CNN- ၂၀၂၅ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ရက်
ဒီမိုကရေစီလိုလားသူ မီဒီယာသူဌေးကြီး ဂျင်မီ လိုင်းကို တရုတ်က ချမှတ်ထားတဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေးဥပဒေ (NSL) အရ ပြစ်မှုထင်ရှားကြောင်း ဟောင်ကောင်တရားရုံးက ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့ တနင်္လာနေ့မှာ စီရင်ချက်ချလိုက်ပါတယ်။
အဓိက အချက်များ
တရားစွဲခံရသူဂျင်မီ လိုင်း (အသက် ၇၈ နှစ်) ဟာ လက်ရှိမှာ ပိတ်သိမ်းခံထားရတဲ့ ဒီမိုကရေစီ လိုလားတဲ့ သတင်းစာဖြစ်တဲ့ Apple Daily ရဲ့ တည်ထောင်သူဖြစ်ပြီး၊ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) နဲ့ ဟောင်ကောင်အစိုးရကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ပြစ်မှုထင်ရှားသော စွဲချက်များ:
ပြည်ပအင်အားစုများနှင့် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်းကြံစည်မှု (နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးကို ထိခိုက်စေရန်) – ၂ မှု။
နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေသည့် စာပေများ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရန် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်း ကြံစည်မှု – ၁ မှု။
ဖြစ်နိုင်သည့် ပြစ်ဒဏ်။ ပြည်ပအင်အားစုများနှင့် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်းကြံစည်မှုဟာ အပြင်းထန်ဆုံး စွဲချက်ဖြစ်ပြီး တစ်သက်တစ်ကျွန်း ထောင်ဒဏ် အထိ ချမှတ်ခံရနိုင်ပါတယ်။ အကြည်ညိုပျက်စေမှု စွဲချက်အတွက်ကတော့ အများဆုံး ထောင်ဒဏ် (၂) နှစ်အထိ ချမှတ်ခံရနိုင်ပါတယ်။
ရုံးတင်စစ်ဆေးမှု: ရက်ပေါင်း ၁၅၆ ရက်ကြာမြင့်ခဲ့တဲ့ ဒီအမှုကို အမျိုးသားလုံခြုံရေး အမှုများ အတွက် အစိုးရမှ ခန့်အပ်ထားတဲ့ တရားသူကြီး (၃) ဦးက စစ်ဆေးစီရင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ သာမန် အမှုများကဲ့သို့ ဂျူရီလူကြီးများဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း မဟုတ်ပါ။
နောက်ခံအခြေအနေ
အမျိုးသားလုံခြုံရေးဥပဒေ (NSL): ဒီဥပဒေကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲကြီးများအပြီးမှာ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လတွင် ပေကျင်းက ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ခွဲထွက်ရေး၊ အဖျက်လုပ်ငန်း၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ ပြည်ပအင်အားစုများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု စတဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို ပြစ်မှုမြောက်စေပါတယ်။
Apple Daily သတင်းစာ။ လိုင်းရဲ့ သတင်းစာဟာ ဒီမိုကရေစီဘက်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရပ်တည်ခဲ့တဲ့အတွက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှာ အာဏာပိုင်တွေရဲ့ စီးနင်းမှုနဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို သိမ်းဆည်း ခံရပြီးနောက် ချိတ်ပိတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။
နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေ
ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်မည့်ရက်။ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်မည့်ရက်ကို နောက်ပိုင်းမှ သတ်မှတ်သွားမှာဖြစ်ပြီး၊ ပြစ်ဒဏ် လျှော့ပေါ့ပေးရန် တောင်းဆိုတဲ့ ကြားနာမှုအဆင့်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက် နေ့မှာ စတင်ဖို့ စီစဉ်ထားပါတယ်။
နိုင်ငံတကာ တုံ့ပြန်မှု။ ဒီအမှုဟာ ဟောင်ကောင်ရဲ့ မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ တရားစီရင်ရေး လွတ်လပ်ခွင့်အတွက် အဓိက စမ်းသပ်မှုတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ဘာက အနီးကပ် စောင့်ကြည့်နေပြီး၊ အမေရိကန်နဲ့ ဗြိတိန် အပါအဝင် နိုင်ငံများစွာက ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်နေပါတယ်။
အမျိုးသားလုံခြုံရေးဥပဒေ (National Security Law – NSL)
ဒီဥပဒေကို တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (PRC) ရဲ့ အမျိုးသားပြည်သူ့ကွန်ဂရက် အမြဲတမ်းကော်မတီ (NPCSC) ကနေ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ဟောင်ကောင်မှာ ချက်ချင်း အာဏာသက်ရောက်စေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁။ ဥပဒေ၏ ရည်ရွယ်ချက်
ဟောင်ကောင်မှာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ကြီးမားတဲ့ ဆန္ဒပြပွဲတွေနဲ့ မငြိမ်မသက်မှု တွေကို တုံ့ပြန်ဖို့၊ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးကို ကာကွယ်ရန် နဲ့ အန္တရာယ်ဖြစ်စေတဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို တားဆီး၊ နှိမ်နင်း၊ အပြစ်ပေးရန် ရည်ရွယ်ပါတယ်။
ဟောင်ကောင်ရဲ့ အခြေခံဥပဒေဖြစ်တဲ့ Basic Law မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ “တစ်နိုင်ငံ၊ စနစ်နှစ်မျိုး” (One Country, Two Systems) မူဝါဒကို ထိန်းသိမ်းဖို့လို့ တရုတ်အစိုးရဘက်က ပြောပါ တယ်။
၂။ ပြစ်မှုမြောက်သည့် အဓိက လုပ်ရပ် ၄ မျိုး
NSL ဟာ အောက်ပါ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးကို ထိခိုက်စေတဲ့ လုပ်ရပ် (၄) မျိုးကို ပြစ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါတယ်။ ပြစ်ဒဏ်အနေဖြင့် အများဆုံး တစ်သက်တစ်ကျွန်း ထောင်ဒဏ် အထိ ချမှတ်ခံရနိုင်ပါတယ်။
- ခွဲထွက်ရေး (Secession)။ တရုတ်နိုင်ငံမှ ဟောင်ကောင် သို့မဟုတ် အခြားဒေသများကို ခွဲထွက်ရန် စည်းရုံးခြင်း၊ ကြံစည်ခြင်း။
- အာဏာကိုအံတုခြင်း (Subversion)။ တရုတ် ဗဟိုအစိုးရ သို့မဟုတ် ဟောင်ကောင် အစိုးရ၏ အာဏာကို ဖျက်ဆီးရန် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ တာဝန်များကို ဥပဒေနှင့်အညီ ထမ်းဆောင်ခြင်းမှ ပြင်းထန်စွာ အနှောင့်အယှက်ပေးခြင်း။
- အကြမ်းဖက်လှုပ်ရှားမှုများ (Terrorist Activities): လူများကို အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်မှုများဖြင့် ထိခိုက်စေခြင်း။
- ပြည်ပအင်အားစုများနှင့် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်းကြံစည်မှု (Collusion with Foreign Forces): နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးကို ထိခိုက်စေရန် နိုင်ငံခြားအဖွဲ့အစည်းများ သို့မဟုတ် ပြည်ပမှ အင်အားစုများနှင့် ပူးပေါင်းခြင်း၊ ၎င်းတို့အား ထောက်ပံ့ကူညီခြင်း။
၃။ ဥပဒေ၏ ထင်ရှားသော လက္ခဏာများ
တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ:
အချို့အမှုများကို ဂျူရီလူကြီးများ မပါဘဲ၊ အစိုးရမှ ခန့်အပ်ထားသော တရားသူကြီး (၃) ဦးက စစ်ဆေးနိုင်သည်။ (ဂျင်မီ လိုင်း အမှုကို ဤနည်းဖြင့် စစ်ဆေးခဲ့သည်)။
တရားခံဟာ လွတ်မြောက်လာပါက နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးကို ထိခိုက်စေမည့် လုပ်ရပ်များကို ဆက်မလုပ်နိုင်ဘူးလို့ တရားရုံးကို စိတ်ချယုံကြည်အောင် မပြသနိုင်ပါက အာမခံ ပယ်ချခံရဖို့ လွယ်ကူ သည်။
နိုင်ငံတကာ လက်လှမ်းမီမှု (Global Reach)။ ဟောင်ကောင်ရဲ့ အမြဲတမ်းနေထိုင်သူများ အပါအဝင် မည်သူမဆို ဟောင်ကောင်ပြင်ပမှာ လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ လုပ်ရပ်တွေအတွက်ပါ NSL နဲ့ အရေးယူခံရနိုင်တယ်လို့ အချို့ ပုဒ်မတွေက ဆိုပါတယ်။
မီဒီယာနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်အပေါ် သက်ရောက်မှု။
ဤဥပဒေပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် ဒီမိုကရေစီ လိုလားသူများစွာ ဖမ်းဆီးခံရခြင်း၊ ဆန္ဒပြ လှုပ်ရှားမှု များ ရပ်တန့်သွားခြင်းနှင့် Apple Daily ကဲ့သို့သော မီဒီယာများ ပိတ်သိမ်းခံရခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဟောင်ကောင်၏ လွတ်လပ်စွာပြောဆိုခွင့်၊ ထုတ်ဝေခွင့်နှင့် စုဝေးခွင့်များ လွတ်လပ်မှုများ သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားသည်ဟု ဝေဖန်သူများက ဆိုသည်။
၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟောင်ကောင်၌ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းမပြုမီ အင်တာဗျူး တစ်ခုတွင် မီဒီယာလုပ်ငန်းရှင်ကြီးနှင့် Apple Daily တည်ထောင်သူ Jimmy Lai အား တွေ့ရစဉ်။ Vincent Yu/AP (ပုံ)
