CNN- တောင်ကိုရီးယား – ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၃ ရက်
ဆိုးလ်မြို့ — သိမ်းပိုက်ခံထားရသော အနောက်ဘက်ကမ်းခြေ (West Bank) ရှိ အဆောက်အအုံတစ်ခုပေါ်မှ လူသေအလောင်းတစ်ခုအား အစ္စရေးစစ်သားများ တွန်းချနေသည့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်က ဗီဒီယိုတစ်ခုကို လူမှုမီဒီယာပေါ်တွင် မျှဝေခဲ့ခြင်းကြောင့် တောင်ကိုရီးယားသမ္မတသည် အစ္စရေးအစိုးရအား ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။
“ဒါဟာ အမှန်တကယ်ဖြစ်မဖြစ် ကျွန်တော်တို့ စစ်ဆေးဖို့ လိုပါတယ်။ တကယ်လို့သာ အမှန်ဖြစ်ခဲ့ရင် ဘယ်လိုအရေးယူဆောင်ရွက်မှုတွေ လုပ်ခဲ့သလဲဆိုတာကိုလည်း စုံစမ်းရပါလိမ့်မယ်” ဟု သမ္မတ လီဂျေမျောင်းက သောကြာနေ့တွင် X ၌ ရေးသားခဲ့ရာ၊ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ကြာ သံတမန်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည့် နှစ်နိုင်ငံကြား လူသိရှင်ကြား အငြင်းပွားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
လီသည် သူ၏ပို့စ်တွင် စစ်ပွဲအတွင်း သတ်ဖြတ်မှုများ၊ ဟိုလိုကော့စ် (Holocaust) လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနှင့် ၁၉၁၀ မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အတွင်း ဂျပန်ကိုလိုနီလက်အောက်ခံ ကိုရီးယားအမျိုးသမီးများ လိင်ကျွန်ပြုခံရမှုတို့ကြားတွင် “ခြားနားချက်မရှိ” ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဟိုလိုကော့စ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြချက်မှာ အစ္စရေးနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို အမျက်ထွက် စေခဲ့ပုံရပြီး၊ စနေနေ့တွင် X မှတစ်ဆင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရာ၌ လီ၏ပြောကြားချက်မှာ “လက်ခံနိုင်စရာမရှိ” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
“အစ္စရေးမှာ ဟိုလိုကော့စ် အောက်မေ့ဖွယ်နေ့ ကျင်းပခါနီးအချိန်မှာ ဂျူးလူမျိုးတွေကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့မှုကို အရေးမပါသယောင် ပြောဆိုခဲ့တာ အပါအဝင် ကိုရီးယားသမ္မတ လီဂျေမျောင်းရဲ့ မှတ်ချက်တွေဟာ လက်ခံနိုင်စရာမရှိသလို ပြင်းပြင်း ထန်ထန် ရှုတ်ချဖို့ ထိုက်တန်ပါတယ်” ဟု အစ္စရေး၏ ပို့စ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပို့စ်တွင် “ထူးဆန်းသောအကြောင်းပြချက်တစ်ခုခုကြောင့်” လီသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်က ဇာတ်လမ်းဟောင်းကို ပြန်ဖော်ရန်နှင့် လက်ရှိဖြစ်ရပ်အဖြစ် မှားယွင်းဖော်ပြထားသည့် အကောင့်တုတစ်ခုကို ကိုးကားရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြောင်း ထပ်လောင်းဖော်ပြထားသည်။
အဆိုပါစစ်သားများပါဝင်သည့် ဖြစ်ရပ်မှာ “အစ္စရေးစစ်သားတွေ သူတို့ရဲ့အသက်အန္တရာယ်ကို တိုက်ရိုက်နဲ့ ချက်ချင်းခြိမ်းခြောက်ခံနေရတဲ့အချိန်” စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ လွန်ခဲ့သောနှစ်နှစ်ကပင် “သေချာစွာ စုံစမ်းစစ်ဆေးပြီး ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပြီးသား” ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း ရလဒ်နှင့်ပတ်သက်၍ အသေးစိတ်ဖော်ပြခြင်းမရှိပေ။
“သမ္မတကြီးခင်ဗျား၊ ပို့စ်မတင်ခင် အမြဲတမ်း အရင်စစ်ဆေးတာက ပိုကောင်းပါတယ်” ဟု ဝန်ကြီးဌာနက ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။
အမှန်တကယ်တွင် လီသည် သူ၏မူလမှတ်ချက်နှင့်ပတ်သက်၍ အခြားပို့စ်တစ်ခုဖြင့် ရှင်းလင်းချက်ပေးခဲ့ပြီးသားဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက ဖြစ်ပွားခဲ့သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကိုယ်တိုင် ရှုတ်ချခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်အမှန်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြား ခဲ့သည်။
“နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကို ဘယ်လိုအခြေအနေမျိုးမှာ မဆို လိုက်နာရပါမယ်၊ လူသားတို့ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကိုလည်း အလျှော့မပေးနိုင်တဲ့ ထိပ်တန်း ဦးစားပေးတန်ဖိုးအဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရပါမယ်” ဟု လီက ဖြည့်စွက်ပြောခဲ့သည်။
သိမ်းပိုက်ခံ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေ၊ ဂျီနင် (Jenin) အနီးရှိ ကာဘာတရာ (Qabatya) မြို့ခံများက ၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အဆောက်အအုံပေါ်မှ သက်မဲ့ဖြစ်ပုံ ရသော အလောင်းများကို အစ္စရေးစစ်သားများ ပစ်ချနေသည်ကို ဗီဒီယိုရိုက်ကူးခဲ့ကြောင်း CNN က ထိုစဉ်က သတင်းဖော်ပြခဲ့သည်။
ထိုနေ့မှာပင် အစ္စရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (IDF) က ထိုဒေသတွင် “အကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေး စစ်ဆင်ရေး” အတွင်း စစ်သွေးကြွလေးဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က အဆိုပါဗီဒီယိုနှင့်ပတ်သက်၍ မေးမြန်းရာတွင် အစ္စရေးစစ်တပ်က ၎င်းမှာ “IDF ၏ တန်ဖိုးထားမှုများနှင့် စစ်သားများအပေါ် မျှော်လင့်ထားမှုများနှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိသော ပြင်းထန် သည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခု” ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြန်လည်သုံးသပ်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ စစ်တပ်များသည် ရန်သူ့စစ်သားများ၏ ရုပ်အလောင်းများကို ရိုသေစွာ ဆက်ဆံရန်နှင့် ကွယ်လွန်သူ၏ မိသားစုထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် လိုအပ်သည်။ ပါလက်စတိုင်း နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးကမူ ရုပ်အလောင်းများအပေါ် ထိုသို့ပြုမူခြင်းကို “ရိုင်းစိုင်းအောက်တန်း ကျမှု” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး
ဂါဇာစစ်ပွဲနှင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို ပစ်မှတ်ထားသည့် လက်ဘနွန်အပေါ် ဗုံးကြဲမှုများကြောင့် အစ္စရေးသည် နိုင်ငံတကာ၏ ဝေဖန်မှုများနှင့် တိုး၍ရင်ဆိုင်နေရသည်။ အထူးသဖြင့် ဥရောပ နိုင်ငံများက ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ပြောဆိုလေ့ရှိသော်လည်း၊ အရှေ့အာရှခေါင်းဆောင်တစ်ဦးက ယခုကဲ့သို့ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ခြင်းမှာ အလွန်ရှားပါးပြီး တောင်ကိုရီးယားသည် အစ္စရေးနှင့် ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းလေ့ရှိသည်။
ယခုသီတင်းပတ်ကုန်တွင် လီသည် သူ၏မူလတွစ်တာစာသားအပေါ် ရပ်တည်ချက်ကို ပိုမို ခိုင်မာစေခဲ့ပုံရပြီး၊ အစ္စရေးနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ တုံ့ပြန်မှုကို တိုက်ရိုက် ရည်ညွှန်းခြင်း မရှိဘဲ ၎င်း၏မှတ်ချက်နှင့်ပတ်သက်သော သတင်းတစ်ပုဒ်ကို စနေနေ့တွင် ပြန်လည်မျှ ဝေခဲ့သည်။
“လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ နိုင်ငံတကာဥပဒေတွေကို ဆန့်ကျင်တဲ့ လုပ်ရပ်တွေကြောင့် အမြဲတမ်း ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ပြီး ရုန်းကန်နေရတဲ့ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက ပြည်သူတွေရဲ့ ဝေဖန်မှုတွေကို တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှပင် ပြန်လည်မသုံးသပ်တာက စိတ်ပျက်စရာပါပဲ” ဟု လီက ဆိုသည်။ “ကျွန်တော် နာကျင်ရတဲ့အခါ တခြားသူတွေကလည်း အဲဒီနာကျင်မှုကို အတူတူပဲ နက်နက် ရှိုင်းရှိုင်း ခံစားရပါတယ်”
တင်းမာမှုကို လျှော့ချရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန သည် နာရီပိုင်းအကြာတွင် ဝင်ရောက်ဖြေရှင်းခဲ့ပြီး၊ အစ္စရေးအစိုးရအနေဖြင့် သမ္မတ၏ ပြောကြားချက်အပေါ် “ရည်ရွယ်ချက်ကို လွဲမှားစွာနားလည်သွားခြင်း” အတွက် ဝမ်းနည်း ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
လီ၏ မှတ်ချက်များမှာ “သတ်သတ်မှတ်မှတ် ကိစ္စရပ်တစ်ခုအပေါ် ထင်မြင်ချက်ပေးခြင်းထက် စကြဝဠာဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးနှင့်ပတ်သက်သော သူ၏ ယုံကြည်ချက်ကို ဖော်ပြခြင်းသာ ဖြစ်သည်” ဟု ပို့စ်တွင် ရေးသားထားသည်။
ဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ဟိုလိုကော့စ်၏ သားကောင်များအတွက် “နက်ရှိုင်းစွာ ဝမ်းနည်းကြေကွဲ ရပါကြောင်း” ကိုလည်း ပို့စ်၏အဆုံးတွင် ထပ်လောင်းဖော်ပြခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လီသည် အခြားပို့စ်တစ်ခုဖြင့် သူ၏မူလသတင်းစကားကို ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့ပုံရသည်။
“နိုင်ငံတစ်ခုချင်းစီရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ စကြဝဠာဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးတွေကို လေးစားရပါမယ်၊ ကျူးကျော်စစ်ကိုလည်း ငြင်းပယ်ရပါမယ်” ဟု လီက X တွင် ရေးသား ခဲ့သည်။
“လေးစားမှုဆိုတာ အပြန်အလှန် လေးစားမှုကနေပဲ ရရှိတာဖြစ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဖြည့်စွက်ခဲ့သည်။
အစ္စရေးဘက်ကမူ နောက်ဆုံးတင်ခဲ့သည့် ပို့စ်နှင့်ပတ်သက်၍ တစ်စုံတစ်ရာ ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခြင်း မရှိသေးပေ။
တောင်ကိုရီးယားသမ္မတ လီဂျေမျောင်း (Lee Jae Myung) သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ မနီလာမြို့တော်၊ ပါဆေး (Pasay) ရှိ ဖိလစ်ပိုင်-ကိုရီးယား စီးပွားရေးဖိုရမ်တွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၄ ရက်နေ့က မိန့်ခွန်းပြောကြားစဉ်။ ဓာတ်ပုံ – Jam Sta Rosa/Pool/Reuters
