CNN- ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ရက်
ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ဟောင်း ပြိုကွဲသွားပြီးနောက်ပိုင်း ရုရှားသည် နိုင်ငံတကာ စင်မြင့်ထက်တွင် သိသိသာသာ အင်အားချည့်နဲ့လာသည့် ပုံရိပ်ကို ပြသခဲ့သည်။
အမေရိကန်သမ္မတ ရော်နယ် ရေဂင်က တစ်ချိန်က “ မိစ္ဆာအင်ပါယာ” (evil empire) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ဖူးသည့် အင်ပါယာကြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြိုကွဲသွားခြင်းကြောင့် ကရင်မလင် နန်းတော်တွင် နယ်မြေများ လျော့နည်းသွားပြီး၊ ငွေကြေးအင်အားနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုတို့လည်း ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။
သို့သော် ရုရှားသည် အရေးပါသော နယ်ပယ်တစ်ခုတွင်မူ ၎င်း၏ အရှိန်အဝါကို ထိန်းထားနိုင်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်နှင့် အဆင့်တူနီးပါး ရှိနေသည့် နျူကလီးယား စူပါပါဝါ အဆင့်အတန်းကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခြင်းက အင်အားနည်းနေသည့် မော်စကိုအတွက် နိုင်ငံတကာ သံတမန်ရေးရာ ထိပ်သီးဝိုင်းတွင် နေရာတစ်ခု ရရှိစေရန် အာမခံပေးထားသည်။
နျူကလီးယား ထိပ်သီးအစည်းအဝေးများတွင် ကရင်မလင် ခေါင်းဆောင်သည် အမေရိကန် သမ္မတနှင့် တစ်တန်းတည်း ထိုင်ကာ နိုင်ငံတကာ လုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ခဲ့ ကြသည်။ ၎င်းသည် စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလ၏ အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည့် နေ့ရက်များ ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထိုစဉ်က အမေရိကန်သမ္မတ ဘားရတ် အိုဘားမားနှင့် ရုရှားသမ္မတ ဒီမီထရီ မက်ဗီဒက်ဗ် တို့သည် လက်နက်လျှော့ချရေးဆိုင်ရာ New START စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြပြီး အိမ်ဖြူတော်က ၎င်းကို “ သမိုင်းဝင်” စာချုပ်အဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သည်။ New START စာချုပ်သည် နှစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် တပ်ဖြန့်ထားသော တာဝေးပစ် နျူကလီးယား ထိပ်ဖူး အရေအတွက်ကို အများဆုံး ၁,၅၅၀ ထက်မပိုစေရန် ကန့်သတ်ထားပြီး၊ ၎င်းတွင် တိုက်ချင်းပစ် ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်များ၊ ရေငုပ်သင်္ဘောပစ် ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်များနှင့် ဗုံးကြဲလေယာဉ် များ ပါဝင်သည်။
သို့သော် ယခုကြာသပတေးနေ့တွင် သက်တမ်းကုန်ဆုံးတော့မည့် New START စာချုပ် ကဲ့သို့ပင် ထိုနေ့ရက်များသည်လည်း ကုန်ဆုံးသွားပြီဟု ထင်ရသည်။
အမေရိကန်နှင့် ရုရှားကြား နောက်ဆုံးလက်ကျန် လက်နက်ထိန်းချုပ်ရေး သဘောတူညီချက် ၏ နိဂုံးသည် ထရမ့်အစိုးရလက်ထက်တွင် လျစ်လျူရှုခြင်း ခံထားရသည်။ ဝါရှင်တန်ဘက် ကမူ မော်စကိုသည် နျူကလီးယား စက်ရုံများကို စစ်ဆေးခွင့် ငြင်းပယ်ခြင်းဖြင့် စာချုပ်ကို ချိုးဖောက်နေသည်ဟု အကြိမ်ကြိမ် စွပ်စွဲခဲ့သည်။ အမေရိကန်သမ္မတ ကိုယ်တိုင်ကလည်း နျူကလီးယား ကန့်သတ်ချက်များ မရှိတော့မည့် ကမ္ဘာကြီး၏ ကြောက်မက်ဖွယ် အလား အလာကို လျစ်လျူရှုထားသည်။
“ သက်တမ်းကုန်မယ်ဆိုရင်လည်း ကုန်ပါစေပေါ့” ဟု ထရမ့်က ဇန်နဝါရီလအတွင်းက လှောင်ပြောင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် “ ပိုကောင်းတဲ့” သဘောတူညီချက်တစ်ခု လုပ်ဆောင်နိုင်လိမ့်မည်ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။
ဝါရှင်တန်ဘက်မှ အလေးမထားသည့် အခြေအနေသည် မော်စကိုဘက်မှ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် သိသိသာသာ ကွာခြားနေသည်။ မော်စကိုတွင်မူ လက်နက်လျှော့ချရေး ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ညည်းညူမြည်တမ်းမှုများစွာ ရှိနေသည်။
New START စာချုပ် သက်တမ်းကုန်ခါနီးတွင် မော်စကိုရှိ သတင်းထောက်များကို ပြောကြားရာ၌ မက်ဗီဒက်ဗ် (ယခုအခါ သမ္မတ မဟုတ်တော့ဘဲ အာဏာအသိုင်းအဝိုင်း၏ အပြင်ဘက်သို့ ရောက်နေသော်လည်း လုံခြုံရေးအရာရှိအဖြစ် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနေသူ) က စာချုပ်ကို သက်တမ်းကုန်ဆုံးစေခြင်း၏ အန္တရာယ်ကို သတိပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လူသား မျိုးနွယ် ကမ္ဘာကြီးကို ဖျက်ဆီးရန် မည်မျှ နီးကပ်နေပြီလဲဆိုသည်ကို ပြသသည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သော “ ကမ္ဘာပျက်ကိန်း နာရီ” (Doomsday Clock) ကို ပိုမိုမြန်ဆန်လာစေလိမ့်မည်ဟု သူက ဆိုသည်။
“ ဒါက ချက်ချင်းကြီး ကပ်ဘေးတစ်ခု ဖြစ်လာမယ်၊ နျူကလီးယားစစ်ပွဲ စတင်တော့မယ်လို့ မဆိုလိုပါဘူး၊ ဒါပေမဲ့ ဒါက လူတိုင်းကို အမြဲသတိပေးနေစေသင့်ပါတယ်” ဟု မက်ဗီဒက်ဗ်က ထပ်လောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ကရင်မလင် နန်းတော်ကမူ အမှန်တကယ် စိုးရိမ်နေပုံရသည်။
ကရင်မလင် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဒီမီထရီ ပက်စကော့ဗ်၏ အဆိုအရ New START သက်တမ်းတိုးရန် ၎င်းတို့၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို အမေရိကန်ဘက်က ယခုအချိန်အထိ နှုတ်ဆိတ်နေဆဲဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် မလုံခြုံမှုများ ပြည့်နှက်နေသည့် ခေတ်သစ်တစ်ခုဆီသို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။
“ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး နျူကလီးယား လက်နက်တိုက်တွေကို ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ အမေရိကန်နဲ့ ရုရှား နှစ်နိုင်ငံဟာ ဒီလက်နက်တွေကို ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်မယ့် အခြေခံ စာချုပ်စာတမ်း တစ်စောင်မှ မရှိတော့တဲ့ အခြေအနေကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရင်ဆိုင်ရတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု ပက်စကော့ဗ်က သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။
“ ဒါဟာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာနဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် လုံခြုံရေးအတွက် အလွန်ဆိုးဝါးတယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ ယုံကြည်ပါတယ်” ဟု သူက ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းလုံးတွင် ရှိနေနိုင်သည့် စိုးရိမ်မှုများကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။
သို့သော် ကရင်မလင်၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများသည် ၎င်းတို့ဝန်ခံထားသည်ထက် ပို၍ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားနှင့် မဟာဗျူဟာမြောက် တွက်ချက်မှုများ ပါဝင်နေနိုင်သည်။
ဆိုဗီယက်ခေတ်က အရှိန်အဝါ၏ နောက်ဆုံးလက်ကျန်တစ်ခုဖြစ်သော လက်နက်လျှော့ချရေး စင်မြင့်ကို ဆုံးရှုံးရခြင်းအပြင်၊ မော်စကိုသည် အမေရိကန်၏ အကန့်အသတ်မရှိသော နျူကလီးယား တိုးချဲ့မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရတော့မည့် အနာဂတ်သို့ ရောက်ရှိနေသည်။
ဥပမာအားဖြင့်၊ ထရမ့်အစိုးရသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကတည်းက စွန့်လွှတ်ခဲ့သော စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလ မူဝါဒဖြစ်သည့် “ Trump-class” နျူကလီးယား တပ်ဆင်ထားသော စစ်သင်္ဘောများ တည်ဆောက်မည့် အကြံဉာဏ်ကို ပြန်လည် ဖော်ထုတ်နေပြီဖြစ်သည်။
ဆိုဗီယက်ယူနီယံဟောင်းသာ ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အမီလိုက်နိုင်ပေလိမ့်မည်။ သို့သော် ဝါရှင်တန်၏ အစိတ်အပိုင်း အနည်းငယ်သာရှိသော စီးပွားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ် တို့ကြောင့် မော်စကိုအနေဖြင့် အမီလိုက်နိုင်ရန် မျှော်လင့်ချက် လုံးဝမရှိသလောက် ဖြစ်နေ သည်။ ၎င်းသည် ပြိုင်ဘက်ဟောင်း နှစ်နိုင်ငံကြားရှိ အင်အားနှင့် ဩဇာအာဏာ ကွာဟချက်ကို ပိုမိုကြီးမားစေသည်။
အမေရိကန်အနေဖြင့် ရုရှားနှင့် နျူကလီးယား လက်နက်ထိန်းချုပ်ရေးကို လက်လွှတ်ရခြင်း တွင် ကိုယ်ပိုင်အကြောင်းပြချက်များ ရှိသည်။ အဓိကမှာ နျူကလီးယား အင်အားကြီး နိုင်ငံ အဖြစ် ထွက်ပေါ်လာနေသော တရုတ်နိုင်ငံကိုပါ နောင်လာမည့် သဘောတူညီချက်များတွင် ထည့်သွင်းလိုခြင်း ဖြစ်သည်။
သို့သော် New START သက်တမ်းကုန်ဆုံးခြင်းသည် မော်စကိုနှင့် ဝါရှင်တန်တို့ကိုသာ အဓိက ထားသော “ စူပါပါဝါ” လက်နက်ထိန်းချုပ်ရေး စာချုပ်များ ခေတ်ကုန်ဆုံးသွားခြင်းသာမက၊ အမေရိကန်ဘက်က နျူကလီးယား ကန့်သတ်ချက်များကို လက်ခံလိုစိတ် ရှိခဲ့သည့် ခေတ်တစ် ခေတ်၏ နိဂုံးလည်း ဖြစ်ပေသည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၉ ရက်နေ့က မော်စကိုမြို့လယ်ရှိ စစ်အောင်ပွဲနေ့ စစ်ရေးပြပွဲအတွင်း ရုရှား၏ Yars တိုက်ချင်းပစ် ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည် ပစ်လွှတ်ရေးယာဉ်တစ်စီးကို တွေ့ရစဉ်။ (ဓာတ်ပုံ – Alexander Nemenov/AFP/Getty Images)
၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့က ချက်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ပရာ့ဂ်မြို့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဘားရတ် အိုဘားမား (ဝဲ) နှင့် ရုရှားသမ္မတ ဒီမီထရီ မက်ဗီဒက်ဗ်တို့ နျူကလီးယား လက်နက် လျှော့ချရေး စာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးနေစဉ်။ (ဓာတ်ပုံ – Jewel Samad/AFP/Getty Images) (ပုံ)
ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်၊ မာ-အာ-လာဂို အပန်းဖြေစခန်းတွင် ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့က အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယို (ဝဲ)၊ စစ်ဝန်ကြီး ပိထ် ဟက်ဆတ် (ယာအလယ်) နှင့် ရေတပ်ဝန်ကြီး ဂျွန် ဖီလန် တို့နှင့်အတူ “ Trump-class” စစ်သင်္ဘောအသစ် တည်ဆောက်မည့်အကြောင်း ကြေညာစဉ်။ (ဓာတ်ပုံ – Tasos Katopodis/Getty Images)(ပုံ)
