CNN- ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ရက်
သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်သည် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေး ဆက်ဆံရေးအတွက် မကောင်းသော အချိန်အခါမျိုးတွင် အစ္စရေးနှင့် ပူးပေါင်းကာ အီရန်စစ်ပွဲကို စတင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်မှုများ မပြုလုပ်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် Gallup ၏ လူထုစစ်တမ်းအရ အစ္စရေးအပေါ် အမေရိကန်တို့၏ အမြင်မှာ ၂၁ ရာစုအတွင်း အနိမ့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေကြောင်း ပြသခဲ့ သည်။ အထူးခြားဆုံးမှာ အမေရိကန်တို့သည် ပါလက်စတိုင်းများထက် အစ္စရေးများကို ပိုမို စာနာမှု မပြတော့ခြင်းမှာ ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်သည်။
အခြေအနေကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်မှာ မကြာသေးမီလများအတွင်း လက်ယာနွယ်ဖွားများ ကြားတွင် ဂျူးဆန့်ကျင်ရေးဝါဒ (Antisemitism) မြင့်တက်လာမှုကို မည်သို့ကိုင်တွယ်ရမည် ဆိုသည့်အပေါ် ကွဲလွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကွန်ဆာဗေးတစ် အတွေးအခေါ် ပညာရှင် အချို့က အမေရိကန်၏ ပြဿနာအဝဝမှာ အစ္စရေးနှင့် ဆက်နွှယ်နေသည်ဟု ပူးပေါင်း ကြံစည်မှု သီအိုရီများဖြင့် ဆက်စပ်ပြောဆိုလာကြသည်။
အမေရိကန်တို့သည် ဤစစ်ပွဲအပေါ် အစကတည်းက သံသယရှိခဲ့ကြရာ အချို့သူများက အစ္စရေးကို အပြစ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု သီအိုရီများ ထုတ်ဖော်ခြင်းမှာ မဆန်းတော့ပေ။ သို့သော် ထူးခြားချက်မှာ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ထရန့်အစိုးရ၏ စစ်ပွဲနှင့် ပတ်သက်သော ပြောဆိုချက်များကြောင့် အများကြီး ဖြစ်နေရခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ သမ္မတနှင့် ၎င်း၏ အသိုင်းအဝိုင်းမှ ပြောဆိုချက်အချို့မှာ အစ္စရေးအတွက် အကျိုးမရှိစေခဲ့ပေ။ အဓိက အခိုက်အတန့် နှစ်ခုတွင် အစိုးရအဖွဲ့သည် စစ်ပွဲ၏ အလှည့်အပြောင်းများအတွက် အစ္စရေး တွင်သာ တာဝန်ရှိသကဲ့သို့ အရိပ်အယောင် ပြသခဲ့သည်။
အီရန်၏ ‘လက်ငင်း’ ခြိမ်းခြောက်မှုအပေါ် ရူဘီယို၏ ပြောကြားချက်
ပထမဦးစွာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယို (Marco Rubio) က အီရန်သည် အမေရိကန် အတွက် အဘယ်ကြောင့် လက်ငင်းခြိမ်းခြောက်မှု ဖြစ်နေသနည်းဟူသည်ကို သွယ်ဝိုက်သော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် တင်ပြခဲ့သည်။ အစ္စရေးသည် အခြေအနေ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အီရန်ကို တိုက်ခိုက်တော့မည်ဖြစ်ပြီး၊ အီရန်ကလည်း အမေရိကန်ပစ်မှတ်များကို လက်တုံ့ပြန် တိုက်ခိုက်လာလိမ့်မည်ဖြစ်ရာ၊ ထို့ကြောင့် အီရန်သည် အမေရိကန်အတွက် လက်ငင်း ခြိမ်းခြောက်မှု ဖြစ်လာသည်ဟု ရူဘီယိုက ဆိုသည်။
သို့သော် ဤဖော်ပြချက်၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာမှာ အမေရိကန်အစိုးရသည် အစ္စရေး၏ ဖိအားပေးမှုကို ခံနေရသကဲ့သို့ အသံထွက်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထရန့်အစိုးရသည် ယင်းအကြောင်းပြချက်ကို ချက်ချင်းစွန့်လွှတ်ကာ စစ်ပွဲအတွက် အခြားသော အကြောင်း ပြချက်များဆီသို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။
ဂျိုး ကင့်တ် (Joe Kent) ၏ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခြင်း
ဤအပတ်အတွင်း အစ္စရေး၏ PR (ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး) ပြဿနာမှာ ပြေလည်သွားခြင်း မရှိသေးကြောင်း တွေ့ရသည်။ အင်္ဂါနေ့တွင် ထရန့်အစိုးရ၏ အဆင့်မြင့်အရာရှိတစ်ဦး ဖြစ်သော အမျိုးသား အကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေးဗဟိုဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး ဂျိုး ကင့်တ် သည် အီရန်စစ်ပွဲကို အကြောင်းပြကာ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်ပွဲကို ဝေဖန်ရုံသာမက အမေရိကန်ကို စစ်ပွဲအတွင်းသို့ အတင်းအကျပ် ဆွဲသွင်းခဲ့ခြင်းမှာ “ အစ္စရေးနှင့် ၎င်း၏ အင်အားကြီးမားသော လော်ဘီအဖွဲ့များ၏ ဖိအားပေးမှု” ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် အပြစ်တင်ခဲ့သည်။
သူ၏ နုတ်ထွက်စာတွင် အခြားစစ်ပွဲများအတွက်လည်း အစ္စရေးကို ထပ်ခါတလဲလဲ အပြစ်တင်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က တပ်ကာကာလ်ဆင် (Tucker Carlson) နှင့် အင်တာဗျူး တွင်လည်း ကွယ်လွန်သူ ကွန်ဆာဗေးတစ် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ချာလီကာ့ခ်(Charlie Kirk) လုပ်ကြံခံရမှုနှင့် အစ္စရေးအကြား ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဆိုသော ပူးပေါင်းကြံစည်မှု သီအိုရီများကို ပြောကြားခဲ့သည်။
ထရန့်၏ နောက်ဆုံး ပြောကြားချက်
ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ညနှောင်းပိုင်းတွင် ထရန့်က ထူးဆန်းသော စာတစ်စောင်ကို လူမှုကွန်ရက်၌ တင်ခဲ့သည်။ အီရန်ရှိ South Pars ဓာတ်ငွေ့သိုက်နှင့် ဆက်နွှယ်သော အဆောက်အအုံများကို အစ္စရေးက အဓိက တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင် အမေရိကန်က မည်သို့မျှ ပါဝင် ပတ်သက်ခြင်း မရှိကြောင်း သူက ငြင်းဆိုခဲ့သည်။
“ ဒီတိုက်ခိုက်မှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အမေရိကန်က ဘာမှ မသိခဲ့ပါဘူး” ဟု ထရန့်က အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်က ကာတာ၏ ဓာတ်ငွေ့သိုက်အပိုင်းကို လက်တုံ့ပြန် တိုက်ခိုက်ခဲ့ သောကြောင့် ဤတိုက်ခိုက်မှုမှာ အရေးပါသော ကိစ္စဖြစ်သည်။ South Pars သည် ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး ဓာတ်ငွေ့သိုက်ဖြစ်ရာ ၎င်းပျက်စီးမှုမှာ ကမ္ဘာ့စွမ်းအင်စျေးကွက်အပေါ် များစွာ သက်ရောက်မှု ရှိနိုင်သည်။
သတိပြုရမည့်အချက်မှာ ထရန့်၏ ပြောဆိုချက်မှာ ကွဲလွဲမှုများ ရှိနေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် သတင်းရင်းမြစ်တစ်ခုက CNN သို့ ပြောကြားရာတွင် အမေရိကန်သည် တိုက်ခိုက်မှုကို “ သိရှိထားကြောင်း” ပြောခဲ့ပြီး၊ အစ္စရေး သတင်းရင်းမြစ်တစ်ခုကလည်း နှစ်ဖက် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ သို့သော် ထရန့်၏ မှတ်ချက်များမှာ (ရူဘီယို ကဲ့သို့ပင်) ဤတင်းမာမှု တိုးမြင့်လာမှုအတွက် အစ္စရေးတွင်သာ တာဝန်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုရာရောက်နေပြီး၊ အမေရိကန်မှာမူ အစ္စရေးကြောင့် ဖြစ်လာသည့် နောက်ဆက်တွဲများကို လိုက်လံဖြေရှင်းနေရသူအဖြစ် ပုံဖော်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
နေတန်ယာဟု၏ တုံ့ပြန်မှု
အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟုက ကြာသပတေးနေ့တွင် ပြောကြားရာ၌ အစ္စရေးသည် ဓာတ်ငွေ့သိုက် တိုက်ခိုက်မှုကို “ တစ်ကိုယ်တော်” လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်ကို ကြိုတင်အကြောင်းကြားခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိကိုမူ တိုက်ရိုက်ပြောဆိုခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
“ ကျွန်တော်တို့က အမေရိကန်ကို စစ်ပွဲထဲ ဆွဲသွင်းခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ လုပ်ကြံသတင်းဟာ ရယ်စရာကောင်းလွန်းပါတယ်” ဟု နေတန်ယာဟုက သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ဖြေရခက်သော မေးခွန်းများ
ကြာသပတေးနေ့က ပင်တဂွန်စစ်ဌာနချုပ် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ပိ့ဟက်ဆက်သ်(Pete Hegseth) ကို သတင်းထောက်တစ်ဦးက “ အစ္စရေးက သူတို့ကိုယ်ပိုင် ရည်မှန်းချက်တွေနောက်ပဲ လိုက်နေမယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့က ဘာလို့ သူတို့ကို ကူညီနေရ မှာလဲ?” ဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။ ဟက်ဆက်သ် က တိုက်ရိုက်မဖြေကြားဘဲ “ ကျွန်တော်တို့မှာ ရည်မှန်းချက်တွေ ရှိပါတယ်၊ အဲဒါတွေက ရှင်းလင်းပါတယ်” ဟုသာ ဝေဖန်ပြောကြားခဲ့သည်။
ထိုနေ့မှာပင် အမျိုးသားထောက်လှမ်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး တူဆီလ် ဂတ်ဘရတ်(Tulsi Gabbard) ကိုလည်း အစ္စရေးက ထရန့်၏ ဆန္ဒကို ဆန့်ကျင်ပြီး အဘယ်ကြောင့် အီရန်စွမ်းအင် အဆောက်အအုံများကို တိုက်ခိုက်ရသနည်းဟု မေးမြန်းရာ သူမက “ ကျွန်မမှာ အဲဒီအတွက် အဖြေမရှိပါဘူး” ဟု ဖြေကြားခဲ့သည်။
ဤစစ်ပွဲသည် အမေရိကန်ပြည်သူများ လက်ခံရန် ခက်ခဲသော စစ်ပွဲဖြစ်နေသလို အမေရိကန်-အစ္စရေး ဆက်ဆံရေးအတွက်လည်း စမ်းသပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်နေသည်။ သို့သော် တသမတ် တည်းရှိသော သတင်းစကား မပေးနိုင်ခြင်းနှင့် ထရန့်၏ လက်ငင်းအခြေအနေအရဖြစ်သလို ပြောင်းလဲ ပြောဆို တတ်သော အလေ့အထကြောင့် အစိုးရအဖွဲ့သည် ဤဆက်ဆံရေးကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးအောင် လုပ်ဆောင်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ယင်း၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို အမေရိကန်လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် အစ္စရေး၏ ပုံရိပ်တို့အပေါ် ရေရှည် ခံစားရနိုင်ဖွယ် ရှိနေပါသည်။
ကြာသပတေးနေ့က အိုဗယ်ရုံးခန်းအတွင်း ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် စာနာအေ တာကာအီချီနှင့် တွေ့ဆုံစဉ် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်ကို တွေ့ရစဉ်။ (Aaron Schwartz/CNP/Bloomberg/Getty Images)
သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်နှင့် ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် စာနာအေ တာကာအီချီတို့ တွေ့ဆုံပွဲသို့ တက်ရောက်လာသည့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယို။ (Evelyn Hockstein/Reuters)
ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က အီရန်နိုင်ငံ ဘူရှာ (Bushehr) ပြည်နယ်ရှိ South Pars ဓာတ်ငွေ့သိုက် အနီးတွင် တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် မီးခိုးများနှင့် မီးတောက်များ ထွက်ပေါ်နေစဉ်။ (Reuters)
ကြာသပတေးနေ့က အမေရိကန် အောက်လွှတ်တော် ထောက်လှမ်းရေးကော်မတီ၏ ကြားနာမှုရှေ့မှောက်တွင် ထွက်ဆိုသူ အမျိုးသားထောက်လှမ်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး Tulsi Gabbard။ Kylie Cooper/Reuters
