CNN-၂၀၂၆ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၆ရက်
ဗင်နီဇွဲလား အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် မာရီယာ ကိုရီနာ မာချာဒို (María Corina Machado) သည် ကြာသပတေးနေ့က အိမ်ဖြူတော်သို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် အလိုချင်ဆုံးဖြစ်နေသည့် နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုကို လက်ဆောင်အဖြစ် ယူဆောင်လာခဲ့သည်။
ဗင်နီဇွဲလား အာဏာရှင်ဟောင်း နီကိုလက်စ် မာဒူရိုကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်သူဖြစ်သည့် မာချာဒိုသည် ဒီမိုကရေစီရေး လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ယမန်နှစ်က နိုဘယ်ဆုကို ဆွတ်ခူးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ သူမသည် ထိုဆုတံဆိပ်ကို အိမ်ဖြူတော်တွင် ထားရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဤလုပ်ရပ် ကြောင့် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသည့်အရာ ဖြစ်သော “ မာဒူရိုအလွန် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံကို ဦးဆောင်နိုင်ရေး အတွက် အမေရိကန်၏ ထောက်ခံမှု” ကို ရရှိရန် မျှော်လင့်နေခြင်းဖြစ်သည်။
သို့သော် ဤလက်ဆောင်က သမ္မတထရမ့်အား သူမကို အတိအလင်း ထောက်ခံလာစေရန် တွန်းအားပေးနိုင်လိမ့်မည်ဟု သူမ ထင်မှတ်ခဲ့ပြီး ယခုအချိန်အထိတော့ စောင့်ဆိုင်းနေရဆဲ ဖြစ်ပုံရသည်။ သူမ အိမ်ဖြူတော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာလာချိန်တွင် ထရမ့်အမှတ်တံဆိပ်ပါသည့် အမှတ်တရလက်ဆောင်အိတ် (swag bag) ကို ကိုင်ဆောင်ထားသည်ကို ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး နိုင်ခဲ့သော်လည်း သူမ၏ နိုင်ငံရေးအနာဂတ်နှင့် ပတ်သက်၍မူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မရှိ သေးပေ။
မာချာဒိုသည် မာဒူရိုအလွန် ဗင်နီဇွဲလား၏ ခေါင်းဆောင်မှုနေရာအတွက် ယှဉ်ပြိုင်နေသူ နှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ထရမ့်သည် မာဒူရို၏ ဒုသမ္မတဟောင်း ဒဲလ်စီ ရိုဒရီဂက်ဇ် (Delcy Rodriguez) ကို ယာယီသမ္မတအဖြစ် ခန့်အပ်ထားခဲ့သည်။ ရိုဒရီဂက်ဇ်သည် အာဏာရှင်လက်ထက်က အစိုးရအတွင်းလူ တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ထရမ့်က သူမကို ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အိမ်ဖြူတော်မှ ထုတ်ပြန်သည့် ဓာတ်ပုံတစ်ပုံတွင် ထရမ့်သည် မာချာဒိုနှင့်အတူ ရှိနေပြီး နံရံကပ်ချိတ်ဆွဲရန် အသင့်ဖြစ်နေသည့် ရွှေရောင်ဘောင်သွင်းထားသော ကမ္ပည်းပြားကြီး တစ်ခုကို ကိုင်ထားသည်။ ထိုကမ္ပည်းပြားတွင် နိုဘယ်ဆုတံဆိပ်နှင့်အတူ “ လွတ်လပ်သော ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံဖြစ်စေရန် သမ္မတထရမ့်၏ ပြတ်သားသော လုပ်ဆောင်ချက်များကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် ဗင်နီဇွဲလားပြည်သူများကိုယ်စား ကျေးဇူးတင်လွှာအဖြစ် ပေးအပ်သည်” ဟု ရေးသားထားသည်။
ထရမ့်က သူ၏ Truth Social လူမှုကွန်ရက်တွင် “ မာရီယာက ကျွန်တော် လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ အလုပ်တွေအတွက် သူမရဲ့ နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုကို ကျွန်တော့်ကို ပေးအပ်ခဲ့ပါတယ်။ အပြန်အလှန် လေးစားမှုရှိတဲ့ အင်မတန် အံ့သြစရာကောင်းတဲ့ အမူအရာပါပဲ” ဟု ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။
သို့သော် အော်စလိုအခြေစိုက် နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးစင်တာက နိုဘယ်ဆုတံဆိပ်များကို တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မျှဝေခြင်း သို့မဟုတ် လွှဲပြောင်းခြင်း မပြုနိုင်ကြောင်း ချက်ချင်းပင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ “ ဆုတံဆိပ်ကို ပိုင်ရှင်ပြောင်းနိုင်သော်လည်း နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရှင် ဆိုသည့် ဘွဲ့အမည်ကိုမူ လွှဲပြောင်း၍မရပါ” ဟု ကော်မတီက X (ယခင် Twitter) တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
တစ်ဖက်တွင်လည်း မာချာဒိုက ဤတွေ့ဆုံမှုကို “ သမိုင်းဝင်” ပြီး “ ထူးခြားပြောင်မြောက်” ကြောင်း အကောင်းမြင်စွာ ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထရမ့်အစိုးရအနေဖြင့် အဖွဲ့အစည်းများကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်၊ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ဗင်နီဇွဲလားပြည်သူများ နေရပ်ပြန်လာနိုင်စေရန် “ စစ်မှန်သော ရွေးကောက်ပွဲဖြစ်စဉ်သစ်” ဖော်ဆောင်ရန် လိုအပ်မှုကို နားလည်ကြောင်း သူမက ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ဗင်နီဇွဲလားတွင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး အမေရိကန်က အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် အတိုက်အခံကိုယ်စားလှယ် အက်ဒ်မွန်ဒို ဂွန်ဇာလက်ဇ် (Edmundo González) သည် ရွေးကောက်ခံသမ္မတအဖြစ် ရှိနှင့်ပြီးသားဖြစ်ကြောင်းလည်း သူမက အခိုင်အမာ ပြောဆိုခဲ့သည်။
အစိုးရခန့်အပ်ထားသော ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က မာဒူရိုကို အနိုင်ရရှိသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သဖြင့် သူသည် အမေရိကန် အထူးတပ်ဖွဲ့များ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို မခံရမီအထိ အာဏာကို ဆုပ်ကိုင်ထားနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်များ သာမက အမေရိကန်နှင့် နိုင်ငံတကာ စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့များက မဲမသမာမှုများ ရှိကြောင်း စိုးရိမ်တကြီး ထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။
မာချာဒိုနှင့် ဂွန်ဇာလက်ဇ်တို့အပေါ် ဝါရှင်တန်က အစောပိုင်းတွင် ထောက်ခံမှု ပေးခဲ့သော် လည်း၊ မာဒူရိုကို ဖမ်းဆီးပြီးနောက်တွင် ထရမ့်သည် အတိုက်အခံဘက်၌ ရပ်တည်မပေးခဲ့ပေ။ ယင်းအစား သူသည် ရိုဒရီဂွက်ဇ်ကိုသာ ထောက်ခံခဲ့သဖြင့် မာဒူရိုဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားသူ အများအပြား အံ့အားသင့်ခဲ့ကြရသည်။
မာချာဒိုက အကောင်းမြင်သည့် လေသံဖြင့် ပြောဆိုနေသော်လည်း၊ ထရမ့်၏ လက်မှတ် ပါသော လက်ဆောင်အိတ်နှင့် ဓာတ်ပုံတွဲရိုက်ခွင့် ရရှိသည်မှအပ အခြားမည်သည့်အရာကိုမျှ သူမ အမှန်တကယ် ရရှိခဲ့ခြင်းရှိမရှိ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ ထရမ့်အစိုးရက ရိုဒရီဂက်ဇ်သည် အမေရိကန်နှင့် လက်တွဲလုပ်ဆောင်နိုင်မည့် တည်ငြိမ်ပြီး လက်တွေ့ကျသော ရွေးချယ်မှုအဖြစ် ရှုမြင်ကြောင်း အကြိမ်ကြိမ် အရိပ်အယောင် ပြသခဲ့သည်။
ကြာသပတေးနေ့ တွေ့ဆုံပွဲ စတင်ချိန်တွင် အိမ်ဖြူတော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ကယ်ရိုလိုင်း လီဗစ် (Karoline Leavitt) က မာချာဒိုအပေါ် ထရမ့်၏ အကဲဖြတ်မှုမှာ ပြောင်းလဲခြင်း မရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ “ သမ္မတဟာ ဒီတွေ့ဆုံမှုကို မျှော်လင့်နေခဲ့တာပါ။ ဗင်နီဇွဲလားပြည်သူတွေအတွက် ရဲရင့်တဲ့ အသံရှင်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ မာချာဒိုနဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ ဆွေးနွေးမှုတွေ ဖြစ်လိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ထားပါတယ်” ဟု လီဗစ်က ဆိုသည်။
သို့သော်လည်း မာချာဒိုတွင် ဗင်နီဇွဲလားကို ဦးဆောင်ရန် လိုအပ်သော ထောက်ခံမှု မရှိသေးဟု ထရမ့်၏ ယခင်ယူဆချက်ကို ပြောင်းလဲခြင်းမရှိကြောင်း သူမက ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။ “ လောလောဆယ်အထိတော့ အဲဒီကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သူ့ရဲ့အမြင်က ပြောင်းလဲမသွားသေး ပါဘူး” ဟု သူမက အတည်ပြုခဲ့သည်။
၁။ “ နိုဘယ် သံတမန်ရေးရာ” အောင်မြင်မှုမရရှိခြင်း (The “ Nobel Diplomacy” Backfired)
မာချာဒိုသည် သူမ၏ နိုဘယ်ဆုတံဆိပ်ကို ပေးအပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းမှာ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ပြသသည့် သင်္ကေတများကို နှစ်သက်တတ်သော ထရမ့်၏ စိတ်နေစိတ်ထားကို ဆွဲဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထူးခြားပြောင်မြောက်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း နိုဘယ်ကော်မတီက ဤဂုဏ်ထူးဆောင်ဆုမှာ အခြားသူသို့ လွှဲပြောင်း၍မရကြောင်း ချက်ချင်း ကန့်ကွက်ခဲ့သည့်အတွက် ထိုလက်ဆောင်၏ တန်ဖိုးမှာ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ဝေဖန်သူများကမူ ဤလုပ်ရပ်ကို “ ခေါင်းဆောင်မှုနေရာ ရယူနိုင်မည့် အလှည့်အပြောင်း” အဖြစ် ရှုမြင်မည့်အစား အလဲအလှယ်အနေဖြင့် “ အမှတ်တရလက်ဆောင်အိတ်” သာ ပြန်ရသည့် မျှော်လင့်ချက်မဲ့သော လုပ်ရပ်တစ်ခုအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။
၂။ ဒီမိုကရေစီထက် တည်ငြိမ်ရေးကို ပိုမိုဦးစားပေးခြင်း (Stability vs. Democracy)
ထရမ့်အစိုးရက ဒဲလ်စီ ရိုဒရီဂွက်ဇ် ကို ပိုမိုမျက်နှာသာပေးလာခြင်းသည် အမေရိကန်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ “ အစိုးရပြောင်းလဲရေး (Regime Change)” မှ “ တည်ငြိမ်ရေး (Stabilization)” ဘက်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့် လက္ခဏာဖြစ်သည်။
ဘာကြောင့် ရိုဒရီဂွက်ဇ်ကို ရွေးချယ်သလဲ? သူမသည် မာဒူရိုနှင့် ပတ်သက်မှုရှိသော်လည်း၊ ဝါရှင်တန်အနေဖြင့် သူမကို တိုင်းပြည်တွင် ပြည်တွင်းစစ်အသွင် မကူးပြောင်းသွားစေရန် စစ်တပ်နှင့် အစိုးရယန္တရားကို ထိန်းကျောင်းနိုင်မည့် လက်တွေ့ကျသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် ရှုမြင်ပုံရသည်။
မာချာဒို ရင်ဆိုင်နေရသော အခက်အခဲ။ မာချာဒိုသည် လူထုကြားတွင် အလွန်ရေပန်းစား သော်လည်း၊ ထရမ့်၏ အကြံပေးများက သူမအနေဖြင့် အမှန်တကယ် အာဏာကို ချုပ်ကိုင်ထားသည့် ဗင်နီဇွဲလားစစ်တပ်နှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်စွမ်း မရှိဟု ယူဆနေကြသည်။
၃။ တရားဝင်မှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း (The Legitimacy Crisis)
အမေရိကန်က ရွေးကောက်ခံသမ္မတအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသော ဂွန်ဇာလက်ဇ်နှင့် မာချာဒိုတို့ကို ဘေးဖယ်ထားခြင်းဖြင့် ဗင်နီဇွဲလားတွင် တရားဝင်အစိုးရ မရှိသည့် လစ်ဟာမှု အသစ်တစ်ခုကို ဖန်တီးလိုက်သလို ဖြစ်နေသည်။ အကယ်၍ အမေရိကန်သည် အာဏာရှင် အစိုးရ အတွင်းလူဖြစ်ခဲ့သူ ရိုဒရီဂက်ဇ်ကိုသာ ဆက်လက်အသိအမှတ်ပြုနေပါက၊ မာဒူရိုကို နှစ်ပေါင်းများစွာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့် ဒီမိုကရေစီလိုလားသော လူထုနှင့် ကွာဟသွားနိုင်ပြီး လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများ ထပ်မံဖြစ်ပွားလာနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
