CNN-၂၀၂၅ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၃ရက်
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်သည် ဂါဇာတွင် အသက်ရှင်လျက်ရှိသည်ဟု ယူဆ ရသည့် အစ္စရေးဓားစာခံ ၂၀ ဦးကို တနင်္လာနေ့ အစောပိုင်းတွင် လွှတ်ပေးရန် မျှော်လင့် ထားခြင်း မပြုမီ အစ္စရေးသို့ ဦးတည်ထွက်ခွာလျက်ရှိသည်။ အမေရိကန်က ကြားဝင် ဆောင်ရွက်ပေးသည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်၏ ပထမအဆင့်အနေဖြင့် အစ္စရေးရှိ ပါလက်စတိုင်း အကျဉ်းသားနှင့် အဖမ်းခံထားရသူ ၂,၀၀၀ နီးပါးကိုလည်း လွှတ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။
ထရန့်သည် အစ္စရေးပါလီမန်တွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားမည်ဖြစ်ပြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နက်တန်ယာဟုနှင့် ဓားစာခံများ၏ မိသားစုများနှင့် တွေ့ဆုံမည်ဖြစ်သည်။ တနင်္လာနေ့ နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံပေါင်း ၂၀ ကျော်မှ ခေါင်းဆောင်များသည် ဂါဇာ၏ အနာဂတ်ဆိုင်ရာ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးအတွက် အီဂျစ်တွင် ထရန့်နှင့် ပူးပေါင်းပါဝင်မည်။
ကုလသမဂ္ဂက အစ္စရေးသည် ယခုအခါ စုစုပေါင်း မက်ထရစ်တန် ၁၉၀,၀၀၀ အထိရှိသော အကူအညီများ ထပ်မံပို့ဆောင်ခြင်းကို ခွင့်ပြုလိုက်ပြီဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းအားဖြင့် ထိုဒေသသို့ အရေးပါသော ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများ ရောက်ရှိရေး၏ “အစ”သာဖြစ်လိမ့် မည် ဟု မျှော်လင့်နေသည်။
တနင်္လာနေ့တွင် လွှတ်ပေးရန် မျှော်လင့်ရသည့် ဓားစာခံများသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေမျိုးစုံကို ခံစားရနိုင်သည်ဟု စိတ်ရောဂါကု ဆရာဝန်တစ်ဦးက CNN သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေများတွင် ရှင်သန်သူ၏ အပြစ်ရှိသည်ဟု ခံစားရခြင်း (survivor’s guilt) မှစ၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ စိတ်ဓာတ်ကျမှု၊ အိပ်မက်ဆိုးများနှင့် အမှတ်ရနေမှုများ အဖြစ် ပေါ်ထွက်လာသည့် စိတ်ဒဏ်ရာလွန်စိတ်ဖိစီးမှုရောဂါ (PTSD) အထိ ပါဝင်သည်။
“စစ်သားဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဓားစာခံတချို့ … သူတို့ဟာ ပြင်းထန်တဲ့ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုတွေကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရတယ်လို့ ကျွန်တော့်ကို ပြောပါတယ်” ဟု ဒေါက်တာ ဂျက်ဖ် ဂါဒယ်ရီက CNN သတင်းထောက် ဂျက်စီကာ ဒင်းကို ပြောကြားခဲ့သည်။
သားကောင်အချို့သည် တစ်သက်တာလုံး ကုသမှုခံယူရမည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
“ဒီလူတွေဟာ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းတွေထဲမှာ ပိတ်လှောင်ခံထားရပြီး လေကောင်းလေသန့် မရခဲ့တဲ့ သူတွေပါ ဒါကြောင့် အလင်း၊ အထိအတွေ့၊ အသံ စတဲ့ အာရုံခံစားမှု လွန်ကဲခြင်း တွေကို တဖြည်းဖြည်းချင်း သတိထားပြီး ကုသပေးဖို့ သေချာစေချင်ပါတယ်” ဟု ဒေါက်တာ ဂျက်ဖ် ဂါဒယ်ရီ က ပြောကြားသည်။
ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် “ကုထုံးနှစ်များစွာအပါအဝင်… နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်နိုင်သည်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
ဂါဇာတွင် ဟားမတ်စ်တို့ ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဓားစာခံများသည် ၎င်းတို့၏ မျှော်လင့် ထားသော လွတ်မြောက်မှု နီးကပ်နေပြီဆိုသည်ကိုပင် မသိနိုင်ဟု CNN၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေးရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသူ ဘရက် မက်ဂါ့ခ်က တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ယခင်က ဓားစာခံများကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအစီအစဉ်ကို ကူညီချမှတ်ခဲ့သော သမ္မတ၏ အတိုင်ပင်ခံဟောင်းနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းအထူးကိုယ်စားလှယ် ဟောင်းဖြစ်သည့် မက်ဂါ့ခ်သည် ဓားစာခံများ ကြုံတွေ့နေရနိုင်သည့် အခြေအနေများကို အလင်းပြပြောကြားခဲ့သည်။
“ဒီအချိန်လောက်မှာတော့ ဓားစာခံတွေကို သူတို့ရဲ့ ဖမ်းဆီးသူတွေက လာတွေ့နေလောက်ပြီ။ သူတို့ ဘာဖြစ်နေလဲဆိုတာကိုတောင် မသိနိုင်ဘူး” ဟု ၎င်းက CNN သတင်းထောက် ဂျက်စီကာ ဒင်းကို ပြောကြားသည်။
“ကျွန်တော် ဒီလိုမျိုး ဖြတ်သန်းခဲ့ရတဲ့ ဓားစာခံများစွာနဲ့ စကားပြောခဲ့ဖူးပါတယ်။ သူတို့ ဘာကြောင့် နိုးလာရတာလဲ။ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းထဲကနေ ဘာကြောင့် ခေါ်ထုတ်ခံရတာလဲ ဆိုတာကို မသိကြပါဘူး။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) က လာရောက်ကြိုဆိုတဲ့အခါမှ သူတို့ တကယ်လွတ်မြောက်တော့မယ်ဆိုတာကို သဘောပေါက်ကြလိမ့်မည်“။
ဓားစာခံများ ဂါဇာမှ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ လုံးဝထွက်ခွာသွားသည်အထိ စိတ်မချနိုင်သေးဟု မက်ဂါ့ခ်က ပြောသည်။
“ဒီအစီအစဉ်အတိုင်း အောင်မြင်လိမ့်မယ်လို့ ကျွန်တော် ယုံကြည်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားသည်။ “ဓားစာခံတွေ ICRC ယာဉ်ထဲကို ရောက်တဲ့အခါ ဂါဇာတစ်လျှောက်လုံး ယာဉ်ကို ခြေရာခံပြီး အစ္စရေးကိုရောက်ပြီး ဘေးကင်းတဲ့လက်ထဲ ရောက်ရှိတဲ့အထိ ကျွန်တော်တို့ ခြေရာခံခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်အထိ မအောင်မြင်သေးဘူးလို့ ယူဆရမှာပါ”။
အသက်ရှင်နေသောသူ အယောက် (၂၀)
အခြေအနေမသိသူ(၂)ယောက်နှင့် ထိန်းသိမ်းခံထားရစဥ် သေဆုံးသွားခဲ့သူ (၂၆)ယောက်
