BBC- ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်
အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ ရေနံထုတ်လုပ်သည့် နိုင်ငံများသည် ပဋိပက္ခကြောင့် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့မှုနှင့်အတူ ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
ယော့ခ်ရှိုင်းယား (Yorkshire) ရှိ နေအိမ်များအတွက် အပူပေးဆီ စရိတ်များ မြင့်တက် လာခြင်းမှသည် ပါကစ္စတန်ရှိ ကျောင်းများ စရိတ်ချွေတာရန် ပိတ်ထားရခြင်းအထိ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်း စစ်ပွဲ၏ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို ကမ္ဘာအနှံ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားနေရပြီဖြစ်သည်။
စီးပွားရေးအရ အနှောင့်အယှက်နှင့် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်သည့် တေဟီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်မှု သက်ရောက်မှုများသည် ခဏတာမျှသာ မဟုတ်နိုင်ကြောင်း ပိုမိုထင်ရှားလာသည်။ ထို့အပြင် ယင်းသက်ရောက်မှုများသည် နိုင်ငံအလိုက် ညီတူညီမျှ မဟုတ်ပေ။ အကြီးအကျယ် ထိခိုက်နိုင်ခြေရှိသူများရှိသလို၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း အကျိုးအမြတ် ရရှိနေသူများ ရှိနေသည်။ ထိုသူများက ဘယ်သူတွေလဲ?
အကျိုးအမြတ်ရရှိသူများ (Winners) – နော်ဝေ၊ ကနေဒါနှင့် ရုရှား
ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်အတွက် ကြိုးပမ်းနေကြသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့သည် ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့အပေါ် အကြီးအကျယ် မှီခိုနေရဆဲဖြစ်သည်။ ကြွယ်ဝသော အရင်းအမြစ်များ ရှိနေခြင်းသည် ကြီးမားသော ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်သဖြင့် ရေနံစိမ်းကို “ရွှေမဲ” (Black gold) ဟု တင်စားကြသည်။ စျေးနှုန်းတက်လာသောအခါ ထုတ်လုပ်သူများက အမြတ်အစွန်းရရှိပြီး အသုံးပြုသူများက ငွေကြေးပိုမိုကုန်ကျလေ့ရှိသည်။
သို့သော် ယခုအခြေအနေမှာ ပုံမှန် ရေနံစျေးနှုန်း ရိုက်ခတ်မှုမျိုး မဟုတ်ပေ။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းသည် ထောက်ပံ့ရေး၏ အသည်းနှလုံးဖြစ်ပြီး ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှာ အဓိက သွေးကြောကြီးဖြစ်သည်။ တေဟီရန်သည် အမေရိကန်၏ မဟာမိတ်များကို ပစ်မှတ်ထားနေသဖြင့် ဒေသတွင်း စွမ်းအင်အခြေခံအဆောက်အအုံများ တိုက်ခိုက်ခံရမှုနှင့် လက်တွေ့ကျကျ လမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့မှုများသည် ကာတာနှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျကဲ့သို့သော ပင်လယ်ကွေ့ထုတ်လုပ်သူများကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေသည်။
ဝယ်ယူသူများသည် အခြားသော အရင်းအမြစ်များကို ရှာဖွေလာကြရာ နော်ဝေနှင့် ကနေဒါ တို့ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများက အကျိုးအမြတ် ရရှိနိုင်သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ရုရှားက ယူကရိန်းကို ကျူးကျော်ပြီးနောက် နိုင်ငံအများအပြားသည် ရုရှားဓာတ်ငွေ့အပေါ် မှီခိုမှုကို လျှော့ချရန် ကြိုးပမ်းစဉ်ကလည်း နော်ဝေသည် ထုတ်လုပ်မှု မြှင့်တင်ကာ အခွင့်အရေးကို အသုံးချ နိုင်ခဲ့သည်။
တစ်ဖက်တွင်လည်း ကနေဒါ စွမ်းအင်ဝန်ကြီး တင်မ် ဟော့ဒ်ဆန် (Tim Hodgson) က ၎င်း၏နိုင်ငံကို “တည်ငြိမ်ပြီး စိတ်ချရသော၊ တန်ဖိုးထားမှုအပေါ် အခြေခံသော စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်သူ” အဖြစ် အလျင်အမြန် ပုံဖော်ခဲ့သော်လည်း၊ ထုတ်လုပ်မှုကို မည်မျှအထိ မြှင့်တင်နိုင်မည်နည်းဆိုသည်မှာ မေးခွန်းထုတ်စရာ ရှိနေသည်။
အမှန်တကယ်တွင် ရုရှား သည် အကြီးမားဆုံး အကျိုးအမြတ်ရသူ ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့ထောက်ပံ့ရေး အကျပ်အတည်းကို ပြေလျော့စေရန် ဝါရှင်တန်က စည်းမျဉ်းများ ဖြေလျှော့ပေးလိုက်သဖြင့် အိန္ဒိယသို့ ရုရှား၏ ရေနံစိမ်းရောင်းချမှုမှာ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း ခုန်တက်သွားခဲ့သည်။ အချို့သော ခန့်မှန်းချက်များအရ မော်စကိုသည် မတ်လကုန်တွင် ဒေါ်လာ ၅ ဘီလီယံခန့် ပိုမိုရရှိနိုင်ပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အကြီးမားဆုံးသော လောင်စာဆီဝင်ငွေရရှိသည့် နှစ်ဖြစ်လာနိုင်သည်။
အမေရိကန်သည် ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများကို နစ်နာစေပြီး မော်စကိုအား ကြီးမားသော လာဘ်လာဘကြီးကို ပေးအပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ အခြားသော အကျိုးအမြတ် ရနိုင်သူများ လည်း ရှိသေးသည်။ အချို့နိုင်ငံများသည် ကျောက်မီးသွေးကို ပိုမိုသုံးစွဲလာကြသဖြင့် လောင်စာစျေးနှုန်း တက်လာချိန်တွင် အင်ဒိုနီးရှား ကဲ့သို့သော ကျောက်မီးသွေး တင်ပို့သည့် နိုင်ငံကြီးများအတွက် အခွင့်အလမ်းကောင်း ဖြစ်လာသည်။
အရှုံးပေါ်သူများ (Losers) – အမေရိကန်၊ ယူကေနှင့် ဥရောပ
အမေရိကန်ကကော ဘယ်လိုလဲ? သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က ရေနံစျေးတက်လျှင် အမေရိကန် က “ပိုက်ဆံအများကြီး ရတယ်” ဟု ဆိုသည်။ အမှန်တကယ်ပင် ရေနံစိမ်းစျေးသည် လက်ရှိ အဆင့်တွင် ရှိနေပါက အမေရိကန် ရေနံထုတ်လုပ်သူများသည် ယခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ပေါင်းများစွာ ပိုမိုရရှိနိုင်ပါသည်။
သို့သော် ယင်းက အမေရိကန်ကို အသားတင် အမြတ်ထွက်သူ ဖြစ်မလာစေပါ။ ပထမအချက်မှာ အချို့သော ထုတ်လုပ်သူများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ အနှောင့်အယှက် များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရင်ဆိုင်နေရသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- ExxonMobil သည် ကာတာ၏ Ras Laffan စက်မှုဇုန်တွင် လုပ်ငန်းများ ရှိနေပြီး မတ်လအစောပိုင်းကတည်းက ထုတ်လုပ်မှု ရပ်ဆိုင်းထားရကာ ယခုအခါ အီရန်၏ ဒုံးကျည်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် “ကြီးမား သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု” နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
ဒုတိယအချက်မှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ လက်ကားစျေးနှုန်း ကျဆင်းမှုကြောင့် ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းကို လျှော့ချထားခဲ့သည့်အတွက် (Shale oil) ထုတ်လုပ်သူ အများအပြားသည် ထုတ်လုပ်မှုကို ချက်ချင်း မြှင့်တင်၍ မရနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
အရေးကြီးဆုံးအချက်မှာ – တစ်ဦးချင်း သုံးစွဲမှုအရ အမေရိကန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့ကို အများဆုံး သုံးစွဲသူများ ဖြစ်ကြသည်။ အနောက်ဖက်အလယ်ပိုင်း (Midwest) ၏ ပြင်းထန်သော ဆောင်းရာသီတွင် အပူပေးခြင်းမှသည် ခရီးသွားရာသီ လောင်စာဆီအထိ၊ ၎င်းတို့သည် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ စျေးနှုန်း အတက်အကျဒဏ်ကို အလွန်အမင်း ခံရလွယ်သည်။ Oxford Economics မှ စီးပွားရေးပညာရှင်များက ရေနံစျေး သည် ၁၄၀ ဒေါ်လာအထိ တက်သွားပြီး ဆက်ရှိနေပါက စီးပွားရေး ကျဆင်းနိုင်ခြေရှိကြောင်း သတိပေးထားသည်။
ဥရောပနှင့် ယူကေမှ စားသုံးသူများသည်လည်း အထူးသဖြင့် သွင်းကုန်ဓာတ်ငွေ့အပေါ် မှီခို နေရသဖြင့် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုအတွက် ပိုမိုစိုးရိမ်စရာ ဖြစ်လာသည်။ ယင်းက ငွေကြေး ဖောင်းပွမှုမှတစ်ဆင့် သက်ရောက်လာမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဓာတ်မြေဩဇာနှင့် သင်္ဘော တင်ခများ မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ကုန်စျေးနှုန်းများ တက်လာကာ ယခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ငွေကြေး ဖောင်းပွမှုနှုန်းကို ၀.၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုမြင့်တက်စေနိုင်သည်။
အာရှသည် ၎င်း၏ ရေနံစိမ်း ၅၉ ရာခိုင်နှုန်းကို အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ ရရှိပြီး တောင်ကိုရီးယား ကမူ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရရှိသည်။ ကုန်ကျစရိတ်နှင့် အနှောင့်အယှက်များကြောင့် ရှယ်ယာစျေးကွက်များ ထိုးဆင်းသွားသလို၊ နိုင်ငံရေးသမားများကလည်း နိုင်ငံ၏ ချစ်ပ်ပြား (Chipmaking) ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍအတွက် အန္တရာယ်ရှိနိုင်ကြောင်း သတိပေးနေကြသည်။ တောင်ကိုရီးယားသည် ကမ္ဘာ့မှတ်ဉာဏ်ချစ်ပ် (Memory chips) ထုတ်လုပ်မှု၏ ထက်ဝက် ကျော်ကို လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။
သီရိလင်္ကာ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် ဖိလစ်ပိုင် ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင်မူ လောင်စာဆီ ခွဲတမ်းဖြင့် ရောင်းချခြင်း၊ တစ်ပတ်လျှင် လေးရက်သာ အလုပ်လုပ်ခြင်းနှင့် ပညာရေးဌာနများ ပိတ်ထား ခြင်းစသည့် အစီအမံများကို လုပ်ဆောင်နေရသည်။
သို့သော် အာရှ၏ စွမ်းအင် အများဆုံး သုံးစွဲသည့် နိုင်ငံကြီးများသည် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုနှင့် သံတမန်ရေးကြောင့် အနည်းငယ် သက်သာရာရနေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ သည် လအနည်း ငယ်စာ သုံးစွဲနိုင်သည့် အရန်စွမ်းအင်များကို စုဆောင်းထားပြီး အီရန်ထံမှ ဝယ်ယူမှုများ ကိုလည်း မြှင့်တင်ထားကြောင်း သိရသည်။ အိန္ဒိယ သည်လည်း ရုရှားဘက်သို့ လှည့်နိုင်ရန် ရရှိထားသည့် ယာယီအခွင့်အရေးကို အသုံးချနေသည်။
အမှန်တကယ် မည်သို့ဖြစ်လာမည်မှာ စစ်ပွဲ၏ အနာဂတ်အခြေအနေပေါ်တွင် မူတည်နေပါသည်။ သို့သော် အမေရိကန်သည် အီရန်ကို စစ်မစမီက ဗျူဟာချစဉ်တွင် ယခုကဲ့သို့သော စီးပွားရေး နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးအချို့ကို အပြည့်အဝ ကြိုတင်မမြင်ခဲ့ သည်မှာ သေချာသလောက်ရှိပါသည်။ အကယ်၍ စစ်ပွဲက ကြာရှည်နေပါက တစ်နိုင်ငံချင်း စီ၏ ထိခိုက်မှုသာမက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကူးစက်ရိုက်ခတ်မှု အန္တရာယ်မှာ ပိုမိုကြီးမားလာမည် ဖြစ်ပါသည်။
အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ ရေနံထုတ်လုပ်သူများသည် ပဋိပက္ခကြောင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့ခံရခြင်းနှင့်အတူ သိသာထင်ရှားသောစိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။(ပုံ)
တင်မ် ဟော့ဂ်ဆန်က ကနေဒါသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ပွင့်လင်းမြင်သာကြောင်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ထုတ်လုပ်မှု မြှင့်တင်နိုင်စွမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ မေးခွန်းထုတ်စရာများ ရှိနေသည်။(ပုံ)
အမေရိကန်တွေဟာ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာဈေးနှုန်း အတက်အကျတွေကို အလွန်အမင်း ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။(ပုံ)
