CNN- ဇန်နဝါရီလ ၄ရက်၊ ၂၀၂၆ခုနှစ်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံအတွင်း အမေရိကန်စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုအတွင်း သမ္မတ နီကိုးလပ်စ် မာဒူရို (Nicolás Maduro) အဖမ်းခံရပြီးနောက်၊ တောင်အမေရိကနိုင်ငံဖြစ်သော ဗင်နီဇွဲလား၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာသည် အမှုဆောင် ဒုတိယသမ္မတ ဒယ်လ်စီ ရော်ဒရီဂက်ဇ်၏ လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားပြီဖြစ်သည်။
၎င်းမှာ သမ္မတတာဝန် မထမ်းဆောင်နိုင်သည့် အခြေအနေများအတွက် ဗင်နီဇွဲလား ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်အတိုင်း ဖြစ်သည်။ ပုဒ်မ ၂၃၃ နှင့် ၂၃၄ အရ သမ္မတ ပျက်ကွက်မှုသည် ယာယီဖြစ်စေ၊ အပြီးအပိုင်ဖြစ်စေ ဒုတိယသမ္မတက သမ္မတတာဝန်များကို လွှဲပြောင်းရယူရမည်ဖြစ်သည်။
ဘဏ္ဍာရေးနှင့် ရေနံဝန်ကြီး တာဝန်များကိုပါ ပူးတွဲထမ်းဆောင်နေသော ရော်ဒရီဂက်ဇ်သည် စနေနေ့ မွန်းလွဲပိုင်းတွင် တာဝန်ကို စတင်ယူခဲ့သည်။ မာဒူရိုနှင့် ၎င်း၏ဇနီး စီလီယာ ဖလောရက်စ် (Cilia Flores) တို့ ဖမ်းဆီးခံရပြီး နာရီပိုင်းအကြာတွင် သူမသည် အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးကောင်စီ အစည်းအဝေးကို ဝန်ကြီးများနှင့် အဆင့်မြင့်အရာရှိများ ခြံရံလျက် သဘာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့ဇနီးမောင်နှံကို “ချက်ချင်းလွှတ်ပေးရန်” တောင်းဆိုကာ အမေရိကန်၏ စစ်ဆင်ရေးကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့သည်။
ဗင်နီဇွဲလားအလံရှေ့တွင် ရပ်လျက် ရော်ဒရီဂက်ဇ်က အဆိုပါ နံနက်စောစော စစ်ဆင်ရေးသည် နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် ဗင်နီဇွဲလား၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဤလုပ်ရပ်ကို ဗင်နီဇွဲလား ပြည်သူများက ငြင်းပယ်ရမည်ဖြစ်ပြီး လက်တင်အမေရိကရှိ အစိုးရများကလည်း ရှုတ်ချရမည်ဟု ဖြည့်စွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။
“ကျမတို့ မိခင်နိုင်ငံကြီးရဲ့ ပြည်သူတွေကို စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နေထိုင်ကြဖို့ တောင်းဆို ပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ဗင်နီဇွဲလားအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ လုပ်ရပ်မျိုးဟာ ဘယ်သူ့ အပေါ်မဆို ကျူးလွန်နိုင်လို့ပါပဲ။ ပြည်သူတွေရဲ့ ဆန္ဒကို နှိမ်နင်းဖို့အတွက် အင်အားကို အဲဒီလို ရိုင်းစိုင်းစွာ အသုံးပြုတာမျိုးဟာ ဘယ်နိုင်ငံအပေါ်မဆို လုပ်ဆောင်လာနိုင်ပါတယ်” ဟု နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံလိုင်း VTV မှ ထုတ်လွှင့်သည့် ကောင်စီမိန့်ခွန်းတွင် သူမက ထည့်သွင်း ပြောကြား ခဲ့သည်။
မာဒူရို၏ ‘အပြည့်အဝ ယုံကြည်စိတ်ချရသူ’ အရာရှိတစ်ဦး
အသက် ၅၆ နှစ်အရွယ်ရှိ ရော်ဒရီဂက်ဇ်သည် ကာရာကတ်စ်မြို့ဇာတိဖြစ်ပြီး ဗင်နီဇွဲလား ဗဟိုတက္ကသိုလ်တွင် ဥပဒေပညာ သင်ကြားခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူမသည် သမ္မတ ဟူးဂိုး ချားဗက်ဇ် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် ချားဗက်ဇ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မာဒူရို ဦးဆောင်ခဲ့သည့် Chavismo နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု၏ ထိပ်သီးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ဆယ်စုနှစ်နှစ်ခုကျော်ကြာ ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
လက်ရှိ အမျိုးသားညီလာခံဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ သူမ၏မောင် ဂျော့ဂျ် ရော်ဒရီဂက်ဇ် (Jorge Rodríguez) နှင့်အတူ သူမသည် ချားဗက်ဇ်ခေတ်ကတည်းက အာဏာရှိရာ ရာထူး အသီးသီးကို ရယူခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ မှ ၂၀၁၄ အထိ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၄ မှ ၂၀၁၇ အထိ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သူမသည် ဒီမိုကရေစီ နောက်ပြန်ဆုတ်မှုနှင့် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ၏ ဝေဖန်မှုများမှ မာဒူရိုအစိုးရကို ကာကွယ်ပေးခဲ့သူဖြစ်သည်။
နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူစဉ် ရော်ဒရီဂက်ဇ်သည် ကုလသမဂ္ဂကဲ့သို့သော ဖိုရမ်များတွင် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုခဲ့ပြီး အခြားအစိုးရများသည် သူမ၏နိုင်ငံကို ဖြိုခွင်းရန် ကြိုးပမ်းနေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ရော်ဒရီဂက်ဇ်သည် အစိုးရ၏ အာဏာကို တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် မာဒူရိုက သူမကို ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ၂၀၂၄ ဇူလိုင် ၂၈ ရွေးကောက်ပွဲ အပြီး ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် စတင်ခဲ့သော မာဒူရို၏ တတိယသက်တမ်း တွင်လည်း သူမသည် ထိုရာထူးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ သမ္မတ အဖမ်း မခံရမီ အချိန်အထိ သူမသည် ဗင်နီဇွဲလား၏ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အဓိကအာဏာပိုင်နှင့် ရေနံဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဗင်နီဇွဲလား အတိုက်အခံများကမူ ၂၀၂၄ ရွေးကောက်ပွဲသည် မသမာမှုများရှိခဲ့ပြီး မာဒူရိုသည် တရားဝင် ရွေးကောက်ခံသမ္မတ မဟုတ်ကြောင်း ပြောဆိုထားကြသည်။ အမှန်တကယ် အနိုင်ရရှိသူမှာ သံအမတ်ဟောင်း အက်ဒ်မန်ဒို ဂွန်ဇာလက်ဇ် (Edmundo González Urrutia) ဖြစ်သည်ဟု ၎င်းတို့က အခိုင်အမာဆိုကြပြီး ဒေသတွင်းရှိ အစိုးရအချို့ကလည်း ယင်းကို ထောက်ခံထားကြသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးလေ့လာသူ ဟိုဆေး မန်နူရယ် ရိုမာနို (José Manuel Romano) က CNN သို့ ပြောကြားရာတွင် ရော်ဒရီဂက်ဇ် ရယူခဲ့သော ရာထူးများက သူမသည် ဗင်နီဇွဲလားအစိုးရအတွင်း “အလွန်ထင်ရှားသော” ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး သမ္မတ၏ “အပြည့်အဝ ယုံကြည်မှု” ကို ရရှိထားသူဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်ဟု ဆိုသည်။
“ဒုတိယသမ္မတဟာ အလွန်ထိရောက်တဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသူဖြစ်ပြီး အဖွဲ့အစည်းတွေကို စီမံခန့်ခွဲရာမှာ ခေါင်းဆောင်မှုအရည်အချင်း ကောင်းမွန်တဲ့ အမျိုးသမီးတစ်ဦးပါ” ဟု ရိုမာနိုက ပြောသည်။ “သူမဟာ ရလဒ်ကို အဓိကဦးတည်သူဖြစ်ပြီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန အပါအဝင် အစိုးရယန္တရားတစ်ခုလုံးအပေါ် သိသာထင်ရှားတဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိပါတယ်။ ဒါဟာ အခုလို အခြေအနေမျိုးမှာ သတိပြုရမယ့် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်ဖြစ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့သည်။
အမေရိကန်နှင့် နားလည်မှုရယူမည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင်လား
မာဒူရို ဖမ်းဆီးခံရပြီး နာရီပိုင်းအကြာ၊ ရော်ဒရီဂက်ဇ် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးကောင်စီတွင် မိန့်ခွန်းမပြောမီ၌ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ် ထရမ့် (Donald Trump) က သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ တစ်ခုတွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယို (Marco Rubio) သည် ဒုတိယသမ္မတနှင့် စကားပြောဆိုခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထရမ့်၏အဆိုအရ သူမသည် ဗင်နီဇွဲလားအတွက် အဆင့်သစ်တစ်ခုတွင် ဝါရှင်တန်နှင့် လက်တွဲလုပ်ဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိပုံ ရသည်ဟု ဆိုသည်။
“သူမဟာ မာကိုနဲ့ စကားပြောခဲ့ပါတယ်။ ‘ရှင်တို့လိုအပ်တာ အားလုံးကို ကျမတို့ လုပ်ပေးပါ့မယ်’ လို့ သူမက ပြောခဲ့တယ်။ သူမဟာ တော်တော်လေး ယဉ်ကျေးပျူငှာတယ်လို့ ကျနော်ထင်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ ဒါကို မှန်မှန်ကန်ကန် လုပ်ဆောင်သွားမှာပါ” ဟု ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။
သို့သော် ထရမ့်၏ မှတ်ချက်များသည် လေ့လာသူအချို့ကို အံ့အားသင့်စေခဲ့သည်။ ရော်ဒရီဂက်ဇ်သည် အမေရိကန်ကို အလျှော့ပေးရန် မဖြစ်နိုင်ဟု ၎င်းတို့က ယူဆကြသည်။
“သူမဟာ မာဒူရိုနေရာမှာ အစားထိုးမယ့် အလတ်စား (Moderate) သဘောထားရှိသူ မဟုတ်ပါဘူး။ သူမဟာ စနစ်တစ်ခုလုံးမှာ အာဏာအရှိဆုံးနဲ့ သဘောထားအတင်းမာဆုံး (Hard-line) ပုဂ္ဂိုလ်တွေထဲက တစ်ဦးပါ” ဟု Jack D. Gordon Institute မှ မူဝါဒလေ့လာသူနှင့် ဗင်နီဇွဲလားအခြေစိုက် တူရကီသံတမန်ဟောင်း အင်ဒတ် အိုနာ (Imdat Oner) က CNN သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
“သူမ အာဏာရလာတာဟာ မာဒူရိုအလွန် အခြေအနေအတွက် ပြင်ဆင်နေကြတဲ့ အမေရိကန်နဲ့ အဓိက အင်အားစုတွေကြားက နားလည်မှု တစ်စုံတစ်ရာကြောင့် ဖြစ်ပုံ ရပါတယ်။ ဒီအခြေအနေမှာ သူမဟာ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရတဲ့ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး တာဝန်မယူခင်အထိ ကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်သူ (Caretaker) အဖြစ် အဓိက တာဝန်ယူရမှာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။
မာဒူရို အဖမ်းခံရပြီးနောက် ထုတ်ပြန်သည့် သူမ၏ ပထမဆုံး သတင်းစကားများတွင် ရော်ဒရီဂက်ဇ်သည် နောက်ဆုတ်မည့် အရိပ်အယောင် မပြခဲ့ပေ။ ထရမ့်၏ ပြောကြားချက် များကို ရည်ညွှန်းခြင်း မပြုဘဲ အမေရိကန်နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြေကို ပိတ်ပင် ထားခဲ့သည်။
စောစောပိုင်းက VTV နှင့် ဖုန်းဖြင့် အင်တာဗျူးရာတွင် ရော်ဒရီဂက်ဇ်က မာဒူရိုနှင့် ဖလောရက်စ်တို့ မည်သည့်နေရာတွင် ရှိနေသည်ကို မသိရကြောင်းနှင့် ၎င်းတို့ အသက်ရှင် နေကြောင်း သက်သေပြရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း မွန်းလွဲပိုင်း အမျိုးသား ကာကွယ်ရေး ကောင်စီ အစည်းအဝေးတွင်မူ သူမသည် လေသံကို ပိုမိုတင်းမာစေခဲ့ပြီး အမေရိကန်၏ စစ်ဆင်ရေးကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ကာ၊ လက်ရှိအခြေအနေများ ရှိနေလင့်ကစား မာဒူရိုသည်သာ ဗင်နီဇွဲလားကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်နေသူဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။
“ဒီနိုင်ငံမှာ သမ္မတတစ်ဦးတည်းပဲ ရှိပါတယ်၊ သူ့နာမည်က နီကိုးလပ်စ် မာဒူရို မိုးရိုးစ် ဖြစ်ပါတယ်” ဟု အဖြစ်အပျက်များကြောင့် အစိုးရ၏ အထင်ရှားဆုံး တာဝန်ခံဖြစ်လာသူ ရော်ဒရီဂက်ဇ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ လက်ရှိအခြေအနေမှာ အလွန်အရေးကြီးသည့် အလှည့်အပြောင်းသို့ ရောက်ရှိနေပါသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ (ယနေ့) အထိ နောက်ဆုံး ရရှိထားသော သတင်းအချက်အလက်များကို အောက်ပါအတိုင်း အကျဉ်းချုပ် ဖော်ပြပေးလိုက်ပါသည်။
၁။ နီကိုးလပ်စ် မာဒူရိုအား ဖမ်းဆီးပြီး အမေရိကန်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခြင်း
ဖမ်းဆီးခြင်း။ အမေရိကန်၏ အထူးစစ်ဆင်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Delta Force) သည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၊ ကာရာကတ်စ်မြို့ရှိ အဓိကစစ်ဘက်ဆိုင်ရာဝင်းအတွင်းရှိ မာဒူရို၏ နေအိမ်ကို ဝင်ရောက် စီးနင်းပြီး မာဒူရိုနှင့် ၎င်း၏ဇနီး စီလီယာ ဖလောရက်စ်တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပါသည်။
လက်ရှိတည်နေရာ။ မာဒူရိုသည် စနေနေ့ညနေပိုင်းတွင် နယူးယောက်မြို့သို့ ရောက်ရှိ သွားပြီ ဖြစ်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် ဘရွတ်ကလင်း (Brooklyn) ရှိ Metropolitan Detention Center (MDC) ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းတွင် ချုပ်နှောင်ခံထားရပါသည်။
တရားစွဲဆိုချက်များ။၎င်းအား မူးယစ်ဆေးဝါး အကြမ်းဖက်မှု (Narco-terrorism) နှင့် အခြားသော ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် တရားစွဲဆိုထားပြီး၊ လာမည့် တနင်္လာနေ့တွင် ရုံးထုတ်စစ်ဆေးရန် မျှော်လင့်ရပါသည်။
၂။ ဗင်နီဇွဲလား၏ ပြည်တွင်းအုပ်ချုပ်ရေး အပြောင်းအလဲ
ဒယ်လ်စီ ရော်ဒရီဂက်ဇ်၏ အခန်းကဏ္ဍ။ ဗင်နီဇွဲလား တရားလွှတ်တော်ချုပ်က ဒုတိယသမ္မတ ဒယ်လ်စီ ရော်ဒရီဂွက်ဇ်ကို “ကြားဖြတ်သမ္မတ” (Interim President) အဖြစ် တရားဝင်ခန့်အပ် လိုက်ပါသည်။ ၎င်းသည် မာဒူရိုမရှိသည့်ကာလအတွင်း နိုင်ငံ၏အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းရန် တာဝန်ယူရမည်ဖြစ်သည်။
တင်းမာမှု။ ရော်ဒရီဂက်ဇ်သည် မာဒူရိုအား ဖမ်းဆီးခြင်းကို “တရားမဝင် ပြန်ပေးဆွဲမှု” အဖြစ် ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချထားသော်လည်း၊ တစ်ဖက်တွင် အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေး အပြောင်းအလဲအတွက် လမ်းစအချို့ရှိနိုင်ကြောင်း သုံးသပ်မှုများရှိနေသည်။
၃။ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ ရပ်တည်ချက်
စီမံခန့်ခွဲမှု။ သမ္မတထရမ့်က အမေရိကန်အနေဖြင့် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံကို အသွင်ကူးပြောင်းရေး ကာလတစ်ခုအထိ “ဦးဆောင်သွားမည်” (Run the country) ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဗင်နီဇွဲလား၏ ရေနံကဏ္ဍတွင် အမေရိကန်က အကြီးအကျယ် ပါဝင်ပတ်သက် လာမည်ဖြစ်ကြောင်း အရိပ်အမြွက်ပြောဆိုထားသည်။
အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်အပေါ် သဘောထား။ ထရမ့်သည် ဗင်နီဇွဲလား အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် မာရီယာ ကိုရီနာ မာချာဒို (María Corina Machado) အပေါ် ထောက်ခံမှုမပေးဘဲ၊ သူမတွင် ပြည်တွင်း၌ လုံလောက်သော ထောက်ခံမှုမရှိဟု ဝေဖန်ခဲ့ သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိအာဏာရအသိုင်းအဝိုင်းမှ ရော်ဒရီဂက်ဇ်နှင့်ပင် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်နိုင်သည့် အနေအထားရှိနေသည်။
၄။ နိုင်ငံတကာ တုံ့ပြန်မှုများ
တရုတ်နှင့် မြောက်ကိုရီးယားတို့က အမေရိကန်၏ လုပ်ရပ်သည် နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရှုတ်ချထားပြီး မာဒူရိုကို ချက်ချင်းလွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုထားသည်။
အစ္စရေး။ ဝန်ကြီးချုပ် နေတန်ယာဟုကမူ အမေရိကန်၏ ဤရဲရင့်သော လုပ်ဆောင်ချက်ကို ထောက်ခံကြောင်းနှင့် ချီးကျူးကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
