CNN – ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်
ဝါရှင်တန်နှင့် တဟီရန်တို့အကြား ရရှိထားသော သဘောတူညီချက်ပါ တိကျသည့် စာသား အသုံးအနှုန်းများ၏ အရေးပါမှုကို လျှော့ချပြောဆိုနေကြသော်လည်း၊ အမေရိကန် ညှိနှိုင်း ရေးမှူးများသည် အဆိုပါသဘောတူညီချက် စာသားများကို အမြန်ဆုံး ထုတ်ပြန်နိုင်ရန် လုပ်ဆောင်နေကြောင်း အမေရိကန်အရာရှိများက CNN သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
အရာရှိများ၏ အဆိုအရ သဘောတူညီချက်ပါ စာသားများသည် အလွန်အမင်း ဝေဝါး လွန်းလှပြီး၊ နောင်တွင် ပြုလုပ်မည့် အဆင့်မြင့်နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ လူကိုယ်တိုင်တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးမှုများအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ဖန်တီးရန်သာ အဓိက ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့အပြင် ယခုမူဘောင်သည် အီရန်နိုင်ငံအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ ပြည်တွင်းလူထုအား နိုင်ငံရေးအရ ပြန်လည်ရှင်းလင်း တင်ပြနိုင်စွမ်းရှိစေရန် ရည်ရွယ်ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်းလည်း ၎င်းတို့က ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဒုတိယသမ္မတ ဂျေဒီဗန့်စ် (JD Vance) က တနင်္လာနေ့တွင် CNN သို့ ပြောကြား ခဲ့သည့် စာမျက်နှာတစ်မျက်နှာခွဲခန့် ရှည်လျားသော နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MOU) စာသား ထဲ၌ အီရန်က အမေရိကန်သို့ ပေးထားသည့် အဓိကကျသော လျှို့ဝှက်ကတိကဝတ်များ ထည့်သွင်းဖော်ပြထားခြင်းမရှိကြောင်း အရာရှိများက ပြောသည်။ ယင်းလျှို့ဝှက်ကတိကဝတ် များ ကြောင့်သာ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ယခုအစီအစဉ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးရန် ပိုမိုယုံကြည်မှု ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ၎င်းတို့က တင်ပြခဲ့ကြသည်။
“လူတွေအနေနဲ့ MOU ပါ စာသားအသုံးအနှုန်းတွေကို အကျယ်ချဲ့ပြီး သိပ်မတွေးသင့်ပါဘူး” ဟု အရာရှိတစ်ဦးက အဆိုပါသဘောတူညီချက်ကို “နိုင်ငံရေးစာရွက်စာတမ်း” တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြရင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
“အမှန်တကယ် စာရွက်စာတမ်းထက် ပိုအရေးကြီးတာက ကျွန်တော်တို့ အချင်းချင်းကြားမှာ ရှိတဲ့ နားလည်မှုတွေပါ။ ဒါကြောင့်လည်း ဒီအရာကို အောင်မြင်အောင်လုပ်ဖို့ အရေးကြီးတာ ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီကမှတစ်ဆင့် ဒီအကြောင်းအရာအားလုံးကို ဆွေးနွေးနိုင်မယ့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖန်တီးနိုင်မှာပါ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒီစာရွက်စာတမ်းမှာ အခြေခံအားဖြင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု တွေကို ရုပ်သိမ်းပေးမယ်၊ နျူကလီးယားဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်တစ်ခု လုပ်ဆောင်မယ်၊ ဆိုင်းငံ့ထားတဲ့ ရန်ပုံငွေတွေကို ပြန်ဖွင့်ပေးမယ်လို့ပဲ ပြောထားလို့ပါ” ဟု အဆိုပါအရာရှိကပင် ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဒါပေမဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေကို ဘယ်အချိန်မှာ ရုပ်သိမ်းမလဲဆိုတာက တိုးတက်မှုအခြေအနေအပေါ် မူတည်ပါတယ်။ ဆိုင်းငံ့ထားတဲ့ ရန်ပုံငွေတွေကိုလည်း လုပ်ဆောင်မယ့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေအပေါ် သဘောတူညီမှုရပြီးမှပဲ ပြန်ဖွင့်ပေးမှာပါ” ဟု ဆိုသည်။
သမ္မတ၏ ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့သည် “(အီရန်အနေဖြင့်) ၎င်းတို့၏ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးအတွက် လိုအပ်သလို ပြောဆိုနိုင်မည့် စာသားအသုံးအနှုန်းများကို ရှာကြံရေးသားပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်” ဟုလည်း အဆိုပါအရာရှိက ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုသို့သော အခြေအနေသည် ပြည်တွင်း၌ ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့အပေါ် ပြင်းထန်သော ဝေဖန်တုံ့ပြန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် စွန့်စားရမှု ရှိနေသည်။ အစိုးရအရာရှိများသည် ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းများကို ကောင်းကင်ယံအထိ ထိုးတက်သွားစေခဲ့ပြီး တိကျသော အဆုံးသတ် ရလဒ်မရှိသည့်၊ လူထုအလွန်မုန်းတီးနေသော စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်ရရှိရန် လပေါင်းများစွာ ကြိုးပမ်းခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်နှင့် ၎င်း၏အစိုးရအဖွဲ့သည် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေးဟူသော ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် အလျှော့ပေးမှုများ အလွန်အကျွံလုပ်ခဲ့သည်ဟု သံသယဝင်နေကြသော ကွန်ဆာဗေးတစ် အစွန်းရောက်ဝါဒီများက အဆိုပါမူဘောင်ကို ချပြရန် တောင်းဆိုနေကြပြီဖြစ်သည်။
အဆိုပါစာသားကို မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီး CNN သို့ ပြန်လည်ရှင်းပြခဲ့သူတစ်ဦး၏ အဆိုအရ သဘောတူညီချက်စာသားထဲတွင် အီရန်က ၎င်း၏ သန့်စင်ပြီး ယူရေနီယံအမြောက်အမြား သိုလှောင်ထားရှိမှုအပေါ် မည်သို့သော ကတိကဝတ်များ ပြုလုပ်ထားသည်ကို တိတိကျကျ အသေးစိတ် ဖော်ပြထားခြင်းမရှိကြောင်း သိရသည်။ ထရမ့်နှင့် အခြားအရာရှိများကမူ ယင်းယူရေနီယံများ ဖျက်ဆီးရေးကို အမေရိကန်က ကြီးကြပ်မည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။
ယင်းအစား သဘောတူညီချက်တွင် အီရန်အနေဖြင့် “နျူကလီးယားလက်နက်ကို မည်သည့် အခါမျှ ထုတ်လုပ်မည်မဟုတ်ကြောင်း ထပ်လောင်းကတိပြုသည်” ဟူသော ခြုံငုံမိသည့် အသုံးအနှုန်းကိုသာ ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကတိကဝတ်သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် အိုဘားမား အစိုးရလက်ထက် နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်တွင် တဟီရန်က ပေးခဲ့ဖူးသည့် ကတိကဝတ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း အမေရိကန်အရာရှိများကမူ အီရန်သည် ထရမ့်အစိုးရ မျှော်လင့်ထားသည့် အလျှော့ပေးမှုများကို ပြုလုပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်ထံ “လျှို့ဝှက်လမ်းကြောင်း” မှတစ်ဆင့် အသိပေးပြောကြားထားသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ယင်းအထဲတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဏုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ (IAEA) နှင့် ပူးပေါင်းပြီး၊ နျူကလီးယား သန့်စင်ထားသည့် ပစ္စည်းများကို ဆိုင်ရာနေရာ၌ပင် ဖျက်ဆီးရာတွင် အမေရိကန် ပါဝင်ပတ်သက်ခွင့် ရရှိရေး လည်း ပါဝင်သည်။ အဆိုပါအလျှော့ပေးမှုကို စာရွက်စာတမ်းထဲတွင် အတိအလင်း ဖော်ပြ ထားခြင်းမရှိကြောင်း အရာရှိများက ပြောကြားခဲ့သည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် စာသားထဲတွင် အီရန်က ကတိကဝတ်များကို လိုက်နာပါက ရရှိ နိုင်မည့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ သက်သာခွင့်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြထားကြောင်း၊ ၎င်းတွင် နောင်တစ်ချိန်၌ ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၃၀၀ တန်ဖိုးရှိ ဖွံ့ဖြိုးရေးရန်ပုံငွေကို အသုံးပြုခွင့်ရရှိမည့် အချက်လည်း ပါဝင်ကြောင်း အရာရှိများ၏ အဆိုအရ သိရသည်။ အဆိုပါရန်ပုံငွေကို အမေရိကန်ဒေါ်လာများဖြင့် ထောက်ပံ့ပေးမည်မဟုတ်ကြောင်း ထရမ့်နှင့် ဗန့်စ် နှစ်ဦးစလုံးက အခိုင်အမာ ပြောကြားထားသည်။
စာသားထဲတွင် အီရန်၏ ဆိုင်းငံ့ထားသော ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ပြန်လည်ဖွင့်ပေးမည့်ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းမှု အားနည်းနေပြီး၊ နောင်ကျင်းပမည့် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပွဲများတွင် တိုးတက်မှုများ ရှိလာပါက ရန်ပုံငွေများကို လွှတ်ပေးမည်ဖြစ်ပြီး “အပြည့်အဝ အသုံးပြုခွင့် ရစေမည်” ဟုသာ ဖော်ပြထားကာ တိကျသော အချိန်ဇယားကိုမူ ဖော်ပြထားခြင်းမရှိပေ။
ထို့အပြင် နားလည်မှုစာချွန်လွှာ လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အီရန်အနေဖြင့် ၎င်း၏ ရေနံနှင့် ရေနံဓာတုပစ္စည်းများကို ရောင်းချနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ယင်းရောင်းချ မှုများမှ ဘဏ္ဍာရေးအကျိုးအမြတ်များ ရရှိစေရန် အမေရိကန်က ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု ကင်းလွတ်ခွင့်များ ထုတ်ပြန်ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း အဆိုပါသဘောတူညီချက်တွင် သတ်မှတ်ထားသည်။
အဆိုပါ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု ကင်းလွတ်ခွင့်များနှင့် ပတ်သက်၍ မေးမြန်းရာတွင် အမေရိကန် အရာရှိတစ်ဦးက ယခုသဘောတူညီချက်သည် “လုပ်ဆောင်ချက်အပေါ် အခြေခံခြင်း” ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အီရန်အနေဖြင့် “နျူကလီးယားလက်နက် လုံးဝမလုပ်ဆောင်ရေး၊ သန့်စင် ထားသော ပစ္စည်းများကို အာနိသင်မဲ့အောင် လုပ်ဆောင်ရေးနှင့် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) အတွင်း လွတ်လပ်စွာ ရေကြောင်းသွားလာမှုကို မနှောင့်ယှက်ရေး အပါအဝင် ၎င်းတို့သဘောတူထားသည့် အချက်အားလုံးကို လိုက်နာမှသာ MOU ပါ အကျိုးခံစားခွင့်များကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
အမေရိကန်သည် သဘောတူညီချက်စာသားကို လူထုထံ လူသိရှင်ကြား ထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း၊ ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပနေသည့် ဂျီဆဲဗန်း G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်လာကြသော ဥရောပနှင့် အခြား G7 အရာရှိများ အကြား သဘောတူညီချက် မိတ္တူများ ပျံ့နှံ့နေပြီဖြစ်ကြောင်း ယင်းဆွေးနွေးပွဲများနှင့် နီးစပ်သူတစ်ဦး၏ အဆိုအရ သိရသည်။ အီဗီယန်-လယ်-ဘန်း တောင်ပေါ် အပန်းဖြေ မြို့လေးတွင် ပြုလုပ်သည့် အစည်းအဝေးများအတွင်း ခေါင်းဆောင်များသည် အချို့သောအချက်များကို ရှင်းလင်းပေးရန် ထရမ့်အား ဖိအားပေး မေးမြန်းခဲ့ကြသည်။
သဘောတူညီချက်စာသားအပေါ် လျှို့ဝှက်ထားမှုသည် ထရမ့်၏ မဟာမိတ်အချို့ထံမှပင် ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်လာစေခဲ့ပြီး၊ လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးသားဖြစ်သည့် မူဘောင်တစ်ခုကို အဘယ်ကြောင့် လျှို့ဝှက်ထားရသနည်းဟု မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်အနေဖြင့် သဘောတူညီချက်ကို ထုတ်ပြန်လိုသော်လည်း “သံတမန်ရေးရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ” ရှိနေပြီး၊ အီရန်နှင့် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးသည့် နိုင်ငံများက ယင်းထုတ်ပြန်မှုကို “အဆင့်ဆင့် စနစ်တကျ” ပြုလုပ်လိုကြခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဗန့်စ်က လူသိရှင်ကြား ပြောကြားခဲ့သည်။
“ကာတာနဲ့ ပါကစ္စတန်တို့ဟာ အီရန်နိုင်ငံနဲ့ ပြုလုပ်တဲ့ ဒီညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုတစ်ခုလုံးကို ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး၊ သူတို့က ကျွန်တော်တို့ကို ဒါကို အဆင့်ဆင့် စနစ်တကျ ထုတ်ပြန်ဖို့ တောင်းဆိုထားပါတယ်” ဟု ၎င်းက အင်္ဂါနေ့တွင် Fox News သို့ ပြောကြား ခဲ့သည်။
သတင်းမြစ်များ၏ အဆိုအရ ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့မှ အချို့သောအရာရှိများသည် အဆိုပါ သဘောတူညီချက်စာသားကို လူထုထံ လျင်မြန်စွာ ထုတ်ပြန်လိုကြသော်လည်း၊ အီရန်၏ ပြည်တွင်းလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နိုင်စေရန် အချိန်ပေးထားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
“ကျွန်တော်တို့ကတော့ စာသားကို ထုတ်ပြန်ချင်ပါတယ်။ သူတို့ကတော့ ထုတ်ပြန်ဖို့အတွက် သောကြာနေ့အထိ စောင့်ပေးဖို့ တောင်းဆိုထားပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ဘက်က အဲဒီထက်စောပြီး ထုတ်ပြန်လို့ရမလားဆိုတာ ညှိနှိုင်းနေပြီး၊ ရနိုင်ခြေလည်း ရှိပါတယ်၊ အဲဒါကိုပဲ ကျွန်တော်တို့ ကြိုးစားနေတာပါ” ဟု အမေရိကန်အရာရှိတစ်ဦးက ပြောသည်။
ရှုပ်ထွေးစေသည့် အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် မော့စ်တာဘာ ခါမေနီ (Mojtaba Khamenei) နှင့် ပတ်သက်နေသည်။ ၎င်းသည် နားလည်မှုစာချွန်လွှာအပေါ် သဘောတူညီမှုကို သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ပေးထားပြီးဖြစ်ကြောင်း အရာရှိများကပြောကြား ခဲ့ပြီး၊ ဆွတ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် သောကြာနေ့၌ ပြုလုပ်မည့် တရားဝင်လူကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေး ထိုးပွဲ အခမ်းအနားမတိုင်မီ ၎င်းအနေဖြင့် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်နိုင်မလားဆိုသည် ကို ပြည်တွင်း၌ ဆွေးနွေးမှုများ ရှိနေသည်။ သဘောတူညီချက်စာသားကို လူသိရှင်ကြား ထုတ်ပြန်လိုက်ပါက ထိုသို့ ထုတ်ပြန်ချက် ထွက်ပေါ်လာစေရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို ရှုပ်ထွေး သွားစေနိုင်ကြောင်း အရာရှိများ၏ အဆိုအရ သိရသည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် သမ္မတထရမ့်က စာရွက်စာတမ်းကို လူသိရှင်ကြား ထုတ်ပြန်ရန်အတွက် “တရားဝင် အခမ်းအနား အခင်းအကျင်း” ကို စောင့်ဆိုင်းနေကြောင်း အင်္ဂါနေ့တွင် သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းအနေဖြင့် ယခုစာရွက်စာတမ်းအပေါ် အလွန်ဂုဏ်ယူမိသဖြင့် ကင်မရာများရှေ့တွင် တစ်လုံးမကျန် အလွတ်ရွတ်ပြနိုင်သည်ဟု ကြုံးဝါးခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ကျန်ရှိနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲချက်များကို ဖြေရှင်းမည့် နောက်တစ်ဆင့် ဆွေးနွေးပွဲများသည် ကနဦးဆွေးနွေးပွဲထက် “ပိုမိုလွယ်ကူလိမ့်မည်” ဟုလည်း ၎င်းက အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့ အရာရှိတစ်ဦးကမူ ထိုနောက်တဆင့် ဖြစ်သည့် “အဆင့်မြင့်နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ” ဆွေးနွေးပွဲများကို အီရန်အတွက် စမ်းသပ် ကာလတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။
ယခုသောကြာနေ့မှ စတင်မည့် အမေရိကန်နှင့် အီရန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့များအကြား လူကိုယ်တိုင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမည့် ရက်ပေါင်း ၆၀ အချိန်ကာလသည်၊ အီရန်အနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ ကတိကဝတ်များနှင့် နျူကလီးယားဆိုင်ရာ အလျှော့ပေးမှုများအပေါ် မည်မျှအထိ အလေးအနက်ထား လိုက်နာရန် ဆန္ဒရှိသည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့အား အချိန်ရ စေမည်ဖြစ်သည်။
“ကျွန်တော်တို့ဟာ ရလဒ်ကောင်းတွေ ထွက်ပေါ်လာဖို့ ဖန်တီးတာထက်၊ သဘောတူညီချက်ရဲ့ အနှစ်သာရနဲ့ ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ရေးဆိုတဲ့ ရေရှည်သဘောတူညီချက် ရရှိရေးအပေါ်ကို ပဲ ပိုပြီး အာရုံစိုက်ထားပါတယ်” ဟု အရာရှိတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အီဗီယန်-လယ်-ဘန်း (Evian-les-Bains) မြို့၌ ကျင်းပသည့် ဂျီဆဲဗန်း (G7) ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၏ ဘေးပန်းဆွေးနွေးပွဲအတွင်း အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် ကာတာနိုင်ငံ၏ စော်ဘွား ရှိတ် တာမင် ဘင် ဟာမတ် အယ်လ် သာနီ (Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani) နှင့် အင်္ဂါနေ့ (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၆ ရက်) က သီးသန့်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးစဉ်။ (ဓာတ်ပုံ – AP / Julia Demaree Nikhinson)
