BBC- ၂၀၂၅ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ၄ရက်
ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမာ ပူတင်ဟာ အိန္ဒိယကို နှစ်ရက်ကြာ ခရီးစဉ်အတွက် ရောက်ရှိလာပြီး နှစ်နိုင်ငံရဲ့ နှစ်ပတ်လည် ထိပ်သီးအစည်းအဝေး မတိုင်မီ ဝန်ကြီးချုပ် နရင်ဒရာ မိုဒီက နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန်က ရုရှားရေနံ ဝယ်ယူမှု ရပ်တန့်ဖို့ အိန္ဒိယအပေါ် ဖိအားပေးမှုတွေ တိုးမြှင့်ပြီး လအနည်းငယ်အကြာမှာ ရောက်လာတဲ့ ဒီခရီးစဉ်အတွင်း ဒေလီနဲ့ မော်စကိုတို့ဟာ သဘောတူညီချက်များစွာကို လက်မှတ်ရေးထိုးမယ်လို့ မျှော်လင့်ရပါတယ်။
ဒီခရီးစဉ်ဟာ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့် အစိုးရက စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ် နိုင်ဖို့ အတွက် ရုရှားနဲ့ ယူကရိန်းတို့နဲ့ စေ့စပ်ဆွေးနွေးပွဲများ ဆက်တိုက် ပြုလုပ်နေချိန်နဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်နေပါတယ်။ အိန္ဒိယနဲ့ ရုရှားတို့ဟာ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ နီးနီးစပ်စပ် မဟာမိတ်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး ပူတင်နဲ့ မိုဒီတို့ဟာလည်း ခင်မင်ရင်းနှီးတဲ့ ဆက်ဆံရေး ရှိပါတယ်။ သူတို့နှစ်ဦး ဘာကြောင့် အချင်းချင်းလိုအပ်နေကြတာလဲ၊ သူတို့ တွေ့ဆုံကြတဲ့အခါ ဘာတွေ စောင့်ကြည့်ရမလဲဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
အိန္ဒိယနဲ့ ဆက်ဆံရေးဟာ ကရင်မလင်အတွက် ဘာကြောင့် အရေးကြီးတာလဲ။
အစဥ်းစားရလွယ်အောင် ကိန်းဂဏန်းတွေကို အရင်ကြည့်ပါ။
လူဦးရေ သန်းတစ်ထောင်ခွဲနီးပါး။
စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ၈ ရာခိုင်နှုန်းကျော်။ အိန္ဒိယဟာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စီးပွားရေး နိုင်ငံများထဲမှာ အလျင်မြန်ဆုံး တိုးတက်နေတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် အိန္ဒိယဟာ ရုရှားရဲ့ ကုန်ပစ္စည်းတွေနဲ့ သယံဇာတတွေ – အထူးသဖြင့် ရေနံအတွက် ကြီးမားတဲ့ ဆွဲဆောင်မှုရှိတဲ့ ဈေးကွက်တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။
အိန္ဒိယဟာ ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး ရေနံစိမ်းသုံးစွဲသူဖြစ်ပြီး ရုရှားဆီကနေ ပမာဏ အများအပြား ဝယ်ယူနေပါတယ်။ ဒါဟာ အမြဲတမ်း ဒီလိုမဟုတ်ခဲ့ပါဘူး။ ကရင်မလင်က ယူကရိန်းကို ကျူးကျော်မှု အပြည့်အဝ မလုပ်ဆောင်မီက အိန္ဒိယရဲ့ ရေနံတင်သွင်းမှုရဲ့ ၂.၅% သာ ရုရှားကနေ လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ရုရှားကို ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေနဲ့ ရုရှားက ဥရောပဈေးကွက်ကို ဝင်ရောက်ခွင့် ကန့်သတ် ခံရတာတွေကြောင့် ရုရှားက စျေးနှုန်းလျှော့ပေးတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးကို အိန္ဒိယက ယူခဲ့တဲ့ အတွက် အဲ့ဒီပမာဏဟာ ၃၅% အထိ ခုန်တက်သွားပါတယ်။ အိန္ဒိယကတော့ ပျော်ရွှင်ခဲ့ပေမဲ့ ဝါရှင်တန်ကတော့ အဲ့ဒီလောက် မဟုတ်ခဲ့ပါဘူး။ ဒီနှစ်အစောပိုင်းမှာ ထရမ့်အစိုးရက ရုရှားဆီက ရေနံဝယ်ယူခြင်းအားဖြင့် ကရင်မလင် ရဲ့ စစ်စရိတ်ကို ထောက်ပံ့နေတယ်လို့ စွပ်စွဲပြီး အိန္ဒိယကုန်ပစ္စည်းတွေအပေါ် နောက်ထပ် ၂၅% အခွန်တိုးမြှင့် ကောက်ခံခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာ ရုရှားရေနံအတွက် အိန္ဒိယရဲ့ မှာယူမှုတွေ လျော့ကျသွားပါတယ်။ သမ္မတပူတင်ကတော့ အိန္ဒိယက သူဆီကနေ ဆက်လက်ဝယ်ယူဖို့ ဆန္ဒရှိမှာပါ။
မော်စကိုအတွက် လက်နက်ရောင်းချမှုဟာ ဆိုဗီယက်ခေတ်ကတည်းက အိန္ဒိယအတွက် ဦးစားပေး တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ပူတင်ရဲ့ ခရီးစဉ်မတိုင်မီ အိန္ဒိယက ခေတ်မီ ရုရှားတိုက် လေယာဉ်တွေနဲ့ လေကြောင်းကာကွယ်ရေးစနစ်တွေကို ဝယ်ယူဖို့ စီစဥ်နေတယ်လို့ သတင်းတွေ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။
အလုပ်သမားရှားပါးမှုနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ရုရှားဟာ အိန္ဒိယကို ကျွမ်းကျင်လုပ်သား အရင်းအမြစ် တစ်ခုအနေနဲ့လည်း အလေးထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာ ပထဝီ နိုင်ငံရေးကလည်း အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်နေပါတယ်။ ယူကရိန်းစစ်ပွဲကြောင့် အနောက်နိုင်ငံတွေက ရုရှားကို သီးခြားခွဲထုတ်ဖို့ ကြိုးပမ်းတာတွေဟာ မအောင်မြင်ဘူး ဆိုတာကို ကရင်မလင် က ပြသတာ သဘောကျပါတယ်။
အိန္ဒိယကို လေကြောင်းခရီးသွားပြီး ဝန်ကြီးချုပ်မိုဒီကို တွေ့ဆုံတာဟာ ဒါကိုလုပ်ဆောင်တဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ပူတင်ဟာ သုံးလအကြာက ရှီကျင်းဖျင်နဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးဖို့ တရုတ်ပြည်ကို သွားရောက်ခဲ့သလိုမျိုးပါ။ သူဟာ အဲ့ဒီခရီးစဥ်မှာပဲ မိုဒီနဲ့လည်း တွေ့ဆုံခဲ့ ပါတယ်။
ခေါင်းဆောင်သုံးဦး ပြုံးပြီး စကားပြောနေတဲ့ ပုံရိပ်ဟာ ယူကရိန်းစစ်ပွဲကြားကနေ မော်စကိုမှာ “ကမ္ဘာကြီးဟာ များစွာသော အင်အားစခန်းများရှိတဲ့ ကမ္ဘာ” ဖြစ်သင့်တယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆကို ထောက်ခံတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ မဟာမိတ်တွေ ရှိနေတယ်ဆိုတဲ့ ရှင်းလင်းတဲ့ သတင်း စကားကို ပေးပို့ခဲ့ပါတယ်။
ရုရှားဟာ တရုတ်နဲ့ “အကန့်အသတ်မဲ့ မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး” ကို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုပါတယ်။
အိန္ဒိယနဲ့ သူ့ရဲ့ “အထူးနှင့် အခွင့်ထူးခံ မဟာဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး” ကိုလည်း အလားတူ အလေးအနက် ပြောဆိုနေပါတယ်။ ဒါဟာ မော်စကိုရဲ့ ဥရောပသမဂ္ဂနဲ့ တင်းမာ နေတဲ့ ဆက်ဆံရေးနဲ့ သိသိသာသာ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေပါတယ်။
“ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်၊ ဥရောပအပါအဝင် အနောက်နိုင်ငံတွေဟာ လုံးဝကျရှုံးသွားပြီလို့ ကရင်မလင်က သေချာပေါက် ယုံကြည်ပါတယ်” လို့ Novaya Gazeta သတင်းစာကော်လံ ရေးသားသူ အင်ဒရေး ကိုလက်စ်နီကော့ဗ် (Andrei Kolesnikov) က ယုံကြည်ပါတယ်။
“ကျွန်တော်တို့ဟာ အာရှနဲ့ ကမ္ဘာ့တောင်ဘက်ပိုင်းတွေနဲ့ ဆက်သွယ်မှုတွေ ရှိနေတဲ့အတွက် သီးခြားမဖြစ်ပါဘူး။ စီးပွားရေးအရ ဒါဟာ အနာဂတ်ပါပဲ။ ဒီအဓိပ္ပာယ်အရ ရုရှားဟာ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုလိုပဲ ကမ္ဘာ့ဒီဒေသတွေမှာ အဓိကပါဝင်သူအဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိ လာပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှာတောင် အမေရိကန်၊ အနောက်ဂျာမနီနဲ့ ပြင်သစ်တို့နဲ့ အထူးချန်နယ်တွေနဲ့ ဆက်သွယ်မှုတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ သူ့မှာ ဘက်ပေါင်းစုံပါဝင်တဲ့ မူဝါဒ ရှိခဲ့ပါတယ်။”
“ဒါပေမဲ့ အခုတော့ ကျွန်တော်တို့ ဥရောပကနေ လုံးဝ သီးခြားဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါဟာ မကြုံစဖူးပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ တွေးခေါ်ရှင်တွေက ရုရှားဟာ ဥရောပရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်တယ်လို့ အမြဲပြောခဲ့ပါတယ်။ အခုတော့ ကျွန်တော်တို့ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ ဒါဟာ ကြီးမားတဲ့ ကျရှုံးမှုနဲ့ ကြီးမားတဲ့ ဆုံးရှုံးမှုပါ။ ရုရှားရဲ့ နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေးအသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဟာ ဥရောပကို ပြန်သွားဖို့နဲ့ တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယတို့နဲ့သာမက စီးပွားရေး လုပ်ဖို့ကိုပါ အိပ်မက်မက်နေကြမယ်လို့ ကျွန်တော် ယုံကြည်ပါတယ်။”
ဒါပေမဲ့ ဒီတစ်ပတ်မှာတော့ ရုရှား-အိန္ဒိယ ချစ်ကြည်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီ ချက်တွေနဲ့ မော်စကိုနဲ့ ဒေလီအကြား စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တိုးမြှင့်တာတွေ အကြောင်း ကြားရဖို့ မျှော်လင့်နိုင်ပါတယ်။
