၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်
ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) မှတစ်ဆင့် ရေနံတင်ပို့မှုများကို မပိတ်ပင်ရန် သမ္မတထရမ့်က အီရန်အား သတိပေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီ အတွင်းရေးမှူးက အင်္ဂါနေ့တွင် သမ္မတထရမ့်အား ပြန်လည်ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုခဲ့သည်။
“စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံတတ်တဲ့ အီရန်လူမျိုးတွေဟာ ခင်ဗျားရဲ့ အနှစ်မရှိတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှု တွေကို မကြောက်ဘူး” ဟု အတွင်းရေးမှူး အလီ လာရီဂျာနီ (Ali Larijani) က လူမှုကွန်ရက် X စာမျက်နှာတွင် ရေးသားခဲ့ကြောင်း Associated Press က ဘာသာပြန်ဖော်ပြခဲ့သည်။ “ခင်ဗျားထက် ပိုကြီးမားသူတွေတောင် အီရန်ကို အပြတ်မရှင်းနိုင်ခဲ့ဘူး။ ခင်ဗျားကိုယ်တိုင် အရှင်းလင်းမခံရအောင် သတိထားပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
လာရီဂျာနီသည် တနင်္လာနေ့က Truth Social တွင် တင်ခဲ့သည့် ထရမ့်၏ မှတ်ချက်များကို တုံ့ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
“အကယ်၍ အီရန်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအတွင်း ရေနံစီးဆင်းမှုကို တားဆီးမယ့် တစ်ခုခုလုပ်ခဲ့ရင် သူတို့ဟာ အခုထက်ထိ ခံခဲ့ရတာထက် အဆပေါင်း ၂၀ မက ပြင်းထန်တဲ့ အမေရိကန်ရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံရလိမ့်မယ်” ဟု သမ္မတက ရေးသားခဲ့သည်။
“ဒါ့အပြင် အီရန်နိုင်ငံအနေနဲ့ နောင်မှာ ပြန်လည်ထူထောင်ဖို့ဆိုတာ လုံးဝမဖြစ်နိုင်တော့အောင် အလွယ်တကူ ဖျက်ဆီးလို့ရတဲ့ ပစ်မှတ်တွေကို ကျွန်တော်တို့ ချေမှုန်းပစ်မယ် သေခြင်းတရား၊ မီးတောက်တွေနဲ့ ဒေါသမာန်တွေဟာ သူတို့အပေါ် စိုးမိုးသွားလိမ့်မယ် – ဒါပေမဲ့ အဲဒီလိုမျိုး မဖြစ်လာပါစေနဲ့လို့ ကျွန်တော် မျှော်လင့်ဆုတောင်းပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆက်လက်ပြောကြား ခဲ့သည်။ “ဒါဟာ တရုတ်နဲ့ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို အဓိကအသုံးပြုနေတဲ့ နိုင်ငံအားလုံး အတွက် အမေရိကန်က ပေးတဲ့ လက်ဆောင်တစ်ခုပါ။ ဒါကို သူတို့ ကျေးဇူးတင်တန်ဖိုးထား ကြလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်”။
အီရန်သည် အင်္ဂါနေ့တွင် အစ္စရေး၊ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ကူဝိတ်နှင့် ဘာရိန်းနိုင်ငံတို့သို့ ဒုံးကျည်အသစ်များဖြင့် ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း AP က ဖော်ပြခဲ့ပြီးနောက် လာရီဂျာနီ၏ ဖိအားပေးမှု ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဘာရိန်းနိုင်ငံရှိ လူနေအဆောက်အအုံတစ်ခု တိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အသက် ၂၉ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး သေဆုံးကာ အခြား ၈ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။
ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် စတင်ခဲ့သည့် အီရန်နိုင်ငံအတွင်း အမေရိကန်-အစ္စရေး ပူးတွဲ စစ်ဆင်ရေး အပြီးတွင် ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပဋိပက္ခ ကြောင့် အိုမန်နှင့် အီရန်ကြားတွင် တည်ရှိပြီး ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့နှင့် အိုမန် ပင်လယ်ကွေ့၊ အာရပ် ပင်လယ်တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ပစ်ခဲ့ရသည်။
hormuzstraitmonitor.com ၏ အဆိုအရ ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်ရက်လျှင် သင်္ဘော အစီးရေ ၆၀ ခန့် ဖြတ်သန်းလေ့ရှိသော်လည်း ပြီးခဲ့သည့် ၂၄ နာရီအတွင်း ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသည့် သင်္ဘော နှစ်စင်းသာ ရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂါနေ့တွင် ရေနံတင်သင်္ဘော ၉၈ စင်းနှင့် ကုန်တင်သင်္ဘော ၃၄ စင်း အပါအဝင် သင်္ဘော စုစုပေါင်း ၁၅၇ စင်း သောင်တင်နေသည်။
မြောက်အမေရိက ဈေးကွက်အတွက် အညွှန်းကိန်းဖြစ်သော West Intermediate crude oil (WTI) ရေနံစိမ်းတစ်စည် ဈေးနှုန်းမှာ အင်္ဂါနေ့ နံနက်ပိုင်းအထိ ၉၀ ဒေါ်လာကျော်တွင် ရှိနေသည်။ AAA ၏ အဆိုအရ အမေရိကန် တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ပျမ်းမျှဓာတ်ဆီဈေးမှာ ၃.၅၄ ဒေါ်လာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
အီရန်၏ အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) က ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် “ဒေသတွင်းမှ ရေနံတစ်လီတာကိုမျှ ရန်သူဘက်တော်သားများနှင့် ၎င်းတို့၏ မဟာမိတ်များထံ နောက်ထပ် အကြောင်းမကြားမချင်း တင်ပို့ခွင့်ပေးမည်မဟုတ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
အီရန်၏ နျူကလီးယားခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် ရေနံဈေးနှုန်း မြင့်တက်မှုမှာ “ပေးဆပ်ရကျိုးနပ်သည့် အလွန်သေးငယ်သော တန်ဖိုး” ဖြစ်သည်ဟု ထရမ့်က အငြင်းပွား ဖွယ် ပြောဆိုထားသည်။ သို့သော်လည်း နွေဦးနှင့် နွေရာသီခရီးသွားရာသီ စတင်တော့မည် ဖြစ်ရာ အမေရိကန်ပြည်သူများ ပိုမိုခရီးသွားလာကြမည့်အချိန်တွင် ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းများက ပြည်သူတို့၏ ပိုက်ဆံအိတ်ကို ထိခိုက်လာမည်ကို လွှတ်တော်အမတ်များက စိုးရိမ်နေကြ သည်။
အလက်စကာပြည်နယ် အထက်လွှတ်တော်အမတ် လီဆာ မာကောစကီး(Lisa Murkowski) က ပြီးခဲ့သည့်လတွင် စတင်ခဲ့သည့် ကနဦးတိုက်ခိုက်မှုမတိုင်မီ အစိုးရအဖွဲ့အနေဖြင့် စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ခြင်းရှိပုံမရဟု ဝေဖန်ခဲ့သည်။
“အကောင်းမမြင်ဘဲ ပြောရရင်တော့၊ ခင်ဗျားတို့ ဒါကို ကြိုတင်တွက်ချက်မထားဘူးလို့ ပြောနေတာလား။ သူတို့ ဒါကို သေချာမစဉ်းစားခဲ့ဘူးလို့ ကျွန်မ စတင်မြင်နေရပြီ” ဟု ၎င်းက ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က Punchbowl News သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
