ပူတင်နှင့် ဆွေးနွေးပွဲများ “ မည်သည့်နေရာသို့မှ မရောက်ဟု” ပြောကြားရင်း ထရမ့်က ပိတ်ဆို့မှုအသစ်များ ချမှတ်

BBC- ၂၀၂၅ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၂ရက်

ယူကရိန်းတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီမှု ရရှိရန် မော်စကိုအပေါ် ဖိအားပေးနိုင်ရေး ရည်ရွယ်ချက် ဖြင့် အမေရိကန်က ရုရှား၏ အကြီးဆုံး ရေနံကုမ္ပဏီနှစ်ခုကို ပစ်မှတ်ထားသော ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုအသစ်များ ချမှတ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။

ဤကြေညာချက်သည် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့် က ၎င်း၏ ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမာ ပူတင် နှင့် ဘူဒါပတ်စ်မြို့တွင် တွေ့ဆုံရန် စီစဉ်ထားသည့် အစည်းအဝေးကို အချိန်ကာလ အကန့်အသတ်မရှိ ရွှေ့ဆိုင်းလိုက်ကြောင်း ပြောကြားပြီး တစ်ရက်အကြာတွင် ထွက်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

“ ဗလာဒီမာနဲ့ စကားပြောတိုင်း ကောင်းမွန်တဲ့ စကားဝိုင်းတွေ ရှိခဲ့ပေမဲ့ အဲဒီနောက်မှာ ဘာမှ ဖြစ်မလာခဲ့ဘူး” ဟု ထရမ့်က ပြောသည်။

ရုရှားအပေါ် စီးပွားရေးအရ သက်ရောက်မှု အနည်းဆုံး ဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ ဤလုပ်ရပ်သည် ဥရောပနိုင်ငံများ ရုရှားရေနံ ဝယ်ယူမှု ရပ်တန့်သည့်တိုင် ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်မည်မဟုတ်ဟု ယခင်က ပြောဆိုခဲ့သော ထရမ့်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် အဓိက ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ကရင်မလင်နန်းတော် ကမူ ရုရှားသည် ပိတ်ဆို့မှုများကို “ ခုခံနိုင်စွမ်း ရှိသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ထရမ့်သည် မော်စကိုအပေါ် ပိုမိုတင်းကျပ်သည့် အစီအမံများ ချမှတ်ရန် ထပ်တလဲလဲ ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်ခွဲကြာ စစ်ပွဲအတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီမှု ရရှိရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ယခုအချိန်အထိ ရှောင်ရှားခဲ့သည်။

သူ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့သည် ၎င်း၏ ရှေ့မှ သမ္မတ ဂျိုး ဘိုင်ဒင် လက်ထက်တွင် ယူကရိန်းကို နှစ်ပေါင်းများစွာ အပြည့်အဝ ထောက်ခံမှု ပေးခဲ့ပြီးနောက် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည့် နိုင်ငံနှစ်ခု ကြား အမေရိကန်ကို ကြားခံလူတစ်ဦးအဖြစ် ရပ်တည်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အမေရိကန်သမ္မတသည် စေ့စပ်ဆွေးနွေးမှုများကို ရုရှားကရှေ့ဆက်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည့် အတွက် ကရင်မလင်အပေါ် ပိုမို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။

ဤပိတ်ဆို့မှုများကို ယူကရိန်းခေါင်းဆောင် ဗိုလိုဒီမာ ဇလန်းစကီး ကလည်း လပေါင်းများစွာ တောင်းဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အမေရိကန်မှ “ ကောင်းမွန်သော အချက်ပြမှု” ဖြစ်သည်ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ အခြားနိုင်ငံများက ရုရှားအပေါ် ပိုမိုဖိအားပေးပါက အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ထပ်လောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ထရမ့်သည် ပူတင်ကို ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူရန်အတွက် အလေးအနက်မရှိဟု ဝေဖန်ခဲ့ပြီး၊ ပိတ်ဆို့မှုများက အပြောင်းအလဲတစ်ခုကို ဖန်တီးပေးနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“ ကျွန်တော် အချိန်တန်ပြီလို့ ခံစားရတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အချိန်အကြာကြီး စောင့်ခဲ့ရပါတယ်” ဟု သူက ဆိုသည်။

၎င်းက ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု ပက်ကေ့ချ်ကို “ အလွန်ကြီးမားသည်” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ရုရှားက စစ်ပွဲကို ရပ်တန့်ရန် သဘောတူပါက ၎င်းတို့ကို လျင်မြန်စွာ ရုပ်သိမ်းနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့် ကြောင်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး စကော့ ဘက်ဆန့် က “ ပူတင်ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်မဲ့ စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ငြင်းဆန်မှု” ကြောင့် ပိတ်ဆို့မှုများ လိုအပ်လာကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ထိခိုက်ခံရသည့် ရေနံကုမ္ပဏီများဖြစ်သော Rosneft နှင့် Lukoil တို့သည် ကရင်မလင်၏ “ စစ်ယန္တရား” ကို ငွေကြေးထောက်ပံ့နေကြောင်း ၎င်းက ပြောသည်။

နောက်ခံ အချက်အလက်များ (Background Information)

• ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့တို့သည် ရုရှား၏ အကြီးဆုံး ပို့ကုန်များဖြစ်သည်။ ရုရှားရေနံ ကုမ္ပဏီနှစ်ခုသည် တစ်နေ့လျှင် ရေနံစည်ပေါင်း ၃.၁ သန်းကို တင်ပို့ နေသည်။ ဗြိတိန်အစိုးရ၏ ခန့်မှန်းချက်များအရ Rosneft သည် ရုရှားရေနံထုတ်လုပ်မှု စုစုပေါင်း၏ တစ်ဝက်နီးပါးကို တာဝန်ယူထားပြီး၊ ကမ္ဘာ့ထုတ်လုပ်မှု၏ ၆% ခန့် ရှိသည်။

• မော်စကို၏ အကြီးဆုံး ဝယ်ယူသူများတွင် တရုတ်၊ အိန္ဒိယနှင့် တူရကီ တို့ ပါဝင်သည်။ ထရမ့်သည် စီးပွားရေး ဖိအားပေးရန် ရည်ရွယ်၍ ဤနိုင်ငံများကိုလည်း ရုရှားရေနံ ဝယ်ယူမှု ရပ်တန့်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။

• ရိုက်တာ သတင်းအေဂျင်စီ ၏ အမည်မဖော်လိုသော စက်မှုလုပ်ငန်းရင်းမြစ်များအရ ထရမ့်၏ ကြေညာချက်ကြောင့် အိန္ဒိယသည် ရုရှားရေနံတင်သွင်းမှုကို သိသိသာသာ လျှော့ချရန် အနေအထားရှိနေသည်။ တရုတ်ကမူ အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့မှုများကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။
• ယူကရိန်းသည် မကြာသေးမီလများအတွင်း ရုရှား၏ စီးပွားရေးကို ထိခိုက်စေရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် ရုရှားရေနံချက်စက်ရုံများနှင့် စွမ်းအင် အခြေခံအဆောက် အအုံ များကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်။

• ဇလန်းစကီး သည် ရုရှားနယ်မြေအတွင်း ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက် နိုင်သည့် တာဝေးပစ် Tomahawk ဒုံးကျည်များ ရရှိရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သောကြာနေ့က အိမ်ဖြူတော်သို့ သွားရောက်ခဲ့သော်လည်း လက်ဗလာဖြင့် ပြန်လာခဲ့ရသည်။

• ထိုမတိုင်မီ တစ်ရက်က ရုရှားခေါင်းဆောင်ထံမှ မမျှော်လင့်ဘဲ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုတစ်ခု ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဟန်ဂေရီတွင် ပူတင်နှင့် တွေ့ဆုံရန် အဆိုပြုချက်ကို ထရမ့်က ကြေညာခဲ့သည်။

• သို့သော် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယို နှင့် ရုရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆာဂေး လက်ဗ်ရော့ဗ် တို့အကြား ဖုန်းပြောဆိုပြီးနောက် ထိုအကြံကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့ပြီး ထရမ့်က “ အကျိုးမရှိတဲ့ အစည်းအဝေး” မလိုချင်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

• ထရမ့်သည် ယူကရိန်းကို ဒုံးကျည်များပေးအပ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်မှာ ၎င်းတို့သည် “ အလွန်ရှုပ်ထွေးသည်” နှင့် အသုံးပြုရန်အတွက် ပြင်းထန်သော လေ့ကျင့်မှု တစ်နှစ် ကြာသည်ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ဇယ်လန်စကီးက ပိတ်ဆို့မှုများ ကဲ့သို့ပင် ထရမ့်သည် အနာဂတ်တွင် သဘောထား ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်း အရိပ်အမြွက် ပြောဆိုခဲ့သည်။

• မြို့တော် ကီးယက်ဗ် ကို တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အနည်းဆုံး နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း တာဝန်ရှိသူများက ပြောကြားခဲ့ရာ မြေပြင်တိုက်ပွဲများသည် တစ်ညလုံး ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

• ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ အစောပိုင်းတွင် ရုရှားက ပြင်းထန်သော ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ကလေးများ အပါအဝင် အနည်းဆုံး ခုနစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။

• ထိုအတောအတွင်း ရုရှားသိမ်းပိုက်ထားသော ဇာပိုရစ်ရှား နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ သို့ ကြာသပတေးနေ့တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပြီး၊ ကုလသမဂ္ဂ၏ နျူကလီးယား ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့က ၎င်းကို “ နျူကလီးယား ဘေးကင်း ရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် အရေးပါသော ခြေလှမ်း” အဖြစ် ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ရက် ၃၀ ကြာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ပြတ်တောက်ခဲ့ပြီး မီးတောင်ကျွမ်းမှု အန္တရာယ် စိုးရိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

ပြီးခဲ့သည့် ရက်သတ္တပတ်တွင် ဗြိတိန်ကလည်း Rosneft နှင့် Lukoil တို့အပေါ် အလားတူ ပိတ်ဆို့မှု ပက်ကေ့ချ်ကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ရာခယ်လ် ရီးဗ်စ် က “ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက် များတွင် ရုရှားရေနံအတွက် နေရာမရှိ” ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။

လန်ဒန်ရှိ ရုရှားသံရုံးက ၎င်းတို့နိုင်ငံ၏ အဓိက စွမ်းအင်ကုမ္ပဏီများကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လောင်စာဆီ ထောက်ပံ့မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ကုန်ကျစရိတ်များကို မြင့်တက်စေလိမ့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းက “ ဖိအားပေးမှုက ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆွေးနွေးမှုကိုသာ ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေပြီး ပိုမိုကြီးထွားလာအောင် ဦးတည်စေသည်” ဟုလည်း ထပ်လောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။

မော်စကို၏ အပြည့်အဝ ကျူးကျော်မှု စတင်ချိန်မှစ၍ ဥရောပ၏ ရုရှားရေနံနှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့အပေါ် မှီခိုမှု သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားသော်လည်း၊ ရုရှားဓာတ်ငွေ့သည် EU သွင်းကုန်၏ ၁၃% ခန့် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော် EU အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသည် ၎င်းကို လုံးဝ ဖျက်သိမ်းရန် ကတိပြုထားသည်။

ထရမ့်သည် ဥရောပက ရုရှားစွမ်းအင် ဝယ်ယူမှုကို လုံးဝ ရပ်တန့်မှသာ မော်စကိုအပေါ် ပိုမိုပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်မည်ဟု ယခင်က ပြောဆိုခဲ့ဖူးသည်။

EU ကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ အာဆူလာ ဗွန် ဒါ လိုင်ယွန် က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် EU က အတည်ပြုခဲ့သော ပိတ်ဆို့မှု ပက်ကေ့ချ်အသစ်ကို ချီးကျူးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတွင် ၂၀၂၈ ခုနှစ် နောက်ဆုံးထား၍ ရုရှားမှ အရည်ဖျော် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တင်သွင်းမှုကို ပိတ်ပင်ခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။

၎င်းက ဤအရာနှင့်အတူ အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့မှုများသည် “ ကျူးကျော်သူအပေါ် စုပေါင်းဖိအားပေးမှုကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားမည်ဟူသော အတ္တလန္တိတ်၏ နှစ်ဖက်စလုံးမှ ရှင်းလင်းသော အချက်ပြမှု” များဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ယခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်တို့သည် အဓိက ရုရှားစွမ်းအင် ကုမ္ပဏီများ ဖြစ်သော Gazprom Neft နှင့် Surgutneftegas တို့ကိုလည်း ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။

ဥရောပသမဂ္ဂက ထိန်းချုပ်ထားသော ရုရှားပိုင်ဆိုင်မှုများကို ယူကရိန်းအတွက် အကူအညီအဖြစ် အသုံးပြုရန် ထောက်ခံမည်

• ပိတ်ဆို့မှုများ ကြေညာချိန်တွင် နေတိုး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် မတ်ခ် ရုတေ သည် အိမ်ဖြူတော်တွင် ရှိနေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ပူတင်အပေါ် “ ပိုမိုဖိအားပေးခြင်း” ဖြစ်သောကြောင့် ထိုလုပ်ရပ်ကို ချီးကျူးခဲ့သည်။

• သူသည် ဥရောပ မဟာမိတ်များနှင့် ကီးယက်ဗ်တို့ ပူးပေါင်း၍ ဖော်ဆောင်ထားသော အချက် ၁၂ ချက်ပါ အစီအစဉ်တစ်ခုကို ဆွေးနွေးဖွယ်ရှိပြီး၊ ၎င်းတွင် လက်ရှိ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ နယ်နိမိတ်များကို အေးခဲထားခြင်း၊ နေရာပြောင်းရွှေ့ခံရသော ကလေးများကို ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခြင်းနှင့် အကျဉ်းသား လဲလှယ်ခြင်းတို့ ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။

• အဆိုပါ အစီအစဉ်တွင် ယူကရိန်းအတွက် စစ်ပွဲပြန်လည်ထူထောင်ရေး ရန်ပုံငွေ၊ လုံခြုံရေး အာမခံချက်များ နှင့် ယူကရိန်း EU သို့ ဝင်ရောက်ရန် ရှင်းလင်းသော လမ်းကြောင်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။

• ထရမ့်က အဓိက အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အချက်မှာ မော်စကို၏ လက်ရှိ တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားနေသည့် နယ်နိမိတ်တစ်လျှောက် တိုက်ခိုက်မှုကို ရပ်စဲရန် ငြင်းဆန်ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။ ဇယ်လန်စကီးကမူ ထိုအချက်ကို ထောက်ခံသည်။

• ရုရှားက ထိုအကြံကို ပယ်ချခဲ့ပြီး၊ ကရင်မလင် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဒီမီထရီ ပက်စ်ကော့ဗ် က ရုရှားသည် ကီးယက်ဗ်၏ ယူကရိန်းတပ်များ က ထိန်းချုပ် ထားဆဲဖြစ်သော အရှေ့ပိုင်း ဒွန်ဘတ်စ် ဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းများမှ ထွက်ခွာစေလိုသော ၎င်းတို့၏ ရပ်တည်ချက်ကို မပြောင်းလဲသေးကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။

(လွတ်လပ်သည့် မီဒီယာအဖြစ် ရေရှည်ရပ်တည်နိုင်ရေး သင်တို့အကူအညီလိုအပ်နေပါသည်။ ဤနေရာတွင် www.eraseye.com/donation နှိပ်၍ လှူဒါန်းနိုင်ပါသည်)