CNN – ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်
ပေကျင်း — မြူးနစ်လုံခြုံရေးညီလာခံတွင် အမေရိကန်နှင့် ဥရောပသည် “အတူတကွ ရှိနေရမည့်သူများ” ဖြစ်ကြောင်း ထိပ်တန်းသံတမန် မာကိုရူဘီယိုက ရင်ကြားစေ့ရေး မိန့်ခွန်းပြောကြားပြီး မိနစ်ပိုင်းအကြာမှာပင်၊ ၎င်းနှင့် ရာထူးတူ တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက စင်မြင့်ပေါ်သို့ တက်ရောက်ကာ ကိုယ်ပိုင်အဆိုပြုချက်တစ်ခုဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။
“တရုတ်နဲ့ အီးယူ (EU) ဟာ ပြိုင်ဘက်တွေမဟုတ်ဘဲ မိတ်ဖက်တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဝမ်ယိက စနေနေ့တွင် ထိုစင်မြင့်ထက်မှပင် ပရိသတ်ကို ပြောကြားခဲ့သည်။
“ဒီအချက်ကို ကျွန်တော်တို့ ခိုင်ခိုင်မာမာ ဆုပ်ကိုင်ထားသရွေ့ စိန်ခေါ်မှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတဲ့အခါ မှန်ကန်တဲ့ ရွေးချယ်မှုတွေကို ပြုလုပ်နိုင်မှာဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်း ပြိုကွဲ မသွား အောင် တားဆီးနိုင်သလို လူသားမျိုးနွယ် ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ အစဉ်တစိုက် တိုးတက်မှုကိုလည်း မြှင့်တင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။”
အမေရိကန် ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသည့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လုံခြုံရေးနှင့် စည်းမျဉ်း စည်းကမ်းများ ခေတ်ကုန်ဆုံးသွားပြီဟု အနောက်နိုင်ငံ မဟာမိတ်များက ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ကြေညာနေချိန်၊ အမေရိကန်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ အကြီးအကျယ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် နှစ်ရှည်လများ တည်ရှိခဲ့သော အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်များအကြား ဆက်ဆံရေး တုန်လှုပ် နေစဉ်တွင် ရူဘီယိုနှင့် ဝမ်ယိတို့၏ အားပြိုင်မှု ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ယခုအခါ နောက်ထပ်ဖြစ်လာမည့် အခြေအနေကို ပုံဖော်ရန်အတွက် ပြိုင်ပွဲတစ်ခု စတင်နေပြီဖြစ်သည်။
နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သော လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးတွင် ရူဘီယိုက မိန့်ခွန်းပြောကြား ရာ၌ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့် အစိုးရအနေဖြင့် မဟာမိတ်များအပေါ် ကတိကဝတ်ပြုထားဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဥရောပခေါင်းဆောင်များကို စိတ်ချစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဥရောပနိုင်ငံများအနေဖြင့် ယင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ထောက်ပံ့ရန် ပိုမိုလုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ် ကြောင်းနှင့် လက်ရှိ နိုင်ငံတကာစနစ်ကို “ပြန်လည် တည်ဆောက်” ရမည်ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ယုံကြည်နေသည်။
ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာ ခေါင်းဆောင် ရှီကျင့်ဖျင်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကိုယ်စားပြု လာခဲ့သည့် ဝါရင့်သံတမန် ဝမ်ယိကလည်း ဂရုတစိုက် တွက်ချက်ထားသော တုံ့ပြန်ချက်ဖြင့် အသင့်ရှိနေခဲ့သည်။
လက်ရှိ နိုင်ငံတကာစနစ်၏ ပြဿနာများသည် ကုလသမဂ္ဂကြောင့် မဟုတ်ဘဲ “ကွဲပြားမှု တွေကို ချဲ့ကားပြီး မိမိနိုင်ငံကိုသာ ပထမဦးစားပေး (Country-first approach) လုပ်ဆောင် နေတဲ့၊ အုပ်စုဖွဲ့ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုတွေ ဖန်တီးပြီး စစ်အေးတိုက်ပွဲ စိတ်ဓာတ်တွေကို ပြန်လည် အသက်သွင်းနေတဲ့ အချို့သော နိုင်ငံတွေ” ကြောင့်သာ ဖြစ်သည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
တရုတ်နှင့် ဥရောပတို့သည် “တစ်ဦးတည်းမူဝါဒ ကျင့်သုံးမှုများ (unilateral practices)” ကို အတူတကွ ငြင်းပယ်သင့်ပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှုကို ကာကွယ်ကာ အုပ်စုဖွဲ့ ထိပ်တိုက် တွေ့ဆုံမှုများကို ဆန့်ကျင်သင့်သည်ဟု အမေရိကန်၏ မူဝါဒနှင့် သံတမန်ရေးရာများကို သွယ်ဝိုက်ဝေဖန်ရင်း ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။
ဘေးပန်းတွေ့ဆုံမှု
သို့သော် ဝမ်ယိသည် ယခုနွေဦးနှောင်းပိုင်းတွင် ထရန့်၏ တရုတ်နိုင်ငံ ခရီးစဉ်မတိုင်မီ အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေး တည်ငြိမ်စေရန် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် ယခုကဲ့သို့ အဆိုပြုချက်ကို တင်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ပြီးခဲ့သည့် ဆောင်းဦးရာသီက တောင်ကိုရီးယားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှီ-ထရန့် တွေ့ဆုံမှု နောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စီးပွားရေးနှစ်ခုအကြား နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ တည်ငြိမ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေနိုင်မည့် ဤထူးခြားသော တွေ့ဆုံမှုအတွက် အကျိုးအမြတ်မှာ အလွန်ကြီးမားပါသည်။
ထိုခရီးစဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ မေးမြန်းရာတွင် ဝမ်ယိက တရုတ်-အမေရိကန် ဆက်ဆံရေး အလားအလာအပေါ် “ယုံကြည်မှုရှိကြောင်း” မြူးနစ်ပရိသတ်ကို ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ဆက်ဆံရေး မည်သို့ လွဲချော်သွားနိုင်ကြောင်း သတိပေးချက်တစ်ခု ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
နိုင်ငံနှစ်ခု၏ ဆက်ဆံရေးတွင် “ကွဲပြားခြားနားသော အလားအလာ နှစ်ရပ်” ရှိနေသည်ဟု ဆိုသည် – တစ်ခုမှာ အမေရိကန်က “တရုတ်ကို ကျိုးကြောင်းဆီလျော်စွာ နားလည်ပြီး” ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားတစ်ခုမှာ အမေရိကန်က ဆက်ဆံရေး ဖြတ်တောက် ရန် ကြိုးပမ်းကာ၊ “တုံ့ပြန်မှုသက်သက် (knee-jerk way)” ဖြင့် တရုတ်ကို ဆန့်ကျင်ပြီး ထိုင်ဝမ် အရေး အပါအဝင် တရုတ်၏ “မျဉ်းနီ (red lines)” များကို နင်းမိခြင်းဖြစ်သည်။
ဒုတိယလမ်းကြောင်းသည် “တရုတ်နဲ့ အမေရိကန်ကို ပဋိပက္ခဆီသို့ တွန်းပို့နိုင်ခြေ ရှိသည်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
စနေနေ့ ညီလာခံ၌ ရူဘီယိုကလည်း အမေရိကန်-တရုတ် ဆက်ဆံရေးကို ရည်ညွှန်းပြောဆို ခဲ့သည်။ တရုတ်အပေါ် တင်းမာစွာ ကိုင်တွယ်လေ့ရှိသူအဖြစ် လူသိများသော ၎င်းက အမေး အဖြေကဏ္ဍတွင် “ကမ္ဘာ့အင်အားကြီး နှစ်နိုင်ငံ” အနေဖြင့် အကျိုးစီးပွား မကိုက်ညီသည့် နယ်ပယ်များကို စီမံခန့်ခွဲရန် ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်း မပြုပါက ယင်းသည် “ပထဝီနိုင်ငံရေး ဆိုင်ရာ ပျက်ကွက်မှု (geopolitical malpractice)” ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ရူဘီယိုနှင့် ဝမ်ယိတို့သည် ညီလာခံ၏ ဘေးပန်းဆွေးနွေးပွဲအဖြစ် သောကြာနေ့က တွေ့ဆုံ ခဲ့ကြပြီး၊ ယင်းသည် မျှော်မှန်းထားသော ထရန့်၏ ခရီးစဉ်အတွက် လမ်းခင်းပေးသည့် အနေအထား ဖြစ်ပုံရသည်။
သောကြာနေ့ တွေ့ဆုံမှုအပြီးတွင် ထိပ်တန်းသံတမန်နှစ်ဦးသည် “အပြုသဘောဆောင်ပြီး အကျိုးရှိသော” ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင် များအကြား ရရှိထားသော “အရေးကြီးသည့် ဘုံသဘောတူညီချက်များကို အတူတကွ အကောင်အထည်ဖော်သွားမည်” ဖြစ်ကြောင်း ဝမ်ယိက ပြောကြားခဲ့သည်။
နားထောင်မည့်သူ ရှိပါ့မလား
မြူးနစ်တွင် ဝမ်ယိနှင့် ၎င်း၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ စူးစမ်းနေသည့် အဓိကမေးခွန်းမှာ ဥရောပသည် ၎င်းတို့၏ ကျယ်ပြန့်သော အဆိုပြုချက်များကို မည်မျှအထိ အလေးအနက် နားထောင်နေသနည်းဟူသည့် အချက်ဖြစ်သည်။
ပေကျင်းသည် အမေရိကန်ဦးဆောင်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့များနှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ လွှမ်းမိုးမှု မရှိတော့ဘဲ မိမိတို့၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ပိုမိုအဆင်ပြေမည့် ကမ္ဘာ့အမြင်သစ် တစ်ခုကို မြှင့်တင်ရန် ကာလရှည်ကြာ ကြိုးပမ်းလာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဥရောပကို အမေရိကန် ဘက်သို့ အလွယ်တကူ မပါသွားသင့်သည့် အရေးပါသော အင်အားစုတစ်ခုအဖြစ် မြင်နေ သည်။
တရုတ်သည် “ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ခိုင်မာသောအင်အားစု” နှင့် “တည်ငြိမ်ရေးအတွက် ယုံကြည်စိတ်ချရသောအင်အားစု” ဖြစ်ကြောင်း ဝမ်ယိက ညီလာခံတွင် သတင်းစကား ပါးခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရန် ရှီကျင့်ဖျင်၏ အစပြုမှုကို လက်ရှိအချိန်အခါအတွက် အဖြေအဖြစ် တင်ပြခဲ့သည်။
သို့သော် ပေကျင်း၏ သတင်းစကားသည် နားထောင်ရခက်သော ပရိသတ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရ သည်။ ဥရောပခေါင်းဆောင်များသည် တရုတ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေး လိုငွေပြမှု အလွန်ကြီးမား နေခြင်းနှင့် မဟာဗျူဟာမြောက် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များအပေါ် တရုတ်၏ ချုပ်ကိုင်မှု တို့အတွက် စိုးရိမ်နေကြသည်။
ထို့ပြင် ယူကရိန်းကို ကျူးကျော်စစ်ဆင်နွှဲနေသော ရုရှားကို တရုတ်က ထောက်ခံနေခြင်း၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်အတွင်း တရုတ်၏ စစ်ရေးအရ ရန်လိုမှုများနှင့် ပေကျင်းက ၎င်း၏ နယ်မြေအဖြစ် ကြေညာထားသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည့် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းပတ်ပတ်လည်ရှိ အခြေအနေများကြောင့် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ဆက်ဆံရေး တင်းမာခဲ့သည်။
တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လင်ကျားလုံက တရုတ်၏ မကြာသေးမီက “စစ်ရေးအရ ရန်စမှုများ” သည် ကုလသမဂ္ဂ အခြေခံမူများကို ဆန့်ကျင်နေသည်ဟုဆိုကာ တရုတ်ကို ငြိမ်းချမ်းသော အင်အားစုအဖြစ် ဝမ်ယိ၏ တင်ပြချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။
(တရုတ်ကမူ ၎င်းတို့၏ စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများသည် “အမျိုးသား အချုပ်အခြာအာဏာ” ကို ကာကွယ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဝမ်ယိက မြူးနစ်စင်မြင့်ပေါ်တွင် ပြောကြားရာ၌ အချို့နိုင်ငံများသည် “တရုတ်နိုင်ငံမှ ထိုင်ဝမ်ကို ခွဲထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည်” ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံကိုသာ ဒေသတွင်း ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။)
စိုးရိမ်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အနောက်နိုင်ငံ ခေါင်းဆောင်များသည် အမေရိကန်နှင့် ပြောင်းလဲလာသော ဆက်ဆံရေးကြောင့် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ပြန်လည် ချိန်ညှိနေရချိန်တွင် မိမိတို့အတွက် အခွင့်အလမ်းရှိသည်ဟု ပေကျင်းက မြင်နေသည်။
လွန်ခဲ့သည့် လအနည်းငယ်အတွင်းကပင် အမေရိကန် မဟာမိတ်နိုင်ငံများမှ ခေါင်းဆောင် အများအပြားသည် အမေရိကန်နှင့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေချိန်တွင် တရုတ်နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ဆွေးနွေးမှုများ တိုးမြှင့်ရန် ပေကျင်းသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။
မြူးနစ်ပွဲ မတိုင်မီတွင် ပွဲစီစဉ်သူများက ၁၉၄၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အမေရိကန်ဦးဆောင်သော နိုင်ငံတကာ အစီအစဉ်သည် “ယခုအခါ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်နေပြီ” ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အမေရိကန်သည် သြဇာအကြီးမားဆုံး “ဖျက်ဆီးသူ (wrecking ball)” အဖြစ် လုပ်ဆောင် နေကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ရူဘီယို၏ မိန့်ခွန်းအပြီးတွင် ညီလာခံဥက္ကဋ္ဌက “သက်ပြင်းချကာ စိတ်သက်သာရာရသွားခြင်း” ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သော်လည်း၊ ပြီးခဲ့သည့်လက နေတိုး (NATO) မဟာမိတ် ဒိန်းမတ်၏ နယ်မြေ ဖြစ်သော ဂရင်းလန်းကျွန်းကို ထိန်းချုပ်မည်ဟူသော ထရန့်၏ ခြိမ်းခြောက်မှုများသည် ဥရောပသားများ၏ နားထဲတွင် ပဲ့တင်ထပ်နေဆဲဖြစ်သည်။
ဥရောပအနေဖြင့် အနည်းဆုံးအားဖြင့် ၎င်းတို့၏ အဆိုပြုချက်ကို အနည်းငယ်မျှ ပိုမိုအလေးထား နားထောင်လာလိမ့်မည်ဟု ပေကျင်းက မျှော်လင့်နေသည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့က မြူးနစ်မြို့တွင် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကိုရူဘီယို (ဝဲ) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဝမ်ယိတို့ လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်နေစဉ်။ (Alex Brandon/AFP/POOL/Getty Images) (ပုံ)
