CNN- ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ မေလ (၁၀)ရက်။
ဘောလုံးကို အမြဲတမ်းလှည့်စားပြီး ပြန်ဆွဲယူတတ်သည့် လူစီ (Lucy) ကဲ့သို့ပင်၊ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် အီရန်နှင့် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရန် သဘောတူညီချက်ရရှိတော့မည် ဖြစ်ကြောင်း လပေါင်းများစွာကြာအောင် ထပ်တလဲလဲ ပြောဆိုနေခဲ့သည်။
စစ်ပွဲ၏ သဘောသဘာဝကိုယ်တိုင်က ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီဖြစ်သည်—အစောပိုင်းတွင် “တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားဖွယ် တိုက်ခိုက်မှုများ” (shock and awe) ဖြစ်ခဲ့ရာမှ ယခုအခါ နှစ်ဖက်စလုံးက တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် စရိတ်စကကြီးမားသော ပိတ်ဆို့မှုများ ပြုလုပ် ထားသည့် တစ်လကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။
သို့သော် ထရမ့်၏ ပြောဆိုချက်များမှာမူ မပြောင်းလဲဘဲ မူလအတိုင်းပင် ရှိနေသည်။ အမေရိကန်ကသာ အရာရာကို ထိန်းချုပ်ထားကြောင်း၊ အီရန်စစ်တပ်မှာ ပျက်စီးသွားပြီ ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အခြေအနေအားလုံး မကြာမီ ပြီးဆုံးတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း စသည့် အဓိကအချက်များကိုသာ သူက ထပ်ခါတလဲလဲ ပြောနေခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် သဘောတူညီချက်ရရှိရန် နီးစပ်နေပြီဟူသော သူ၏ အာမခံချက်များကို မည်မျှအတိုင်းအတာအထိ အလေးအနက်ထားရမည်ကို သိရှိရန် အလွန်ခက်ခဲလှသည်။ အိမ်ဖြူတော်၏ စစ်ပွဲဆိုင်ရာ သတင်းစကားပါးမှုများသည် လူထုသဘောထား စစ်တမ်းများ အရ ထိရောက်မှုမရှိကြောင်း တွေ့ရသော်လည်း၊ ထရမ့်ကိုယ်တိုင်ကမူ သူ၏ ပြောရိုးပြောစဉ် ဇာတ်ညွှန်းအတိုင်း ပြောဆိုရန် ခိုင်ခိုင်မာမာ ဆုပ်ကိုင်ထားဆဲဖြစ်သည်။
အချက် (၁) – မကြာမီ ပြီးဆုံးတော့မည်
“ဒါဟာ အမြန်ဆုံး ပြီးသွားမှာပါ” ဟု ထရမ့်က ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ်မှ ရီပတ်ဘလစ်ကန် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးအတွက် ပြုလုပ်သည့် လူထုစည်းဝေးပွဲတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
“ဒါဟာ အဆုံးသတ်ဖို့ အခွင့်အလမ်းကောင်းတွေ ရှိနေတယ်လို့ ကျွန်တော် ထင်ပါတယ်။ အကယ်၍ မပြီးဆုံးဘူးဆိုရင်တော့ သူတို့ကို အကြီးအကျယ် ဗုံးကြဲဖို့ ကျွန်တော်တို့ ပြန်သွားရလိမ့်မယ်” ဟု သူက PBS သတင်းဌာနသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
၎င်းသည် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်ကို စတင်တိုက်ခိုက်ချိန်ကတည်းက သူ အကြိမ်ကြိမ် အသုံးပြုခဲ့သည့် လှည့်စားပြောဆိုချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
အချက် (၂) – ဒါဟာ လမ်းကြောင်းလွဲမှု သို့မဟုတ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုမျှသာ ဖြစ်သည်
ကွန်ဂရက်က ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိသေးသော်လည်း၊ ထရမ့်သည် စစ်ရေးပဋိပက္ခကို ဖော်ပြရန် “စစ်ပွဲ” (war) ဟူသော စကားလုံးကို သုံးနှုန်းရန် ဝန်မလေးပေ။ သို့သော် သူသည် ၎င်းကို သေးငယ်သည့် အရာတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြရန် ပိုမိုနှစ်သက်သည်။
“ကျွန်တော်ကတော့ ဒါကို အသေးစားထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု (skirmish) လို့ပဲ ခေါ်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဒါက အဲ့ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ မယုံနိုင်လောက်အောင် ကောင်းကောင်း ဆောင်ရွက်နိုင်နေပါတယ်” ဟု ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က အိမ်ဖြူတော်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
အချက် (၃) – အမေရိကန်သည် အီရန်စစ်တပ်ကို ဖျက်ဆီးလိုက်ပြီ
“သူတို့မှာ ရေတပ်မရှိတော့ဘူး၊ လုံးဝသုတ်သင်လိုက်ပြီ။ လေတပ်လည်း မရှိတော့ဘူး၊ လုံးဝသုတ်သင်လိုက်ပြီ။ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစနစ်လည်း မရှိတော့ဘူး။ ရေဒါလည်း မရှိတော့ဘူး။ ခေါင်းဆောင်တွေလည်း မရှိတော့ဘူး” ဟု မေလ ၅ ရက်နေ့က အိမ်ဖြူတော်တွင် သူက ပြောကြားခဲ့သည်။
၎င်းသည် အေပရယ်လ် ၇ ရက်နေ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးမတိုင်မီနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ထရမ့်က နားငြီးလောက်အောင် ထပ်ခါတလဲလဲ ပြောဆိုခဲ့သည့် အချက်ဖြစ်သည်။
အချက် (၄) – အီရန်ခေါင်းဆောင်ပိုင်းက သဘောတူညီချက်ကို လိုချင်နေသည်
အီရန်နှင့် အမေရိကန်ကြား ဆွေးနွေးမှုများမှာ မည်မျှအထိ အလေးအနက်ရှိ သနည်း ဆိုသည်မှာ ခန့်မှန်းရခက်သည့် အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ ပါကစ္စတန်ကြားခံများမှတစ်ဆင့် တင်ပြခဲ့သည့် အချက်ပေါင်းများစွာပါဝင်သော အဆိုပြုချက်များသည် ယခုအခါ ပိုမိုရိုးရှင်း သော မူဝါဒများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။
အီရန်၏ နူကလီးယားအစီအစဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ရေရှည်တွင် ဘာဖြစ်လာမည်ဆိုသည် မှာလည်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မရှိသေးပေ။ သို့သော် ထရမ့်ကမူ အီရန်ခေါင်းဆောင်ပိုင်းသည် သဘောတူညီချက်တစ်ခုရရန် အလွန်အမင်း အလိုရှိနေသည်ဟုသာ ပြောဆိုနေသည်။
“သူတို့က သဘောတူညီချက်တစ်ခု လုပ်ချင်နေကြတာ။ ကျွန်တော်တို့ အရာရာကို ကောင်းကောင်း ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ပါတယ်” ဟု သူက ဆိုသည်။
အချက် (၅) – သူရရှိမည့်အရာသည် အိုဘားမား၏ အီရန်သဘောတူညီချက်ထက် သာလွန်လိမ့်မည်
ထရမ့်သည် အိုဘားမားအစိုးရလက်ထက်က ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် အီရန်နူကလီးယား သဘောတူညီချက် (JCPOA) ကို အမြဲတမ်း ပြန်လည်အပြစ်တင် ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။
“ကျွန်တော်တို့ အီရန်နဲ့ လုပ်မယ့် သဘောတူညီချက်ဟာ အိုဘားမားနဲ့ ဘိုင်ဒင်တို့ လုပ်ခဲ့တဲ့ JCPOA ထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုကောင်းလိမ့်မယ်။ အဲ့ဒါက ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံရဲ့ လုံခြုံရေးအတွက် အဆိုးရွားဆုံး သဘောတူညီချက်တွေထဲက တစ်ခုပဲ” ဟု ဧပြီ ၂၀ ရက်နေ့တွင် သူက လူမှုကွန်ရက်၌ ရေးသားခဲ့သည်။
အချက် (၆) – အီရန်ကို နူကလီးယားလက်နက် မရရှိအောင် တားဆီးဖို့ဆိုရင် ဘာမဆို ထိုက်တန်သည်
စစ်ပွဲမတိုင်မီ ထောက်လှမ်းရေးအစီရင်ခံစာများတွင် အီရန်သည် နူကလီးယားလက်နက်ရရှိရန် နီးစပ်နေပြီဟု မဖော်ပြထားသော်လည်း၊ ထရမ့်ကမူ နူကလီးယားစစ်ပွဲကို ရှောင်ရှားရန် အတွက် ယခုစစ်ပွဲမှာ လိုအပ်သည်ဟု ငြင်းချက်ထုတ်ခဲ့သည်။
“ကျွန်တော် ပြောနိုင်တာကတော့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းတစ်ခုလုံး ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သလို၊ အစ္စရေးလည်း ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ကတော့ အရူးတွေကို နူကလီးယားလက်နက် ကိုင်ဆောင်ခွင့် ပေးမှာမဟုတ်ဘူး” ဟု မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် သူက ပြောကြားခဲ့သည်။
ထရမ့်၏ ပြောဆိုချက်များမှာ ပုံသေကားကျ ဖြစ်နေသောကြောင့်၊ သူသည် ဟောင်းနွမ်းနေ သော ဇာတ်ညွှန်းကိုသာ ရွတ်ပြနေခြင်းလား သို့မဟုတ် စစ်ပွဲရပ်စဲရေးအတွက် အမှန်တကယ် ထူးခြားသော တိုးတက်မှုသစ်များကို ပြောနေခြင်းလားဆိုသည်ကို ခွဲခြားရန် ခက်ခဲနေ စေသည်။
အီရန်နိုင်ငံတီဟီရန်ဈေးရောင်းစင်တာတခုအမေရိကန်ဗုံးဒဏ်ခံထားရပုံ
