CNN- ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်
ယူကရိန်းသမ္မတ ဗိုလိုဒီမာ ဇလန်စကီးက ကြာသပတေးနေ့တွင် ပြောကြားသည်မှာ၊ ယူကရိန်း သည် ရုရှား နှင့် ညှိနှိုင်းထားသော ငြိမ်းချမ်းရေးအရ ဆုတ်ခွာပေးရမည့် အရှေ့ဘက် ဒွန်ဘတ်စ်ဒေသ၏ အချို့သောအပိုင်းများတွင် “လွတ်လပ်သော စီးပွားရေးဇုန်” တစ်ခု ဖန်တီးရန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက အကြံပြုထားကြောင်း သိရသည်။
သတင်းထောက်များနှင့် ကျယ်ပြန့်စွာ မှတ်ချက်ပေးပြောကြားရာတွင် ဇလန်စကီးက ကိယက်ဗ် (Kyiv) သည် ငြိမ်းချမ်းရေးစီမံချက်၏ နောက်ဆုံးပေါ်မူကွဲကို အမေရိကန်သို့ တင်ပြခဲ့ကြောင်း — “ စာရွက်စာတမ်းတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ၊ စာရွက်စာတမ်းများ စုစည်းမှု” ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ များစွာကို အပြီးသတ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထရန့် အစိုးရအဖွဲ့သည် ခရစ္စမတ်အမီ စီမံချက်၏ အခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ “အပြည့်အစုံ နားလည်သဘောပေါက်မှု” ရရှိလိုကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။
ပိုင်နက်နယ်မြေဆိုင်ရာ မေးခွန်းများမှာ မဖြေရှင်းရသေးကြောင်း ယူကရိန်းခေါင်းဆောင်က ပြောကြားခဲ့သည်။ “ရုရှားတွေက ဒွန်ဘတ်စ်တစ်ခုလုံးကို လိုချင်ကြတယ် — ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်တို့ကတော့ ဒါကို လက်မခံနိုင်ပါဘူး” ဟု ၎င်းက ရှင်းပြသည်။ ရုရှားသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကတည်းက ဒွန်ဘတ်စ်ဒေသ (ဒိုနက်စခ်နှင့် လူဟန့်စ်ခ် ဒေသများကို ဖြန့်ကျက်ထားသည်) တွင် တိုက်ခိုက်နေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မော်စကိုသည် လက်နက်အားဖြင့် အနိုင်ရနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သည့် အရာများကို ယခုအခါ အမေရိကန်ကြားခံ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများမှတစ်ဆင့် ရရှိအောင် ကြိုးပမ်းနေသည်။
“ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ရပ်တည်ချက်ကတော့ ကျွန်တော်တို့ ရပ်တည်နေတဲ့ နေရာ — ဆိုလိုတာက ထိတွေ့ဆက်ဆံရေး နယ်နိမိတ်မှာ ရပ်တည်ခြင်းက မျှတပါတယ်” ဟု ဇီလန်စကီးကပြောကြား ခဲ့သည်။ “ဒါကြောင့် ဒီကွဲပြားတဲ့ ရပ်တည်ချက်တွေကြားမှာ ဆွေးနွေးမှုတစ်ခု ရှိနေပြီးတော့ အခုထိ ဆုံးဖြတ်ရသေးတာ မရှိပါဘူး။”
အလျှော့အတင်းအနေဖြင့် ယူကရိန်းတပ်ဖွဲ့များ ဆုတ်ခွာပေးရမည့် ဒွန်ဘတ်စ်၏ အစိတ် အပိုင်း များတွင် “လွတ်လပ်သော စီးပွားရေးဇုန်” တစ်ခု ဖန်တီးရန် အမေရိကန်က ဆွေးနွေး ခဲ့ကြောင်း ဇီလန်စကီးက ပြောကြားခဲ့သည်။ ရုရှားများက ဆွေးနွေးလျက်ရှိသော ထိုပိုင်နက် နယ်မြေကို “စစ်မဲ့ဇုန်” အဖြစ် ရည်ညွှန်းကြသည်ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။
၎င်းသည် သံတမန်ရေးအရ ပိတ်ဆို့နေမှုမှ ရုန်းထွက်နိုင်သော်လည်း၊ မည်သူက ထိုပိုင်နက်ကို စီမံခန့်ခွဲမည်၊ တပ်ဖွဲ့များ ဆုတ်ခွာခြင်းသည် မျှတပြီး အပြန်အလှန်ဖြစ်စေရန် မည်သို့ အာမခံမည်ဆိုသည့် “အလေးအနက်” မေးခွန်းများ ကျန်ရှိနေသေးကြောင်း ဇလန်စကီးက ဆိုသည်။
“တစ်ဖက်က တပ်ဖွဲ့တွေ ဆုတ်ခွာမယ်ဆိုရင် — ယူကရိန်းတွေကို လုပ်စေချင်သလို — တခြားစစ်ဘက်က ဘာကြောင့် အခြားတစ်ဖက်ကို အတူတူ အကွာအဝေးအတိုင်း ဆုတ်ခွာမပေးရတာလဲ” ဟု ၎င်းက မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။ ရုရှားသည်လည်း ယူကရိန်းသာမက လက်ရှိ သိမ်းပိုက်ထားသော မြေမှပါ ဆုတ်ခွာရသင့်သည်ဟု ၎င်းက အကြံပြုခဲ့သည်။
ဇလန်စကီးသည် “လွတ်လပ်သော စီးပွားရေးဇုန်” ကို မည်သူက စောင့်ကြပ်မည်ကိုလည်း မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။
“အကယ်၍ တပ်ဖွဲ့အချို့က ထွက်ခွာရမည်ဖြစ်ပြီး တခြားတပ်ဖွဲ့များက သူတို့နေရာမှာ ဆက်ရှိနေမည်ဆိုပါက ထိုအခြားတပ်ဖွဲ့များ — ဆိုလိုသည်မှာ ရုရှားတပ်ဖွဲ့များ — ပိုမိုဝေးလံစွာ သွားလာခြင်းကို အတိအကျ ဘာက တားဆီးနိုင်မည်နည်း။ သို့မဟုတ် ‘အရပ်သားများ’ ဟူသော အသွင်ဆောင်ပြီး ‘လွတ်လပ်သော စီးပွားရေးဇုန်’ ထဲသို့ စိမ့်ဝင်ကာ ထိန်းချုပ်သွားခြင်းကို မည်သို့ တားဆီးနိုင်မည်နည်း။ ဒါတွေအားလုံးဟာ အလွန်အလေးအနက်ထားရမယ့် ကိစ္စတွေပါ” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
ယူကရိန်းခေါင်းဆောင်က “ကျွန်တော်တို့ ယူကရိန်းအနေနဲ့ ဒါကို လက်ခံမယ်ဆိုတာ အချက်အလက် မဟုတ်ပါဘူး — ဒါပေမယ့် အလျှော့အတင်းအကြောင်း ကျွန်တော်တို့နဲ့ စကားပြောတဲ့အခါ မျှတတဲ့ အလျှော့အတင်းကို ကမ်းလှမ်းရပါမယ်” ဟု သတိပေး ပြောကြား ခဲ့သည်။ ပိုင်နက်နယ်မြေဆိုင်ရာ မေးခွန်းကို နောက်ဆုံးတွင် ရွေးကောက်ပွဲ သို့မဟုတ် ဆန္ဒခံယူပွဲမှတစ်ဆင့် “ယူကရိန်းပြည်သူများ” က အဖြေပေးရမည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် တွန်းအားပေးခြင်း
သီးခြားမှတ်ချက်များတွင် ဇီလန်စကီးက ၎င်း၏ ကိုယ်စားလှယ်များသည် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယို (Marco Rubio)၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ပီတီ ဟက်ဂ်စက်သ် (Pete Hegseth)၊ သမ္မတ၏ အထူးသံတမန် စတိဗ် ဝစ်ကော့ဖ် (Steve Witkoff) နှင့် သမ္မတ၏ သားမက် ဂျားရက် ကူရှ်နာ (Jared Kushner) တို့ ပါဝင်သော အမေရိကန် ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့နှင့် “အပြုသဘောဆောင်သော” ဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နေတိုးအကြီးအကဲ မာ့ခ် ရုတ္တီ (Mark Rutte) လည်း ဆွေးနွေးပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ဇလန်စကီးက ပြောကြားခဲ့သည်။
ဥရောပအရာရှိတစ်ဦးက ထရန့်က ရုရှား၏ လေးနှစ်နီးပါးကြာ ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်နိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားသည့် ငြိမ်းချမ်းရေးစီမံချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ထပ်မံဆွေးနွေးရန်အတွက် အမေရိကန်၊ ဥရောပနှင့် ယူကရိန်းအရာရှိများသည် ယခုသီတင်းပတ်ကုန်တွင် ပဲရစ်မြို့၌ စုဝေးကြမည်ဖြစ်ကြောင်း စီအန်အန်သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
ယူကရိန်းသမ္မတ ဗိုလိုဒီမာ ဇလန်စကီးသည် တနင်္လာနေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၊ ၁၀ ဒေါင်းနင်းလမ်း (10 Downing Street) ၌ ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် ကိယာ စတားမား (Keir Starmer)၊ ပြင်သစ်သမ္မတ အီမန်နျူရယ် မာကရွန် (Emmanuel Macron) နှင့် ဂျာမနီဝန်ကြီးချုပ် ဖရက်ဒရစ်ခ် မာ့ဇ် (Friedrich Merz) တို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
သို့သော် အိမ်ဖြူတော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ကာရိုလိုင်း လီဗစ် (Karoline Leavitt) က ယခုသီတင်းပတ်ကုန် ဆွေးနွေးပွဲများသို့ ထရန့် အစိုးရအဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး စေလွှတ်မည်၊ မစေလွှတ်မည်မှာ “မရေမရာ ဖြစ်နေသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမ္မတသည် “စစ်ပွဲ၏ နှစ်ဖက်စလုံးအပေါ် အလွန်အမင်း စိတ်ပျက်အားလျော့နေသည်” နှင့် “အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရုံသက်သက်အတွက် အစည်းအဝေးများကို ရွံမုန်းနေသည်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
ဇလန်စကီးက အမေရိကန်သည် လုပ်ငန်းစဉ်ကို အမြန်ဆုံး ပြီးဆုံးစေလိုကြောင်း သတင်းထောက်များအား ပြောကြားခဲ့သည်။ “သူတို့ဟာ ခရစ္စမတ်အမီ ဒီသဘောတူညီချက်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကျွန်တော်တို့ ဘယ်လိုရပ်တည်နေလဲဆိုတာကို အပြည့်အဝ နားလည် သဘောပေါက်မှု ရရှိချင်ခဲ့တယ်၊ ဒါမှမဟုတ် အခုထိ လိုချင်နေတုန်းလို့ ကျွန်တော်ထင် ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး မည်သည့်အချိန်တွင် စတင်နိုင်မည်ဟု မေးမြန်းရာတွင် တိုက်ပွဲဝင် နေသော နှစ်ဖက်စလုံးက မူဘောင်သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးမှသာ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ဇလန်စကီးက ပြောကြားခဲ့သည်။ ယူကရိန်းက ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ရုရှား၏ အလေးအနက်ရှိမှုကို စမ်းသပ်သည့်အနေဖြင့် ချက်ချင်း အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း “သဘောတူညီချက်မရှိဘဲ ရုရှားတွေက အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို သဘောတူမှာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ လျှို့ဝှက်ချက် မဟုတ်ပါဘူး” ဟု ဇလန်စကီးက ဝန်ခံခဲ့သည်။
အမေရိကန် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် သူ၏ စကားပြောဆိုမှုများအပြီးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်၏ နောက်အဆင့်များအတွက် လုံခြုံရေးအာမခံချက်များသည် အရေးကြီးဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဇလန်စကီးက ပြောကြားခဲ့သည်။
“ကျွန်တော်တို့မှာ ဘူဒါပက်စ် မူချွန်လွှာ (Budapest Memorandum) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ မကောင်းတဲ့ အတွေ့အကြုံ ရှိခဲ့ပြီးပါပြီ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ၁၉၉၄ ခုနှစ် သဘောတူညီချက်ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုသဘောတူညီချက်အရ လွတ်လပ်ရေးရစ ယူကရိန်းက ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ၎င်း၏ ပိုင်နက်တွင် ရပ်နားထားသော နျူကလီးယားလက်နက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကာ၊ အလဲအလှယ်အနေဖြင့် ရုရှားက ယူကရိန်း၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နယ်မြေပိုင်နက် တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကို လေးစားလိုက်နာရန် ကတိပြု ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
“ရုရှားဟာ သူတို့ရဲ့ အခြားကတိကဝတ်အားလုံးကို ထပ်ခါတလဲလဲ ချိုးဖောက်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အချက်အလက်အပြင် ဒီအချက်ကို လူတိုင်း မှတ်မိနေကြပါတယ်” ဟု ဇီလန်စကီးက ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဒါကြောင့် အခုအချိန်မှာ ဒီလုံခြုံရေးအာမခံချက်ဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်း ဟာ ယူကရိန်းပြည်သူတွေအတွက် အရေးအကြီးဆုံး စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေအပေါ် တိကျတဲ့ အဖြေတွေ ပေးနိုင်ဖို့က အရေးကြီးပါတယ်- ရုရှားက ထိုးစစ်ပြန်လည်စတင်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ရင် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မိတ်ဖက်တွေက ဘယ်လို အရေးယူဆောင်ရွက်မှုတွေ လုပ်ဆောင်ကြမလဲဆိုတာပါပဲ။”
