CNN – ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ ရက်
အီရန်သမ္မတသည် အမေရိကန်ပြည်သူများထံသို့ အိတ်ဖွင့်ပေးစာတစ်စောင် ရေးသား ပေးပို့ ခဲ့ပြီး၊ ထရမ့်အစိုးရနှင့် မိမိတို့နိုင်ငံအကြား ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲသည် “အမေရိကကို ပထမ ဦးစားပေး (America First)” ဖြစ်စေရန် လုပ်ဆောင်နေခြင်း ဟုတ်မဟုတ် မေးခွန်းထုတ် လိုက် သည်။
“ဒီစစ်ပွဲကြောင့် အမေရိကန်ပြည်သူတွေရဲ့ ဘယ်လိုအကျိုးစီးပွားတွေကို အမှန်တကယ် ဖော်ဆောင်ပေးနေတာပါလဲ” ဟု မာဆုဒ် ပီဇက်ရှ်ကီယန်က ရေးသားခဲ့သည်။ “အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြည်သူများသို့” ဟု လိပ်မူထားသော အဆိုပါစာကို ဒေသစံတော် ချိန် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် X လူမှုကွန်ရက်ပေါ်၌ တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ယင်းမှာ အမေရိကန် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အီရန်စစ်ပွဲနှင့်ပတ်သက်၍ ပထမဆုံးအကြိမ် နိုင်ငံတော်သို့ မိန့်ခွန်း မပြောကြားမီ နာရီပိုင်းအလိုတွင် ဖြစ်သည်။
“အမေရိကကို ပထမဦးစားပေး’ ဆိုတာဟာ ဒီနေ့ အမေရိကန်အစိုးရရဲ့ ဦးစားပေးလုပ်ငန်းစဉ် တွေထဲမှာ အမှန်တကယ် ပါဝင်နေသေးရဲ့လား” ဟု ပီဇက်ရှ်ကီယန်က မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။
အီရန်နိုင်ငံသည် “၎င်း၏ ခေတ်သစ်သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကျူးကျော်မှု၊ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှု၊ နယ်ချဲ့မှု သို့မဟုတ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှု လမ်းစဉ်များကို မည်သည့်အခါမျှ ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်း မရှိသလို၊ မည်သည့်စစ်ပွဲကိုမျှ စတင်ခဲ့ခြင်းမရှိကြောင်း” နှင့် ၎င်း၏နိုင်ငံအား ခြိမ်းခြောက်မှု တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နေကြခြင်းမှာ “ဩဇာအာဏာရှိသူတို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး အလိုရမ္မ များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်ကြောင်း” ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
ပင်လယ်ကွေ့ (Gulf) ဒေသတစ်လျှောက်ရှိ အရပ်ဘက်နှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပစ်မှတ်ထားသည့် နေ့စဉ်ဒရုန်းနှင့် ဒုံးကျည်ဖြင့် တိုက်ခိုက်မှု များ အပါအဝင် တီဟီရန်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် “တရားဝင် ခုခံကာကွယ်ပိုင်ခွင့် (legitimate self-defense)” သာဖြစ်သည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
အဆိုပါစာကို ရေးသားရာတွင် အီရန်ခေါင်းဆောင်ပိုင်းမှ အခြားသူများ ပါဝင်ပတ်သက်မှု ရှိ၊ မရှိကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံး အာဏာပိုင် ဖြစ်သူ အဓိပတိခေါင်းဆောင် မော့ဂျ်တာဘာ ခါမေနီ (Mojtaba Khamenei) ကိုမူ အမေရိကန် နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်အပေါ် စစ်ပွဲစတင်ခဲ့သည့် လွန်ခဲ့သော တစ်လကျော်ကတည်းက လူမြင်ကွင်းတွင် မြင်တွေ့ရခြင်း သို့မဟုတ် ကြားသိရခြင်း မရှိတော့ပေ။
ပီဇက်ရှ်ကီယန်က ဆက်လက်၍ အမေရိကန်အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့အကြား ခြားနားမှုကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုခဲ့ပြီး မိမိတို့နိုင်ငံအပေါ် နားလည်မှုလွဲနေကြကြောင်းနှင့် “အီရန်ပြည်သူ များသည် အမေရိကန်၊ ဥရောပ သို့မဟုတ် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှ ပြည်သူများအပါအဝင် အခြားမည်သည့်နိုင်ငံသားများအပေါ်တွင်မျှ ရန်ငြိုးဖွဲ့ထားခြင်းမရှိကြောင်း” ပြောကြားခဲ့သည်။
“ဒါဟာ အီရန်ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ စုပေါင်းအသိစိတ်ထဲမှာ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း အမြစ်တွယ်နေတဲ့ မူဝါဒတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယာယီနိုင်ငံရေး ရပ်တည်ချက်တစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
အဆိုပါစာ ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်သို့ ပြောကြားသည့် မိန့်ခွန်းတွင် ထရမ့်က အီရန် ခေါင်းဆောင်ပိုင်းကို “ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြမ်းဖက်ဆုံးနှင့် လူမိုက်အဆန်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူများ” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အကယ်၍ ထိုနိုင်ငံသာ နျူကလီးယားလက်နက် ပိုင်ဆိုင်သွားပါက “သည်းခံနိုင်စွမ်း မရှိသော ခြိမ်းခြောက်မှု” ဖြစ်လာလိမ့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ထို့ပြင် အီရန်၏ စစ်ရေးစွမ်းဆောင်ရည် အများစုမှာ ပျက်စီးသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် အီရန်စစ်ပွဲသည် “ပြီးဆုံးလုနီးပြီ” ဖြစ်ကြောင်း ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပီဇက်ရှ်ကီယန်က ၎င်း၏စာ၌ ကမ္ဘာကြီးသည် လမ်းဆုံလမ်းခွသို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။
“ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုလမ်းစဉ်ကို ဆက်လက်လျှောက်လှမ်းနေခြင်းဟာ အရင်ကထက်စာရင် ပိုပြီးတော့ အကုန်အကျများပြီး အကျိုးမဲ့စေမှာဖြစ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
အီရန်သမ္မတ မာဆုဒ် ပီဇက်ရှ်ကီယန် (Masoud Pezeshkian) သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့က တီဟီရန်မြို့ရှိ ဝတ်ပြုကျောင်းတစ်ခုသို့ သွားရောက်စဉ် စကားပြောကြား နေစဉ်။ (ဓာတ်ပုံ)
