BBC-၂၀၂၅ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၂ရက်
အစ္စရေးလွှတ်တော်က သိမ်းပိုက်ထားသော အနောက်ဖက်ကမ်း(West Bank) နယ်မြေကို အစ္စရေးနိုင်ငံပိုင်အဖြစ်သိမ်းပိုက်ထည့်သွင်းရေးဘက်သို့ ဦးတည်သည့် လုပ်ရပ်တစ်ခုသည် ဂါဇာရှိ ပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ်ရန် ဝါရှင်တန်၏ စီမံကိန်းကို ခြိမ်းခြောက်လိမ့်မည်ဟု အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက ပြောကြားလိုက်သည်။
မတည်ငြိမ်သေးသော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို ခိုင်မာစေရန်အတွက် အမေရိကန်၏ ကြိုးပမ်းမှုများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် အစ္စရေးသို့ မထွက်ခွာမီ မာကို ရူဘီယို က “ အဲဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ အခုချိန်မှာ ထောက်ခံနိုင်မယ့် ကိစ္စမဟုတ်ပါဘူး” ဟု ပြောခဲ့သည်။
အစ္စရေး ဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နက်တန်ယာဟု ကို အရှက်ရစေလိုသည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ညာဘက်အစွန်းရောက် နိုင်ငံရေးသမားများသည် အစ္စရေးအား အနောက်ဖက်ကမ်း ကို သိမ်းပိုက်ခွင့် အာဏာပေးမည့် ဥပဒေကြမ်းကို ကနဦး ခွင့်ပြုချက်ပေးခြင်းဖြင့် သင်္ကေတ ပြုသည့် လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
ပါလက်စတိုင်းတို့က ၁၉၆၇ ခုနှစ်ကတည်းက အစ္စရေး သိမ်းပိုက်ထားသည့် အနောက်ဖက် ကမ်းကို ၎င်းတို့ မျှော်မှန်းထားသော လွတ်လပ်သည့် နိုင်ငံ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တောင်းဆိုထားသည်။
ပြီးခဲ့သည့်နှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (ICJ) က အစ္စရေး၏ သိမ်းပိုက်မှုသည် တရားမဝင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
နက်တန်ယာဟုသည် အနောက်ဖက်ကမ်း နယ်မြေ သိမ်းပိုက်မှုကို ထောက်ခံကြောင်း ယခင်က ပြောဆိုခဲ့ဖူးသော်လည်း အစ္စရေး၏ အရေးအကြီးဆုံး မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် အမေရိကန် နှင့် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ရန်ငြိုးထားပြီးနောက် အစ္စရေးနှင့် ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ထားသည့် အာရပ်နိုင်ငံများ၏ သဘောထားကို ထိခိုက်စေမည့် အန္တရာယ်ကြောင့် ဤကိစ္စကို ရှေ့ဆက်လုပ်ဆောင်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။
နက်တန်ယာဟု၏ အုပ်ချုပ်ရေး မဟာမိတ်အဖွဲ့အတွင်းရှိ အစွန်းရောက် မျိုးချစ်စိတ် ဓာတ်ရှိသူများသည် အနောက်ဖက်ကမ်း ကို အစ္စရေးက အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ရန် ထပ်တလဲလဲ တောင်းဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ ဤဥပဒေကြမ်းကို အစိုးရအဖွဲ့ပြင်ပမှ လွှတ်တော်အမတ်များက တင်သွင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အဆိုပါ ဥပဒေကြမ်းသည် ၂၅ မဲ မဲသာ၍ ၂၄ မဲဖြင့် အတည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေကြမ်းသည် ၁၂၀ နေရာရှိ ကနက်ဆက် (Knesset) ခေါ် လွှတ်တော်တွင် အများစု ထောက်ခံမှု ရရှိရန် အထောက်အပံ့ ရှိ၊ မရှိ မရှင်းလင်းသေးသလို၊ ဝန်ကြီးချုပ်အနေဖြင့် ၎င်းကို ရွှေ့ဆိုင်းရန် သို့မဟုတ် ပယ်ချရန် နည်းလမ်းများ ရှိနေသည်။
ပါလက်စတိုင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက လွှတ်တော်၏ လုပ်ရပ်ကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ပါလက်စတိုင်း နယ်မြေအပေါ် အစ္စရေး၌ အချုပ်အခြာအာဏာ လုံးဝရှိမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
အစ္စရေးသည် အနောက်ဖက်ကမ်း နှင့် အရှေ့ဂျေရုဆလင်ကို သိမ်းပိုက်ထားစဉ်ကာလအတွင်း ဂျူးလူမျိုး ၇ သိန်းခန့် နေထိုင်သည့် အခြေချနေထိုင်ရာ နေရာ ၁၆၀ ခန့်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ သည်။ ၎င်းတို့နှင့်အတူ ပါလက်စတိုင်းလူမျိုး ၃.၃ သန်းခန့် နေထိုင်နေသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ထိုအခြေချနေထိုင်ရာ နေရာများသည် နိုင်ငံတကာ ဥပဒေအရ တရားမဝင်ပေ—ဤအချက်ကို ပြီးခဲ့သည့်နှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး၏ အကြံပြုချက်ဖြင့် ထောက်ခံထားသော ရပ်တည်ချက်ဖြစ်သည်။
အစ္စရေးသို့ လေယာဉ်ပေါ် မတက်မီ ရူဘီယိုက နယ်မြေသိမ်းပိုက်မှုသည် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်အတွက် “ ဆန့်ကျင်ဘက် အကျိုးသက်ရောက်မှု” ရှိပြီး “ ခြိမ်းခြောက်မှု” ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့ကာ၊ နယ်မြေသိမ်းပိုက်ခြင်းကို အမေရိကန်က ဆန့်ကျင်သည့် သဘောထားကို ထပ်လောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။
သူ၏ ကြာသပတေးနေ့ ခရီးစဉ်သည် အမေရိကန် ဒုတိယသမ္မတ ဂျေဒီ ဗန့်စ် နှင့် အထူးသံတမန် နှစ်ဦးတို့၏ ခရီးစဉ်များပြီးနောက် ချက်ချင်း ရောက်ရှိလာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထရမ့် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ က ၎င်း၏ အချက် ၂၀ ပါ ဂါဇာငြိမ်းချမ်းရေး စီမံကိန်း၏ ဒုတိယအဆင့် အရေးပါသော ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ရန် တွန်းအားပေးရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်လည်း ဖြစ်သည်။
ပထမအဆင့်—အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး၊ အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဆုတ်ခွာခြင်းနှင့် အကူအညီများ စီးဝင်လာခြင်းတို့ ပါဝင်သည်—ကို ယခုလ အစောပိုင်းတွင် စတင် အသက်ဝင်ခဲ့သည်။
အစ္စရေးနှင့် ဟာမတ်စ် နှစ်ဖက်စလုံးက သေစေနိုင်သော ဖြစ်ရပ်များကြောင့် သဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု အချင်းချင်း စွပ်စွဲခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအချိန်အထိမူ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် ဆက်လက် တည်တံ့နေဆဲဖြစ်သည်။
ရူဘီယိုက အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရေးအတွက် ဗန့်စ်ကဲ့သို့ပင် အကောင်းမြင်မှု သဘောထားကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။
“ နေ့တိုင်း ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ ရှိနေမှာပါ၊ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ အမှန်တကယ်တော့ ဒီကိစ္စကို စုစည်းဆောင်ရွက်နိုင်မယ့် အချိန်ဇယားထက် ပိုပြီး ရှေ့ရောက်နေပြီလို့ ထင်ပါတယ်။ ဒီတစ်ပတ် ပိတ်ရက်ကို ကျော်ဖြတ်နိုင်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အချက်က ကောင်းတဲ့ လက္ခဏာပါပဲ” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
ငြိမ်းချမ်းရေး စီမံကိန်း၏ ဒုတိယအဆင့်တွင် ဂါဇာတွင် ကြားဖြတ်အစိုးရတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တည်ငြိမ်ရေးတပ်ဖွဲ့ကို ချထားခြင်း၊ အစ္စရေးတပ်များ ဆုတ်ခွာခြင်းနှင့် ဟာမတ်စ်ကို လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းခြင်းတို့ ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။
ဂါဇာစစ်ပွဲသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဟာမတ်စ် ဦးဆောင်သော တောင်ပိုင်းအစ္စရေးအား တိုက်ခိုက်မှုဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး၊ လူ ၁,၂၀၀ ခန့် သေဆုံးကာ ၂၅၁ ဦးကို ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးသွားခဲ့သည်။
နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခတွင်၊ ဂါဇာရှိ ဟာမတ်စ်၏ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ကိန်းဂဏန်းများအရ ပါလက်စတိုင်းလူမျိုး ၆၈,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ထိုကိန်းဂဏန်း များကို ကုလသမဂ္ဂက ယုံကြည်စိတ်ချရသည်ဟု ရှုမြင်သည်။
