ယူကရိန်းက နယ်မြေစွန့်လွှတ်ရန် ငြင်းဆိုနေစဉ် ဇယ်လန်းစကီးက ငြိမ်းချမ်းရေး အစီအစဉ်သစ်ကို ပြင်ဆင်

BBC- ၂၀၂၅ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၉ရက်

ယူကရိန်းသည် နယ်မြေများ လုံးဝမစွန့်လွှတ်ရစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော ငြိမ်းချမ်းရေး အစီအစဉ်သစ်ကို အိမ်ဖြူတော်သို့ တင်ပြရန် ပြင်ဆင်နေပါသည်။

သမ္မတ ဗိုလိုဒီမာ ဇယ်လန်းစကီးက ယူကရိန်းနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ ထိုသို့လုပ်ပိုင်ခွင့် “ မရှိ” ဟု ပြောကြားကာ နယ်မြေစွန့်လွှတ်ခြင်းကို ထပ်မံ ငြင်းဆိုပြီးနောက် ကီးယက်ဗ်သည် အစားထိုး အစီအစဉ်များကို တင်ပြရန် စီစဉ်နေသည်။

၎င်း၏ မှတ်ချက်များကို တနင်္လာနေ့တွင် ဥရောပနှင့် နေတိုးခေါင်းဆောင်များနှင့် တွေ့ဆုံပြီး နောက် ပြောကြားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ယင်းသည် ယူကရိန်းအတွက် အဓိက သဘောတူညီမှုများ ပါဝင်ကာ မဟာမိတ်များက နောင်တိုက်ခိုက်မှုအတွက် ထိခိုက်လွယ်စေမည်ဟု စိုးရိမ်သော ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်ကို အမေရိကန်က ကျောထောက်နောက်ခံပြုခြင်းမှ တွန်းအားပေးမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။

ယူကရိန်းသမ္မတက ၎င်း၏အဖွဲ့သည် အင်္ဂါနေ့တွင် အမေရိကန်များထံသို့ အဆိုပြုချက် အသစ်ကို ပေးပို့နိုင်ကြောင်း သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြောကြားခဲ့ကြောင်း AFP သတင်းအေဂျင်စီက ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဇယ်လန်းစကီး၏ ဥရောပတစ်ဝန်း ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသော သံတမန်ရေးခရီးစဉ်သည် စနေ၊ တနင်္ဂနွေနေ့များအတွင်း အမေရိကန်နှင့် ယူကရိန်း ဆွေးနွေးသူများကြား ပြင်းထန်သော ဆွေးနွေးပွဲများအပြီးတွင် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ကီးယက်ဗ် သဘောတူနိုင်သည့် သဘောတူညီ ချက်ကို မထုတ်နိုင်ခဲ့ပေ။

တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ထရန့်က ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်ကို အောင်မြင်ရန် အဓိက အတားအဆီးမှာ ဇယ်လန်းစကီးဟု ၎င်းက ရှုမြင်ကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ထရန့်က အဓိက နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ပန်းတိုင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးကာလအတွင်း လျင်မြန်စွာ အောင်မြင်နိုင်မည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သော ပန်းတိုင်ဖြစ်သည်။

၎င်းက ရုရှားသည် အမေရိကန်က နှစ်ဖက်စလုံးသို့ ချပြထားသည့် ငြိမ်းချမ်းရေး အစီအစဉ်ကို “ အဆင်ပြေသည်” ဟု ပြောကြားသော်လည်း “ ဇယ်လန်းစကီးက ဒါကို မဖတ်ရသေးတဲ့အတွက် နည်းနည်း စိတ်ပျက်မိတယ်” ဟု သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။

တစ်ချိန်တည်းနီးပါးတွင် ဇယ်လန်းစကီးက မိုင်ယာမီတွင် အမေရိကန် အရာရှိများနှင့် သုံးရက်ကြာ ဆွေးနွေးခဲ့သည့် ၎င်း၏ အဓိက ဆွေးနွေးရေးမှူး ရူစတမ် အူမဲရော့ဗ်ထံမှ အကျဉ်းချုပ် အစီရင်ခံစာကို စောင့်ဆိုင်းနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“ အချို့ကိစ္စတွေကို လူကိုယ်တိုင်မှ ဆွေးနွေးလို့ရပါတယ်” ဟု ဇယ်လန်းစကီးက ယူကေဝန်ကြီးချုပ် ဆာ ကီးယား စတားမား၊ ပြင်သစ်သမ္မတ အီမန်နျူရယ် မာကရွန်နှင့် ဂျာမနီအဓိပတိ ဖရီးဒရစ်ခ်ျ မာ့ဇ်တို့ တက်ရောက်သည့် လန်ဒန်တွင် ကျင်းပသော အစည်းအဝေး မတိုင်မီ ပြောကြားခဲ့သည်။

ဤထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို အိမ်ဖြူတော်၏ ဖိအားကို တွန်းလှန်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် ယူကရိန်းအတွက် ထောက်ခံမှုပြသခြင်းအဖြစ် လူအများက ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။

ထရန့်က Politico နှင့် အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ဥရောပခေါင်းဆောင်များကို “ အားနည်းသည်” ဟု အင်္ဂါနေ့တွင် ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်။

ဥရောပက ရုရှား-ယူကရိန်းစစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ကူညီနိုင်ပါသလားဟု မေးမြန်းသောအခါ၊ အမေရိကန်သမ္မတက “ သူတို့က စကားပြောတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ဘာမှမလုပ်ပေးနိုင်ဘူး၊ စစ်ပွဲက ဆက်ပြီး ဖြစ်နေတုန်းပဲ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

အမှတ် ၁၀ အစိုးရရုံး (Downing Street) က အမေရိကန်ဦးဆောင်သော ဆွေးနွေးပွဲများသည် ယူကရိန်းအတွက် ထောက်ခံမှုကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် “ အရေးကြီးသော အခြေအနေတရပ်” ကို ကိုယ်စားပြုကြောင်း သဘောတူညီမှု ရရှိထားသည်ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ “ တရားမျှတပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေး… ခိုင်မာသော လုံခြုံရေး အာမခံချက်များ ပါဝင်သော” ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် တောင်းဆိုမှုများကို ထပ်မံ ပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော် ယင်းသည် မည်သည့်ပုံစံ ဖြစ်လာမည်ကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။

ယူကေနှင့် ပြင်သစ်တို့က ယူကရိန်းတွင် နိုင်ငံတကာတပ်ဖွဲ့များ ချထားရန် အဆိုပြုခဲ့သော် လည်း ဂျာမနီနှင့် အီတလီအပါအဝင် ဥရောပရှိ အဓိက ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပါဝင်သူ အချို့က ထိုအကြံကို သံသယရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

အမေရိကန်သည် ယူကရိန်းအတွက် နောင်ကာကွယ်ရေး အစီအစဉ်များကို မည်မျှအတိုင်း အတာ အထိ ကျောထောက်နောက်ခံ ပေးလိုသည်ကိုလည်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။

လန်ဒန်တွင် ဆွေးနွေးပြီးနောက် ဇယ်လန်းစကီးသည် နေတိုးအကြီးအကဲ မာ့ခ် ရုတေးနှင့် ဥရောပသမဂ္ဂအကြီးအကဲ အာဆူလာ ဗွန် ဒါ လေယန်တို့နှင့် တွေ့ဆုံရန် ဘရပ်ဆဲလ်သို့ ပျံသန်းခဲ့ပြီး အင်္ဂါနေ့တွင် အီတလီ၌ ဝန်ကြီးချုပ် ဂျော်ဂျီယာ မယ်လိုနီနှင့် တွေ့ဆုံမည် ဖြစ်သည်။

နယ်မြေစွန့်လွှတ်ခြင်း ကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဇယ်လန်းစကီးက “ ရုရှားက ကျွန်တော်တို့ နယ်မြေတွေကို လက်လျှော့ဖို့ အတင်းအကျပ် တောင်းဆိုနေပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ ဘာမှ မပေးချင်ဘူး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

၎င်းက ဆက်လက်၍ “ ယူကရိန်းဥပဒေ၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနဲ့ နိုင်ငံတကာ ဥပဒေအရ ဒီလိုလုပ်ဖို့ တရားဝင် အခွင့်အရေး မရှိပါဘူး။ ကိုယ်ကျင့်တရားအရ အခွင့်အရေး လည်း မရှိပါဘူး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ဇယ်လန်းစကီးသည် ယူကရိန်း၏ နယ်နိမိတ်များကို ပြောင်းလဲမှုမှန်သမျှသည် ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲဖြင့်သာ အတည်ပြုရန် လိုအပ်သည်ဟု ကာလကြာရှည်စွာ ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။

အင်္ဂါနေ့တွင် ရုရှားစစ်ဦးစီးချုပ် ဗယ်လာရီ ဂီရာဆီမော့ဗ်က ၎င်းတို့၏ တပ်ဖွဲ့များသည် ယူကရိန်း၏ ရှေ့တန်းတလျှောက် ချီတက်နေပြီး မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးပါသော ပိုကရော့ဗ်စခ်မြို့ အနီးရှိ မီရ်နိုဟရက်ဒ်ကို ပစ်မှတ်ထားနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ရုရှားက ပိုကရော့ဗ်စခ်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်ဟု ကြေညာထားပြီး၊ ထိုသို့ဆိုလျှင် ပူတင်သည် ဒိုနက်စခ်နှင့် လုဟန့်စခ် ဒေသများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ယူကရိန်း၏ ဒွန်ဘက်စ်ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ပိုမိုနီးစပ်လာမည်ဖြစ်သည်။

ယူကရိန်းက ယင်းကို ငြင်းဆိုထားပြီး မကြာသေးမီက သွားရောက်ခဲ့သည့် ခရီးစဉ်အတွင်း ကွပ်ကဲမှုစင်တာတစ်ခုက BBC သို့ ယူကရိန်းစစ်သားများ မြို့ထဲတွင် ဆက်လက် တိုက်ခိုက် နေသည့် တိုက်ရိုက်ဗီဒီယိုကို ပြသခဲ့သည်။

ဇယ်လန်းစကီးက အမေရိကန်က အဆိုပြုခဲ့သော (နှင့် ရုရှားအတွက် အလွန်အားသာချက်များ ရှိသည်ဟုဆိုကာ ကီးယက်ဗ်နှင့် ဥရောပခေါင်းဆောင်များက ပယ်ချခဲ့သော) မူလ အချက် ၂၈ ချက်ပါ အစီအစဉ်ကို အချက် ၂၀ အထိ လျှော့ချခဲ့ကြောင်း Interfax-Ukraine သတင်း အေဂျင်စီကို ပြောကြားခဲ့သည်။

နယ်မြေဆိုင်ရာ ကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ “ အလျှော့အတင်း” မရှိသော်လည်း “ ယူကရိန်းကို ထောက်ခံသော” အချက်များ မူကြမ်းမှ ဖယ်ရှားခြင်း မရှိကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ဇယ်လန်းစကီးက အရှေ့ပိုင်း ဒွန်ဘက်စ်ဒေသ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ဇာပိုရစ်ဇီးယား နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတို့သည် “ အထိမခံနိုင်ဆုံး” ကိစ္စများထဲတွင် ပါဝင်သည်ဟု သီးခြား ရွေးချယ် ပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန် ကျောထောက်နောက်ခံပြု အစီအစဉ်၏ မူလ ပေါက်ကြားခဲ့သော မူကြမ်းအရ ယူကရိန်းက ဒွန်ဘက်စ်ဒေသတစ်ခုလုံးကို ရုရှားအား လွှဲပြောင်းပေးရန် အဆိုပြုထားခဲ့သည်၊ သို့သော် ကရင်မလင်တပ်ဖွဲ့များသည် စစ်ပွဲ စတင်ပြီး လေးနှစ်နီးပါးအကြာတွင်ပင် ယင်းကို အပြည့်အဝ မသိမ်းပိုက်နိုင်သေးပေ။

ဥရောပရှိ အကြီးဆုံး နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံဖြစ်သော ဇာပိုရစ်ဇီးယားမှ ထုတ်လုပ်သော စွမ်းအင်ကို ရုရှားနှင့် ယူကရိန်းတို့အကြား ခွဲဝေရန် မူကြမ်း အစီအစဉ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

တစ်ချိန်တည်းတွင် မြောက်အနောက် ယူကရိန်းရှိ စူမီမြို့သည် ရုရှား၏ ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုအပြီး တစ်ညလုံး မီးပြတ်တောက်ခဲ့သည်။ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးက ဒရုန်းတစ်ဒါဇင်ကျော် သည် ဓာတ်အားပေး အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ထိမှန်ခဲ့ကြောင်း၊ ၎င်းသည် ရုရှား၏ ညစဉ် တိုက်ခိုက်မှုများထဲမှ နောက်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အာဏာပိုင်များက သေဆုံးထိခိုက်မှုများကို စစ်ဆေးနေသည်။

အခြားတစ်နေရာတွင် တာနိုပီးလ်ဒေသ၌ ရုရှား၏ အသေအပျောက် အများဆုံး တိုက်ခိုက်မှုများထဲမှ တစ်ခုကြောင့် သေဆုံးသူအရေအတွက် ဆက်လက် မြင့်တက်နေသည်။

တာနိုပီးလ် ရဲချုပ်က ပြီးခဲ့သည့်လက အနောက်ယူကရိန်းမြို့ကို ရုရှားက ဒုံးကျည်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီးနောက် ရုပ်အလောင်း နှစ်ခု ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့ရာ စုစုပေါင်း သေဆုံးသူ ၃၈ ဦး အထိရှိပြီး ကလေးငယ် ရှစ်ဦး ပါဝင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးနေကြစဥ် ယူကရိန်းအရှေ့ပိုင်းဒေသမြင်ကွင်း

(လွတ်လပ်သည့် မီဒီယာအဖြစ် ရေရှည်ရပ်တည်နိုင်ရေး သင်တို့အကူအညီလိုအပ်နေပါသည်။ ဤနေရာတွင် www.eraseye.com/donation နှိပ်၍ လှူဒါန်းနိုင်ပါသည်)