CNN- ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၈)ရက်
သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အီရန်နှင့် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက် ရရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့ရေနံဈေးနှုန်းများ သိသိသာသာ ထိုးဆင်းသွားပြီး စတော့ဈေးကွက်များမှာမူ အားကောင်းစွာ ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
စစ်ပွဲကြောင့် ပိတ်ဆို့လုနီးပါးဖြစ်နေသည့် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ပြန်လည်ပွင့်လင်းလာပြီး ရေနံတင်သင်္ဘောများ ဘေးကင်းစွာ ဖြတ်သန်းနိုင်တော့မည်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်က ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအကြား စိုးရိမ်စိတ်ကို လျော့ကျစေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ရေနံစိမ်းကြိုတင်ရောင်းဝယ်မှုဈေးနှုန်းမှာ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်အထိ ကျဆင်း သွားခဲ့သလို၊ ဒေါဂျုံးစ်နှင့် S&P 500 ကဲ့သို့သော အဓိက စတော့အညွှန်းကိန်းများမှာလည်း တစ်ဟုန်ထိုး မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း လေ့လာဆန်းစစ်သူများက ဤသည်မှာ ယာယီစိတ်သက်သာရာရမှုသာ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နှစ်ပတ်ကြာ ဆွေးနွေးမှုများအတွင်း ရေလက်ကြားအပေါ် အီရန်၏ ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေး အခြေအနေများအပေါ် မူတည်၍ ဈေးကွက်မှာ ဆက်လက်အတက်အကျ ရှိနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားကြသည်။
သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် အီရန်နှင့် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် သဘောတူညီခဲ့ပြီးနောက်၊ အရေးပါသော ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို ဖြတ်သန်းမည့် ရေနံတင်သင်္ဘောများ မကြာမီ ပိုမိုများပြားလာလိမ့်မည်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်များကြောင့် အင်္ဂါနေ့တွင် ရေနံဈေးနှုန်းများ ထိုးဆင်းသွားခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ကမ္ဘာ့ရေနံ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ဖြတ်သန်းရာ အဆိုပါ ရေလက်ကြားကို ထိရောက်စွာ ပိတ်ဆို့ထားမှုအပေါ် မည်သို့ပြောင်းလဲလာမည်နည်းဆိုသည့် မေးခွန်းများနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် စစ်ပွဲကို ရေရှည်အဆုံးသတ်နိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ အပါအဝင် မရေရာမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း လေ့လာဆန်းစစ်သူများက သတိပေးထားသည်။
အမေရိကန် ရေနံစိမ်းကြိုတင်ရောင်းဝယ်မှု ဈေးနှုန်းများသည် အချိန်ပိုအရောင်းအဝယ်တွင် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ကျဆင်းခဲ့ပြီး တစ်စည်လျှင် ၉၅ ဒေါ်လာအောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ သည်။ ယင်းမှာ သိသာသော ကျဆင်းမှုဖြစ်သော်လည်း စစ်ပွဲမစတင်မီ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ ရက်က ပေါက်ဈေး ၆၇.၀၂ ဒေါ်လာထက် များစွာ မြင့်မားနေဆဲဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေနံဈေးနှုန်း စံသတ်မှတ်ချက်ဖြစ်သော ဘရန့် (Brent) ရေနံစိမ်းဈေးမှာ ၁၂.၈၈ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းကာ ၉၅.၁၂ ဒေါ်လာ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အမေရိကန် စတော့ဈေးကွက် ကြိုတင်ရောင်းဝယ်မှုများနှင့် အာရှဈေးကွက်များ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ဒေါဂျုံးစ် (Dow) အညွှန်းကိန်းမှာ အမှတ် ၉၀၀ ကျော် (သို့မဟုတ် ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်) ခုန်တက်သွားခဲ့ပြီး၊ S&P 500 မှာ ၂.၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် Nasdaq မှာ အချိန်ပိုအရောင်းအဝယ်တွင် ၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် အသီးသီး မြင့်တက်ခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စံအညွှန်းကိန်းဖြစ်သော Nikkei 225 သည် ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၁၀ နာရီ ၄၁ မိနစ်အထိ ၄.၉ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ခဲ့ပြီး၊ တောင်ကိုရီးယား၏ Kospi မှာ ၅.၇ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ခဲ့သည်။ ဟောင်ကောင်၏ Hang Seng အညွှန်းကိန်းမှာလည်း ၂.၈ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ခဲ့သည်။
“ဈေးကွက်က သတင်းကောင်းကို ဆာလောင်နေတာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား အပြည့်အဝ ပြန်ပွင့်မလားဆိုတာကတော့ စောင့်ကြည့်ရဦးမယ်” ဟု Rapidan Energy Group ၏ တည်ထောင်သူနှင့် ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ ဘော့ပ် မက်နယ်လီ (Bob McNally) က CNN သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဒါက အဓိက အကျဆုံးအချက်ပါပဲ။ အခုထိတော့ ဝါရှင်တန်နဲ့ တီဟီရန်တို့ဟာ အဲဒီကိစ္စအပေါ်မှာ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် နားလည်မှုမရှိဘဲ ပြောဆိုနေကြ ပုံရတယ်”
ထရမ့်က လူမှုကွန်ရက်ပေါ်တွင် အောင်ပွဲခံနေသော်လည်း အီရန်ဘက်ကမူ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးမှာ ယာယီသာဖြစ်ကြောင်း အလေးထား ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဒါဟာ စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ စစ်တပ်ဌာနခွဲ အားလုံးအနေနဲ့ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် ရဲ့ အမိန့်ကို လိုက်နာပြီး အပစ်အခတ် ရပ်စဲရပါမယ်” ဟု အစိုးရပိုင် ရုပ်သံလိုင်း IRIB က ဖတ်ကြားသည့် ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
သို့သော်လည်း စတော့ဈေးနှုန်းများ ခုန်တက်ခြင်းနှင့် ရေနံဈေးနှုန်းများ ထိုးဆင်းသွားခြင်း တို့က “အလွန်တရာ ရှင်းလင်းသော” သတင်းစကားကို ပေးနေကြောင်း B. Riley Financial ၏ စျေးကွက်ဗျူဟာမှူးချုပ် အတ် ဟိုဂန် (Art Hogan) က CNN သို့ ပြောသည် – “ရင်းနှီး မြှုပ်နှံသူတွေက ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား ပြန်ပွင့်စေချင်ပြီး ဒီပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ် စေချင် နေကြပြီ”
ထရမ့်က “ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်လုံး” ကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည့် အရှေ့ပိုင်းစံတော်ချိန် ည ၈ နာရီ နောက်ဆုံးအချိန် မတိုင်မီ နှစ်နာရီအလိုတွင် အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးကို သဘောတူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်သည် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရေးအပေါ် မူတည်ကြောင်း သူက ဆိုသည်။
“ကျွန်တော်တို့ အီရန်ဆီက အချက် ၁၀ ချက်ပါတဲ့ အဆိုပြုချက်ကို ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့အတွက် အလုပ်ဖြစ်မယ့် အခြေခံအချက်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်” ဟု ထရမ့်က အင်္ဂါနေ့ညတွင် Truth Social ၌ ပို့စ်တင်ခဲ့သည်။
အရှေ့အလယ်ပိုင်းစစ်ပွဲနှင့် အရေးပါသော ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားကို ထိရောက်စွာ ပိတ်ဆို့ ထားမှုတို့ကြောင့် တစ်နေ့လျှင် ရေနံစိမ်းစည်ပေါင်း ၁၂ သန်းမှ ၁၅ သန်းခန့်အထိ ထိခိုက်ခဲ့ပြီး မှတ်တမ်းတင်ထားသမျှ ရေနံထုတ်လုပ်မှု အကြီးမားဆုံး တုန်လှုပ်မှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ကြိုတင်ရောင်းဝယ်မှု ဈေးကွက်နှင့် လက်ငင်းအရောင်းအဝယ် ဈေးကွက် နှစ်ခုစလုံး ကလည်း ကြီးမားသော သတိပေးချက်များကို ပြသခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ရေလက်ကြားသည် ပုံမှန်အတိုင်း လုပ်ငန်းများ ပြန်လည်စတင်နိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာတော့ မရေရာသေးပေ။ အီရန်ကလည်း အောင်ပွဲခံကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်က ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား ဖြတ်သန်းသွားလာမှုကို ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်းက အီရန်ကို “ထူးခြားသော စီးပွားရေးနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး အနေအထား” ကို ရရှိစေလိမ့်မည်ဖြစ်ကြောင်း အီရန် အမျိုးသားလုံခြုံရေး အမြင့်ဆုံးကောင်စီ၏ အတွင်းရေးမှူးရုံး ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် “ရေလက်ကြားနဲ့ ပတ်သက်လာရင် ဘာကိုမှ တကယ်တမ်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မရှိသေးပါဘူး” ဟု GasBuddy ၏ ရေနံဆန်းစစ်ရေးအကြီးအကဲ ပက်ထရစ် ဒီဟန် (Patrick De Haan) က အင်္ဂါနေ့တွင် X ၌ ရေးသားခဲ့သည်။
ရေရှည်သက်ရောက်မှုများအတွက်မူ အဖြေထွက်လာရန် အချိန်အနည်းငယ် စောင့်ရ ဦးမည်ဖြစ်သည်။
“ရေတိုကာလထက် ကျော်လွန်ပြီး ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့၊ အီရန်ရဲ့ အုပ်ချုပ်သူအစိုးရဟာ သူတို့ရဲ့ နိုင်ငံရေး ထိန်းချုပ်မှုကို (အငြင်းပွားဖွယ်ရာရှိသော်လည်း) ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ဈေးကွက်တွေကို ဒူးထောက်သွားအောင် လုပ်နိုင်စွမ်းရှိတယ်ဆိုတာကို သက်သေပြလိုက်တာပါပဲ…” ဟု Corpay Currency Research မှ ကားလ် ရှာမော့တာ (Karl Schamotta) က အင်္ဂါနေ့ညနေပိုင်း မှတ်စုတွင် ရေးသားခဲ့သည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နယူးယောက်စတော့အိတ်ချိန်း ကြမ်းပြင်ရှိ တီဗီဖန်သားပြင်တစ်ခုပေါ်၌ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကို တွေ့ရစဉ်။
(ဓာတ်ပုံ – Michael Nagle/Bloomberg/Getty Images)
