၂၀၂၆ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ရက်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံရဲ့ လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အခြေအနေတွေက တကယ့်ကို ထိတ်လန့်စရာ ကောင်းပြီး သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။ အဓိကဖြစ်ရပ်ကတော့ ဗင်နီဇွဲလား သမ္မတ နီကိုးလပ်စ် မာဒူရို (Nicolás Maduro) ကို အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေက ဖမ်းဆီး ခေါ်ဆောင် သွားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့ အစောပိုင်းမှာ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံအတွင်းကို အကြီးစားစစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန်လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့အတူ အထူးတပ်ဖွဲ့တွေက ကာရာကပ်စ်မြို့တော် အနီးရှိ Fuerte Tiuna စစ်အခြေစိုက်စခန်းမှာရှိတဲ့ မာဒူရိုရဲ့ နေအိမ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်း ခဲ့ပါတယ်။
သမ္မတ မာဒူရို နဲ့ သူ့ရဲ့ဇနီး စီလီယာ ဖလောရက်စ် (Cilia Flores) တို့ကို အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့ တွေက ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံပြင်ပကို လေယာဉ်နဲ့ ချက်ချင်း ခေါ်ဆောင် သွားခဲ့ပါတယ်။ အခုဆိုရင် သူတို့ဟာ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ နယူးယောက်မြို့ကို ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။
အမေရိကန်အစိုးရက မာဒူရိုကို အောက်ပါအချက်တွေနဲ့ တရားစွဲဆိုထားပါတယ် –
အမေရိကန်နိုင်ငံအတွင်းကို မူးယစ်ဆေးဝါးတွေ တင်သွင်းရာမှာပါဝင်ပတ်သက်နေတယ်လို့ စွပ်စွဲထားပါတယ်။
နိုင်ငံအတွင်း လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေနဲ့ အတိုက်အခံတွေကို နှိပ်ကွပ်မှုတွေ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုများ အတွက် တရားစွဲဆိုထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဗင်နီဇွဲလားနဲ့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးမှာ ကြီးမားတဲ့ နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးဆက်များ အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ် –
အုပ်ချုပ်ရေးကွက်လပ်ဖြစ်ပေါ်လာမှုအတွက် သမ္မတ ထရန့်က ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံမှာ အစိုးရသစ် မပေါ်ပေါက်ခင် အထိ အမေရိကန်က ခေတ္တထိန်းသိမ်း “စီမံခန့်ခွဲ” သွားမယ်လို့ ပြောကြားထားပါတယ်။
အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် မာရီယာ ကိုရီနာ မာချာဒို (María Corina Machado) ကတော့ လွတ်လပ်မှုရပြီလို့ ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၄ ရွေးကောက်ပွဲမှာ အနိုင်ရခဲ့သူလို့ ယူဆရတဲ့ အက်ဒ်မွန်ဒို ဂွန်ဇာလက် (Edmundo González) ကို သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ယူဖို့ တောင်းဆိုထားပါတယ်။
ဗင်နီဇွဲလားရဲ့ များပြားလှတဲ့ ရေနံသယံဇာတတွေကို အမေရိကန်က ပြန်လည်စီမံခန့်ခွဲဖို့ ကြိုးစားလာနိုင်ပြီး ဒါဟာစီးပွားရေးအရ နိုင်ငံတကာ ရေနံနဲ့ စွမ်းအင်ဈေးကွက်ကိုပါ ရိုက်ခတ်လာနိုင်ပါတယ်။
နိုင်ငံတကာ တုံ့ပြန်မှုအနေနဲ့ ရုရှား၊ တရုတ်နဲ့ ကျူးဘားတို့လို မာဒူရိုရဲ့ မဟာမိတ်နိုင်ငံတွေက ဒီလုပ်ရပ်ကို အချုပ်အခြာအာဏာ ကျူးကျော်မှုအဖြစ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်နေကြ ပါတယ်။
အချုပ်အားဖြင့် ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာရှည်ခဲ့တဲ့ မာဒူရိုရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကို အဆုံးသတ်စေခဲ့ ပေမယ့်၊ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံဟာ အမေရိကန်ရဲ့ တိုက်ရိုက်ဩဇာအောက် ရောက်သွားမလား ဒါမှမဟုတ် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ အစိုးရသစ် အမြန်ဆုံး ဖွဲ့စည်းနိုင်မလားဆိုတာကတော့ စောင့်ကြည့်ရမယ့် အခြေအနေမှာ ရှိနေပါတယ်။
ဗင်နီဇွဲလားသမ္မတ မာဒူရို ဖမ်းဆီးခံရမှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး အိမ်နီးချင်း လက်တင်အမေရိက နိုင်ငံတွေနဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံရေးလောကမှာ တုံ့ပြန်မှုတွေက အလွန်ပြင်းထန်ပြီး ကွဲပြား ခြားနားနေပါတယ်။
အိမ်နီးချင်းနှင့် လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံတွေကြားမှာ ဝါဒရေးရာအပေါ်မူတည်ပြီး တုံ့ပြန်မှု နှစ်မျိုးကွဲနေပါတယ် -အာဂျင်တီးနားကမူဒူရိုဖမ်းဆီးမှုကိုထောက်ခံခဲ့ပါတယ် သမ္မတ ဟာဗီယာ မီလိုင်း (Javier Milei) က ဒါဟာ “အာဏာရှင်စနစ်ရဲ့ အဆုံးသတ်” ဖြစ်တယ်လို့ ကြိုဆိုပြီး အမေရိကန်ရဲ့ လုပ်ရပ်ကို ထောက်ခံခဲ့ပါတယ်။
ဘရာဇီး က စိုးရိမ်မိတယ်လို့ဆိုပါတယ်သမ္မတ လူလာ (Lula) ကတော့ ဒီလုပ်ရပ်ဟာ နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ချိုးဖောက်ရာရောက်တယ်လို့ ဆိုပြီး ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုတွေ ဖြစ်လာမှာကို စိုးရိမ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားပါတယ်။
ကိုလံဘီယာ ကကန့်ကွက်ခဲ့ပါတယ် အိမ်နီးချင်း ကိုလံဘီယာကတော့ ဒါဟာ “ကျူးကျော်မှု” ဖြစ်တယ်လို့ ရှုတ်ချပြီး ဗင်နီဇွဲလား ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်လာမှာကို အထူးစိုးရိမ်နေပါတယ်။
ကျူးဘားနှင့် နီကာရာဂွာနိုင်ငံတို့က ပြင်းထန်စွာကန့်ကွက်ပြီး မာဒူရိုလွှတ်ပေးရန် တောင်းဆို ခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်တွင်းမှာတော့ ပါတီစွဲအလိုက်ရော၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအလိုက်ပါ အောက်ပါအတိုင်း ပြောဆိုနေကြပါတယ် –
သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့် (Donald Trump)က “ဒါဟာ ကမ္ဘာကြီးအတွက် ကြီးကျယ်တဲ့ နေ့တစ် နေ့ပါ။ မာဒူရိုဟာ ရာဇဝတ်ကောင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အခုတော့ သူဟာ တရားစီရင်မှုကို ရင်ဆိုင် ရတော့မယ်။ ဗင်နီဇွဲလားပြည်သူတွေ လွတ်လပ်သွားပါပြီ။”လို့ဆိုခဲ့ပါတယ်။
ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီ က Marco Rubio လို အမတ်များကဒီလုပ်ရပ်ကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံကြပြီး ဗင်နီဇွဲလားရှိ မူးယစ်ဆေးဝါး ကုန်သွယ်မှုကို အမြစ်ပြတ် ချေမှုန်းနိုင်မဲ့ အခွင့်အရေးလို့ ရှုမြင်ကြပါတယ်။
ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီက ပါတီဝင်အများစုကတော့ မာဒူရိုကို အာဏာရှင်အဖြစ် လက်ခံပေမဲ့ တရားဝင် စစ်ကြေညာခြင်းမရှိဘဲ ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးတဲ့ နည်းလမ်းကို ဝေဖန်ခဲ့ကြပါတယ် အချို့က ဒီလုပ်ရပ်ကြောင့် အမေရိကန်စစ်သားများ အပေါ် အန္တရာယ်ရှိလာနိုင်ပြီး အမေရိကန်ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွေ ပိုမိုပြင်းထန်လာမှာကို စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။
လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်လို့ စိုးရိမ်မှုများကတော့ဒုက္ခသည်ပြဿနာတက်လာမှာကို အိမ်နီးချင်း ကိုလံဘီယာနဲ့ ဘရာဇီးနိုင်ငံတွေကစိုးရိမ်နေကြပြီး ဗင်နီဇွဲလားမှာ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်လာရင် ဒုက္ခသည်တွေ အလုံးအရင်းနဲ့ သူတို့နိုင်ငံကို ဝင်ရောက်လာမှာကို အကြောက်ဆုံး ဖြစ်နေပါတယ်။
မာဒူရိုကို နယူးယောက်မြို့မှာရှိတဲ့ ဖက်ဒရယ်တရားရုံးမှာ မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေနဲ့ တရားစွဲဆိုဖို့ ပြင်ဆင်နေပါတယ်။ မာဒူရိုကို နယူးယောက်မြို့၊ မန်ဟက်တန် (Manhattan) ရှိ ဖက်ဒရယ်တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး တင်းကျပ်တဲ့ လုံခြုံရေးအောက်မှာ ထားရှိပါတယ်။
စွဲချက်များကတော့ အဓိကအားဖြင့် “Narco-terrorism” (မူးယစ်ဆေးဝါးသုံး အကြမ်းဖက်မှု) နဲ့ တရားစွဲဆိုထားပါတယ်။ အမေရိကန်အစိုးရက မာဒူရိုဟာ ဂိုဏ်းရာဇာများရဲ့နေမင်း “Cartel of the Suns” လို့ခေါ်တဲ့ မူးယစ်ဂိုဏ်းကို ဦးဆောင်ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံထဲကို ကိုကင်း (Cocaine) တန်ချိန်ပေါင်းများစွာ တင်သွင်းခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲထားပါတယ်။
မာဒူရိုက သူ့အပေါ်စွဲဆိုထားတဲ့ စွဲချက်အားလုံးကို ငြင်းဆိုထားပြီး ဒါဟာ နိုင်ငံရေးအရ လုပ်ကြံမှုလို့ ပြောဆိုနေပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ရှေ့နေတွေကတော့ သူ့ကို သမ္မတတစ်ဦးအနေနဲ့ “အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ကင်းလွတ်ခွင့်” (Sovereign Immunity) ရှိရမယ်လို့ လျှောက်လဲနေကြပါတယ်။ တကယ်လို့ အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပါက မာဒူရိုဟာ တစ်သက်တစ်ကျွန်း ထောင်ဒဏ် ကျခံရနိုင်ပါတယ်။
မာဒူရို အဖမ်းခံရပြီးနောက် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံဟာ အလွန်ရှုပ်ထွေးတဲ့ အခြေအနေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။ ကာရာကပ်စ် (Caracas) မြို့တော်နဲ့ တခြားမြို့ကြီးတွေမှာ မာဒူရိုကို ဆန့်ကျင်သူ ထောင်ပေါင်းများစွာဟာ လမ်းမပေါ်ထွက်ပြီး အောင်ပွဲခံခဲ့ကြပါတယ်။ “လွတ်လပ်ပြီ” (Libertad) ဆိုတဲ့ ကြွေးကြော်သံတွေနဲ့အတူ ဗင်နီဇွဲလား အလံတွေကို ဝှေ့ယမ်းပြီး ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။
တစ်ဖက်မှာလည်း မာဒူရိုကို ထောက်ခံတဲ့ လက်နက်ကိုင် အရပ်သားအုပ်စုတွေ (Colectivos) နဲ့ အစိုးရတပ်ဖွဲ့အချို့က လမ်းမတွေကို ပိတ်ဆို့ပြီး အမေရိကန်ကျူးကျော်မှုကို ဆန့်ကျင် ကြောင်း ဆန္ဒပြနေကြပါတယ်။ အချို့နေရာတွေမှာ အုပ်စုနှစ်စုကြား ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်ပွားနေပါတယ်။
ဒီအခြေအနေမှာ စစ်တပ်၏ သဘောထားဟာ အရေးကြီးဆုံးအချက်ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်တပ်ခေါင်းဆောင်အချို့က အမေရိကန်ကို ရှုတ်ချနေပေမယ့်၊ အောက်ခြေစစ်သည် အများစုကတော့ ငြိမ်သက်နေကြ ပါတယ်။ အမေရိကန်ကတော့ စစ်တပ်ကို အတိုက်အခံဘက်က ရပ်တည်ဖို့ ဒါမှမဟုတ် ကြားနေဖို့ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
လက်ရှိ ဗင်နီဇွဲလားပြည်သူတို့၏ ဘဝကတော့ရုတ်တရက်ကုန်ဈေးနှုန်းနှင့် အစားအသောက်ဈေးမြင့်တက်မှုကိုကြုံတွေ့နေရပြီး နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုကြောင့် ကုန်ဈေးနှုန်းတွေ မြင့်တက်သွားမှုကြောင့် ပြည်သူတွေဟာ အစားအသောက်နဲ့ စက်သုံးဆီတွေကို အလုအယက် ဝယ်ယူစုဆောင်းနေကြရပါတယ်။
ပြည်သူအများစုက အာဏာရှင်စနစ် နိဂုံးချုပ်သွားပြီလို့ မျှော်လင့်နေကြသလို၊ တစ်ဖက်မှာလည်း အမေရိကန်က နိုင်ငံကို ဘယ်လောက်အထိ ထိန်းချုပ်မလဲဆိုတာကို စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။
အခုအချိန်မှာ ဗင်နီဇွဲလားဟာ လမ်းဆုံလမ်းခွကို ရောက်နေပါတယ်။ အမေရိကန်ကတော့ မာဒူရိုကို တရားစီရင်ဖို့ အာရုံစိုက်နေပြီး၊ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံတွင်းမှာတော့ အစိုးရသစ်ဖွဲ့စည်းရေး အတွက် အတိုက်အခံတွေက အသည်းအသန် ကြိုးစားနေကြပါတယ်။
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်အတွက် အမေရိကန်အစိုးရနဲ့ ဗင်နီဇွဲလားအတိုက်အခံတွေ ချမှတ်ထားတဲ့ ရှေ့ဆက်မယ့် အစီအစဉ် (Roadmap) ကတော့ အဓိကအားဖြင့် အချက် ၃ ချက်အပေါ်မှာ မူတည်နေပါတယ်။
တစ်အချက်ကတော့ အိမ်စောင့်အစိုးရ ဖွဲ့စည်းခြင်း (Transitional Government)ဖြစ်ပါတယ်။
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က ဗင်နီဇွဲလားကို အမေရိကန်က တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှာ မဟုတ်ဘဲ “ကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ” တစ်ခုကို အမြန်ဆုံးဖွဲ့စည်းဖို့ စီစဉ်နေပါတယ်။
အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် မာရီယာ ကိုရီနာ မာချာဒို (María Corina Machado) က အဓိက အခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်လာဖို့ ရှိနေပြီး၊ ၂၀၂၄ ရွေးကောက်ပွဲမှာ အနိုင်ရခဲ့သူလို့ ယူဆရတဲ့ အက်ဒ်မွန်ဒို ဂွန်ဇာလက် (Edmundo González) ကို တရားဝင် သမ္မတအဖြစ် ခန့်အပ်နိုင်ဖို့ ကြိုးစားနေကြပါတယ်။
သူတို့ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ နိုင်ငံအတွင်း တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် နဲ့ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်ပွဲအသစ် ကျင်းပပေးရန် ဖြစ်ပါတယ်။
နှစ်အချက်ကတော့ စီးပွားရေး ပြန်လည်ကုစားခြင်း (Economic Recovery)ဖြစ်ပါတယ်
ဗင်နီဇွဲလားဟာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရေနံသယံဇာတပိုင်ရှင်ဖြစ်တဲ့အတွက် စီးပွားရေး ပြန်လည် ဦးမော့ဖို့ အတွက်-စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှုများ ဖယ်ရှားခြင်းဖြစ်ပါတယ်၊ မာဒူရို မရှိတော့တဲ့အတွက် အမေရိကန်က ချမှတ်ထားတဲ့ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုတွေကို အဆင့်ဆင့် ဖယ်ရှားပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အမေရိကန် ရေနံကုမ္ပဏီကြီးတွေ (ဥပမာ – Chevron) နဲ့ ဗင်နီဇွဲလား နိုင်ငံပိုင်ရေနံကုမ္ပဏီ (PDVSA) တို့ ပူးပေါင်းပြီး ရေနံထုတ်လုပ်မှု ပြန်လည်မြှင့်တင်ဖို့ ပြင်ဆင်နေပါတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံအတွက် ဝင်ငွေအမြန်ရစေမယ့် နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။
လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီအဖြစ်အစားအသောက်နဲ့ ဆေးဝါးပြတ်လပ်မှုတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ အမေရိကန်က ဒေါ်လာ သန်းပေါင်းများစွာ တန်ဖိုးရှိတဲ့ အကူအညီတွေကို အမြန်ဆုံး ပေးပို့သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တတိယအချက်အနေနဲ့ စစ်တပ်ကို ပြန်လည်မွန်းမံတည်ဆောက်ခြင်း (Restructuring the Military) ဖြစ်ပါတယ် ဒါဟာ အခက်ခဲဆုံးနဲ့ အရေးကြီးဆုံး အစီအစဉ် ဖြစ်ပါတယ်။
မာဒူရိုဘက်က ရပ်တည်ခဲ့တဲ့ စစ်ဗိုလ်ချုပ်တွေကို အတိုက်အခံဘက်က ကူးပြောင်းလာမယ် ဆိုရင် အပြစ်ပေးမှာမဟုတ်တဲ့ “လွတ်ငြိမ်း ချမ်းသာခွင့်” ပေးဖို့ ကမ်းလှမ်းထားပါတယ်။
လုံခြုံရေး အကူအညီအဖြစ် ဗင်နီဇွဲလား စစ်တပ်နဲ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ကို အမေရိကန် နည်းပညာရှင် တွေက ပြန်လည်လေ့ကျင့်ပေးပြီး နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးကို အတူတကွ ထိန်းသိမ်းဖို့ စီစဉ် နေပါတယ်။
ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ စိန်ခေါ်မှုများကတော့ ပြည်တွင်းစစ် အန္တရာယ်ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်၊ မာဒူရိုကို သစ္စာရှိတဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ (Colectivos) က မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုတွေ လုပ်ပြီး အစိုးရသစ်ကို တိုက်ခိုက်လာနိုင်ပါတယ်။
ဗင်နီဇွဲလားမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အများကြီးရှိထားတဲ့ ရုရှားနဲ့ တရုတ်တို့က အမေရိကန်ရဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဟန့်တားဖို့ နည်းလမ်းမျိုးစုံနဲ့ ကြိုးစားတုံ့ပြန်လာနိုင်ပါတယ်။
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်ကို ဆုံးဖြတ်ပေးမယ့် အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ အကြောင်းနဲ့ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေဖြစ်တဲ့ ရုရှား၊ တရုတ် တို့ရဲ့ တုံ့ပြန်မှုတွေကို ဆက်လက်ရှင်းပြပေးပါမယ်။
အခုအချိန်မှာ ဗင်နီဇွဲလားပြည်သူတွေရဲ့ မျှော်လင့်ချက်ဟာ ဒီပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးအပေါ်မှာ မူတည်နေပါတယ် –
ပထမသူကတော့မာရီယာ ကိုရီနာ မာချာဒို (María Corina Machado)ဖြစ်ပါတယ်:
သူမဟာ ဗင်နီဇွဲလားရဲ့ “သံမဏိအမျိုးသမီး” လို့ လူသိများပါတယ်။ မာဒူရိုကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ပြတ်ပြတ်သားသား ဆန့်ကျင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး ပြည်သူတွေရဲ့ ထောက်ခံမှုကို အများဆုံး ရရှိထားသူဖြစ်ပါတယ်။
မာဒူရိုအစိုးရက သူမကို နိုင်ငံရေးလုပ်ခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့ပေမယ့် သူမဟာ နောက်ကွယ်ကနေ အတိုက်အခံအင်အားစုတွေကို စုစည်းပေးခဲ့ပါတယ်။ အခုတော့ သူမဟာ နိုင်ငံကို ဒီမိုကရေစီဆီ ပို့ဆောင်ပေးမယ့် အဓိက “သြဇာရှင်” ဖြစ်လာပါတယ်။
နောက်တယောက်ကတော့ အက်ဒ်မွန်ဒို ဂွန်ဇာလက် (Edmundo González)ဖြစ်ပါတယ်
သူကတော့ ဝါရင့်သံတမန်ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၂၄ ရွေးကောက်ပွဲမှာ မာချာဒိုရဲ့ ကိုယ်စား ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူပါ။ အမေရိကန်နဲ့ အနောက်အုပ်စုက သူ့ကို “တရားဝင်ရွေးကောက်ခံ သမ္မတ” အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုထားပါတယ်။ သူဟာ အေးအေးဆေးဆေးနဲ့ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက် တတ်သူ ဖြစ်လို့ နိုင်ငံအကူးအပြောင်းကာလမှာ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ယူဖို့ အသင့်တော်ဆုံးလို့ ယူဆရပါတယ်။
ဗင်နီဇွဲလားမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အမြောက်အမြားရှိတဲ့ ဒီနိုင်ငံကြီးနှစ်ခုဖြစ်တဲ့ရုရှားနဲ့တရုတ်တို့ ကတော့ မာဒူရို အဖမ်းခံရမှုကို ဆန့်ကျင် တုံ့ပြန်နေကြပါတယ် ရုရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဌာနက ဒါဟာ “ပြန်ပေးဆွဲဖမ်းဆီးမှု” (Kidnapping) ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာဥပဒေကို အကြီးအကျယ် ချိုးဖောက်တာလို့ ဆိုပါတယ်။
ရုရှားဟာ မာဒူရိုအစိုးရကို စစ်လက်နက်တွေ ရောင်းချထားသလို ရေနံလုပ်ကွက် တွေမှာလည်း အကျိုးအမြတ်တွေ ရှိနေပါတယ်။ အမေရိကန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု အစိုးရတက်လာရင် ရုရှားရဲ့ အကျိုးစီးပွားတွေ ဆုံးရှုံးသွားမှာကို အထူးစိုးရိမ်နေပါတယ်။
တရုတ် (China)ကသတိကြီးစွာ တုံ့ပြန်ပါတယ်၊ တရုတ်ကတော့ ရုရှားလောက် ဒေါသတကြီး မပြောပေမယ့် “အချုပ်အခြာအာဏာကို လေးစားဖို့” နဲ့ “ပြင်ပနိုင်ငံတွေက ဝင်ရောက် မစွက်ဖက်ဖို့” တောင်းဆိုထားပါတယ်။ ဗင်နီဇွဲလားဟာ တရုတ်ကို ဒေါ်လာ ဘီလီယံပေါင်း များစွာ ကြွေးမြီတင်နေ ပါတယ်။ တရုတ်အစိုးရဟာ အစိုးရသစ်တက်လာရင် သူတို့ရစရာရှိတဲ့ အကြွေးတွေကို ပြန်ဆပ်ပါ့မလားဆိုတာကို အဓိက စောင့်ကြည့်နေပါတယ်။
လက်ရှိ စစ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး အခြေအနေအကြောင်းကြည့်ရင် အခုအချိန်မှာ အမေရိကန် စစ်သင်္ဘောတွေနဲ့ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့ဟာ ဗင်နီဇွဲလား ကမ်းလွန်နဲ့ မြို့တော်အနီးမှာ အသင့်အနေ အထား ရှိနေပါတယ်။ ရည်ရွယ်ချက် ကတော့ မာဒူရိုကို သစ္စာရှိတဲ့ လက်နက်ကိုင်တွေက ဆူပူအကြမ်းဖက်တာကို ဟန့်တားဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ရုရှားနဲ့ တရုတ်က ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီမှာ အမေရိကန်ရဲ့ လုပ်ရပ်ကို ကန့်ကွက်ဖို့ ကြိုးစားနေပေမယ့် အမေရိကန်ကတော့ မာဒူရိုဟာ ရာဇဝတ်ကောင် ဖြစ်လို့ ဖမ်းဆီးတာဟာ တရားဝင်တယ်လို့ တုံ့ပြန်ထားပါတယ်။
အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ရှေ့ဆက်ဖြစ်လာမှာကတော့ နယူးယောက်မှာ မာဒူရိုကို တရားစီရင်တဲ့ ဖြစ်စဉ် နဲ့ ကာရာကပ်စ်မှာ အစိုးရသစ်ဖွဲ့စည်းတဲ့ ဖြစ်စဉ် တွေဟာ ပြိုင်တူ ဖြစ်လာတော့မှာပါ။ ဒါဟာ လက်တင်အမေရိကရဲ့ နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းကို တစ်ခုလုံး ပြောင်းလဲပစ်မယ့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံရဲ့ ဖြစ်စဉ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ သဘောထားကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် လက်ရှိအုပ်ချုပ်နေတဲ့ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (နစက) ရဲ့ ရပ်တည်ချက်နဲ့ အတိုက်အခံ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ရဲ့ အမြင်ဆိုပြီး နှစ်ပိုင်းခွဲခြား မြင်တွေ့နိုင်ပါတယ်။
နစက (စစ်ကောင်စီ) ရဲ့ သဘောထားကိုကြည့်ရင် မြန်မာစစ်ကောင်စီဟာ မာဒူရိုဦးဆောင်တဲ့ ဗင်နီဇွဲလားအစိုးရနဲ့ ရင်းနှီးတဲ့ ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သလို၊ နှစ်နိုင်ငံလုံးဟာ အမေရိကန်ရဲ့ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုကို ခံနေရတဲ့ နိုင်ငံတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
နစက အနေနဲ့ အမေရိကန်ရဲ့ ဒီလုပ်ရပ်ကို “အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပြောင်ပြောင် တင်းတင်း ကျူးကျော်မှု” အဖြစ် ရှုမြင်ပါတယ်။ အခြားနိုင်ငံ တစ်ခုရဲ့ ခေါင်းဆောင်ကို ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးတာဟာ နိုင်ငံတကာဥပဒေနဲ့ မညီညွတ်ဘူးလို့ ယူဆနိုင်ပါတယ်။
ဒါဟာ အမေရိကန်က သူတို့မကြိုက်တဲ့ အစိုးရတွေကို အင်အားသုံး ဖယ်ရှားနိုင် တယ်ဆိုတဲ့ “နမူနာ” တစ်ခု ဖြစ်လာတဲ့အတွက် နစက ခေါင်းဆောင်ပိုင်းအတွက် စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်လာ စေပါတယ်။
ရုရှားနဲ့ တရုတ်တို့လိုဘဲ နစက ဟာ မာဒူရိုဘက်ကနေ ရပ်တည်ပြီး အနောက်အုပ်စုရဲ့ စွက်ဖက်မှုတွေကို ဆန့်ကျင်တဲ့ သဘောထားမျိုး ရှိနိုင်ပါတယ်။
အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) နှင့် ဒီမိုကရေစီအင်အားစုများကတော့
ထောက်ခံ အားပေးမှုရှိနိုင်ပါတယ်။ NUG နဲ့ ဒီမိုကရေစီလိုလားသူ အများစုကတော့ ဒါဟာ “အာဏာရှင် စနစ် နိဂုံးချုပ်ခြင်း” ရဲ့ သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြပါတယ်။ ဗင်နီဇွဲလားပြည်သူတွေ လွတ်လပ်မှုရတာကို ဝမ်းမြောက်ကြောင်း ဖော်ပြနိုင်ပါတယ်။
နိုင်ငံတကာ (အထူးသဖြင့် အမေရိကန်) အနေနဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက် တဲ့ အာဏာရှင်တွေကို ဒီလိုပဲ ပြတ်ပြတ်သားသား အရေးယူပေးဖို့ မျှော်လင့်ချက်တွေ မြင့်တက်လာစေပါတယ်။
ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်ထားတဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေဟာ တရားစီရင်ရေးကနေ ဘယ်တော့မှ မလွတ်နိုင်ဘူးဆိုတဲ့ အချက်ကို မြန်မာဒီမိုကရေစီအင်အားစုများ က ထောက်ပြနိုင်ပါတယ်။
မြန်မာပြည်သူတွေကြားမှာတော့ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာတွေမှာ ဒီသတင်းဟာ အတော်လေးကို ဟိုးလေးတကျော် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအတွက် အားကျမှုတွေဖြစ်လာပြီး (wishful thinking)ဖြစ်ချင်စိတ်တွေနဲ့ “ဗင်နီဇွဲလားတောင် ဖြစ်ရင် ငါတို့နိုင်ငံလည်း ဖြစ်နိုင်မလား” ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်နဲ့ အားကျတဲ့ မှတ်ချက်တွေ အများကြီး ဖြစ်လာနေကြပါတယ်။
နှိုင်းယှဉ်ချက်အနေနဲ့ မာဒူရိုအပေါ် စွဲဆိုထားတဲ့ “လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှု” စွဲချက်တွေဟာ မြန်မာနိုင်ငံက အခြေအနေတွေနဲ့ ဆင်တူနေတာကြောင့် ပြည်သူတွေက အထူးစိတ်ဝင်စားနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အနှစ်ချုပ်မြန်မာနိုင်ငံဟာလည်း ဗင်နီဇွဲလားလိုပဲ နိုင်ငံရေး ပဋိပက္ခတွေ ပြင်းထန်နေတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်လို့ ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအပေါ်မှာလည်း စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရ ရိုက်ခတ်မှု အတော်လေး ရှိနေပါတယ်။ အစိုးရချင်းအနေနဲ့ ကန့်ကွက်နိုင်ပေမယ့်၊ ပြည်သူအများစု ကတော့ ဒါကို တရားမျှတမှုရဲ့ အောင်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နေကြပါတယ်။
