသည်။ အော်လော့ဗ်ကို အရေးယူတရားစွဲမှုသည် ထိုနှစ်တွင် သူရေးခဲ့သည့်ဆောင်းပါးကို အခြေခံပြီး ယူကရိန်းကျူးကျော်မှုကို ရှုတ်ချပြီး သမ္မတ ဗလာဒီမာပူတင်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ရုရှားသည် “ဖက်ဆစ်ဝါဒ” အသွင်သို့ ကျဆင်းရောက်ရှိသွားသည်ဟု ဆိုသည်။ ခရိုင်တရားရုံးတစ်ခုက သူ့ကို ရူဘယ် ၁၅၀,၀၀၀ (ဒေါ်လာ ၁,၆၂၉) ဒဏ်ငွေ ချမှတ်ခဲ့သော်လည်း ပြန်လည်စစ်ဆေးရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး အစိုးရရှေ့နေများက ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်နှင့် ၁၁ လ ချမှတ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
လွတ်လပ်သောရုရှားသတင်းမီဒီယာ Mediazona အရ “ရုရှား၏ရိုးရာအရ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် မျိုးချစ်စိတ်တန်ဖိုးများကို ဆန့်ကျင်ခြင်း” နှင့် ရုရှားစစ်တပ်ကို မုန်းတီးစေမှု၊ ဆန့်ကျင်စေမှု၊ ရန်လိုသောလှုံ့ဆော်မှုတို့ဖြင့် အော်လော့ဗ်အား တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ တနင်္လာနေ့တွင် ၎င်း၏ အပိတ်မိန့်ခွန်းတွင် အော်လော့ဗ်က သူသည် ပြစ်မှုကျူးလွန်ခဲ့ခြင်း မရှိကြောင်းနှင့် မည်သည့်အရာကိုမျှ နောင်တရစေမည့်အစား ရုရှားနိုင်ငံတွင်ကျင့်သုံးနေသည့် “အာဏာရှင်” နှင့် “ဖက်ဆစ်”စနစ်ကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့သည်။
“ဒါတွေအားလုံးဟာ တူညီတဲ့ကွင်းဆက်ထဲမှာ ဆက်စပ်နေခဲ့တယ် အလက်ဇီနာဗယ်နီ (Alexey Navalny) သေဆုံးမှု သို့မဟုတ် သတ်ဖြတ်မှု အပါအဝင် အစိုးရကို ဝေဖန်သူတွေအပေါ် တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ လက်စားချေမှု၊ နိုင်ငံတွင်းလွတ်လပ်မှုကို လည်ပင်းညှစ်တာ၊ ယူကရိန်းကို ရုရှားတပ်တွေ ဝင်ရောက်တာတွေအားလုံးဆက်စပ်နေခဲ့တယ်” ဟု သူက ပြောခဲ့ပါသည်။
အတိုက်အခံနိုင်ငံရေးသမားနှင့် တင်းမာသော ကရင်မလင်ဝေဖန်ရေးသမား နာဗယ်နီသည် ဖေဖော်ဝါရီလအစောပိုင်းက အာတိတ်နယ်နိမိတ်အတွင်း ရုတ်တရက်သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ သူသေဆုံးရသည့် အခြေအနေမှာ မရှင်းလင်းသေးသော်လည်း ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်များနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ အုပ်စုများအပါအဝင် အများအပြားက သူသေဆုံးမှုအတွက် ရုရှားအာဏာပိုင်များကို အပြစ်တင်ကြသည်။ ကရင်မလင်သည် အဆိုပါစွပ်စွဲချက်ကို “အခြေအမြစ်မရှိ” ဟူ၍ ပယ်ချခဲ့သည်။
လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများကို နှုတ်ပိတ်ခြင်း
ရုရှားနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ် မာရီယာနာ ကက်ဇာရိုဗာ (Mariana Katzarova) က အော်လော့ဗ် ၏ တရားစီရင်မှုသည် “ရုရှားရှိ လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်သူများ၏ အသံများကို နှုတ်ပိတ်ရန် ကြိုးကိုင်ကြိုးပမ်းမှု” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ AFP သတင်းဌာနနှင့် မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် အော်လော့ဗ်ကိုယ်တိုင်က တရားစွဲဆိုမှု တွင်မည်သည့် ရလဒ်ကိုရမည်နှင့်ပတ်သက်၍ သူ့တွင် ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်စေခြင်းမရှိဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
အခြားလူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူများသည် အသရေဖျက်မှု ဆန့်ကျင်ရေးဥပဒေများဖြင့်အရေးယူမှုများ ပြင်းထန်လာပြီး နောက်ပြည်ပသို့ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်တပ်နှင့်ပတ်သက်သော သတင်းအတုများ ဖြန့်ဝေမှုစွပ်စွဲချက်များဖြင့် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသူများသည် ထောင်ဒဏ် ၁၅ နှစ်အထိ ကျခံရနိုင်သော်လည်း အော်လော့ဗ် သည် နိုင်ငံရပ်ခြားထွက်ခြင်းထက် သူ့အနေနှင့် တိုင်းပြည်တွင်းနေခြင်းက “ပို၍အသုံးဝင်သည်” ဟုဆိုသည်။ ခေတ်သစ်ရုရှားတွင် ဆိုဗီယက်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူ့အခွင့်ရေး ချိုးဖောက်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ရေးတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည့် ၎င်း၏ ရှည်လျားသော အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းလုပ်ငန်းတွင် ယူကရိန်းကျူးကျော်မှုကို သူ့အနေနှင့် ဆန့်ကျင်ရန်မှတပါး အခြားမရှိကြောင်းကို အေအက်ဖ်ပီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
