CNN – ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၅ ရက်
မော်စကိုက စစ်မြေပြင်တွင် ကမ်ပိန်းအသစ်တစ်ခု စတင်လိုက်သည်နှင့်အမျှ ရုရှားသည် ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း ယူကရိန်းအပေါ် အကြီးအကျယ် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး လွန်ခဲ့သည့် ၃၆ နာရီအတွင်း ဒရုန်းအစင်းရေ ၁,၀၀၀ ကျော် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။
တနင်္လာနေ့ညမှ အင်္ဂါနေ့အထိ ဒရုန်း ၃၉၂ စင်း ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ယူကရိန်းလေတပ်က ပြောကြားခဲ့သည်။ အင်္ဂါနေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ပစ်မှတ်များသို့ နေ့ခင်းဘက်၌ ရှားရှားပါးပါး နှင့် သေစေနိုင်သော တိုက်ခိုက်မှုအဖြစ် ဒရုန်း ၅၅၀ ကျော် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း စစ်တပ်က ဆိုသည်။ ထို့အပြင် ရုရှားသည် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ အရုဏ်မတက်မီတွင် ဒရုန်း ၁၄၇ စင်း ထပ်မံ ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီး နေရာပေါင်း တစ်ဒါဇင်ကျော်ကို ထိမှန်ခဲ့ကြောင်း လေတပ်က ထပ်လောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ယူကရိန်းအရှေ့ပိုင်းတွင် ရုရှားတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တင့်ကားနှင့် သံချပ်ကာယာဉ် အစီးရေ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာ အသုံးပြု၍ နွေဦးထိုးစစ်ကို စတင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကရိန်းစစ်တပ်နှင့် လေ့လာဆန်းစစ်သူများက ယခုသီတင်းပတ်အစောပိုင်းတွင် CNN သို့ ပြောကြားခဲ့ပြီးနောက် ယခုကဲ့သို့ အကြီးအကျယ် တိုက်ခိုက်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ယူကရိန်းသမ္မတ ဗိုလိုဒီမာ ဇလန်းစကီးက အရှေ့အလယ်ပိုင်းပဋိပက္ခသည် ၎င်း၏နိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက် နိုင်သည့် နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို သတိပေးနေချိန်တွင် အဆိုပါထိုးစစ်မှာ အရှိန်မြင့် တက်လာနေခြင်းဖြစ်သည်။
အင်္ဂါနေ့က ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးငယ် ၅ ဦးအပါအဝင် အနည်းဆုံး လူ ၄၀ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ဇလန်းစကီးက ပြောကြားခဲ့သည်။
ယူကရိန်းအနောက်ပိုင်း အိုင်ဗန်နို-ဖရန်ကစ် (Ivano-Frankivsk) ဒေသရှိ သားဖွားဆေးရုံတစ်ခု တိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အနည်းဆုံး လူ ၂ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးမှူး စဗီတလာနာ အိုနီရှုခ် (Svitlana Onyshchuk) က ပြောသည်။ သေဆုံးသူများထဲတွင် အမျိုးသားရင်ပြင်စောင့်တပ်မှ စစ်သည်တစ်ဦးနှင့် ၎င်း၏ ၁၅ နှစ်အရွယ် သမီးဖြစ်သူတို့ ပါဝင်ကြောင်း မြို့တော်ဝန် ရုစလန် မာဆင်ကစ်ဗ် (Ruslan Martsinkiv) က ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သည့် ရက်ပိုင်းကမှ သားဖြစ်သူကို မွေးဖွားထားသည့် အဆိုပါစစ်သည်၏ ဇနီးထံ သားဖွားခန်းသို့ လူနာမေးလာရောက်စဉ် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။
အခြားလူ ၄ ဦး (၆ နှစ်အရွယ် ကလေးတစ်ဦးအပါအဝင်) ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်ဆာ (Vinnytsia) မြို့တွင်လည်း အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦး သေဆုံးပြီး ၁၁ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း မြို့တော်ဝန် ဆာဟီ မော်ဂူနော့ဗ် (Serhiy Morgunov) က ပြောကြားခဲ့သည်။
ယူကရိန်း၏အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းကို ဦးတည်သည့် အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုမှာ “ တစ်ရက်တာအတွင်း အကြီးမားဆုံး တိုက်ခိုက်မှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်” ဟု ယူကရိန်းလေတပ် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ယူရီ အစ်ဂနက် (Yuriy Ignat) က ဆိုသည်။
ဝါရှင်တန်အခြေစိုက် Think Tank တစ်ခုဖြစ်သော စစ်ပွဲလေ့လာရေးအဖွဲ့ (ISW) ၏ နောက်ဆုံးဆန်းစစ်ချက်အရ “ မတ်လ ၂၃ ရက်မှ ၂၄ ရက်အတွင်း ရုရှား၏ တိုက်ခိုက်မှု များသည် ၎င်းတို့၏ တိုက်ခိုက်ရေးဗျူဟာတွင် သိသာထင်ရှားသော အပြောင်းအလဲ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ယူကရိန်း၏ နေရာဒေသများကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပိုမိုခြိမ်းခြောက် နိုင်စေကာ အရပ်ဘက်နယ်မြေများကို အချိုးအစားမမျှအောင် ထိခိုက်စေသည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။
‘ဒါကို ကျင့်သားရအောင် လုပ်လို့မရဘူး’
လဗစ်ဗ် (Lviv) မြို့တွင် အနည်းဆုံး လူ ၂၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း မြို့တော်ဝန် အန်ဒရီ ဆာဒိုဗီ (Andriy Sadoviy) က အင်္ဂါနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ လေတပ်၏ ပြောကြားချက် အရ ဒရုန်း အနည်းဆုံး ၁၅ စင်း ထိမှန်ခဲ့ပြီး ဒရုန်း ၅၄၁ စင်းကို ပစ်ချနိုင်ခဲ့ သို့မဟုတ် ပျက်ပြယ်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ယူကရိန်းအရာရှိများ၏ အဆိုအရ အိုင်ဗန်နို-ဖရန်ကစ် ရှိ ပျက်စီးသွားသော သားဖွားဆေးရုံ အပါအဝင် လူနေအိမ်ခြေများနှင့် မြို့လယ်ခေါင်များ ထိမှန်ခဲ့သည်။ ယူနက်စကို (UNESCO) ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင် လဗစ်ဗ်ရှိ Bernadine ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဝင်းအတွင်းရှိ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းတစ်ခုလည်း ထိမှန်ခဲ့ကြောင်း လဗစ်ဗ်ဒေသ စစ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး မက်ဆင် ကိုဇစ်စကီး (Maksym Kozytskyi) က ပြောသည်။
“ အမျိုးသားအဆင့် အရေးပါတဲ့ ဗိသုကာအထိမ်းအမှတ်ဖြစ်တဲ့ Bernardine ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဝင်း ပျက်စီးသွားပါပြီ” ဟု ကိုဇစ်စကီးက Telegram တွင် ရေးသားခဲ့ပြီး ပျက်စီးမှုအတိုင်းအတာကို ကျွမ်းကျင်သူများက ဆုံးဖြတ်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။
“ ဒါဟာ အထူးကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုအောက်မှာရှိတဲ့ နိုင်ငံတကာ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် နေရာစာရင်းဝင် လဗစ်ဗ်ရဲ့ သမိုင်းဝင်နယ်မြေထဲမှာ တည်ရှိတာပါ။ မီးလောင်မှုဟာ ကျောင်းဝင်းနဲ့ ကပ်လျက်ရှိတဲ့ အဆောက်အအုံတွေကို ကူးစက်သွားပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
“ ဒီတိုက်ခိုက်မှုရဲ့ အတိုင်းအတာက ရုရှားမှာ ဒီစစ်ပွဲကို ရပ်တန့်ဖို့ တကယ့်ရည်ရွယ်ချက် မရှိဘူးဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြသနေပါတယ်” ဟု ဇလန်းစကီးက ၎င်း၏ ညစဉ်မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
“ အီရန်နဲ့ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ စစ်ပွဲကြောင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး အခြေအနေက ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာပြီး စိတ်မကောင်းစရာက ဒါဟာ ရုရှားကို ပိုပြီး ရဲတင်းလာစေပါတယ်” ဟု ဇလန်းစကီးက အင်္ဂါနေ့ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ထပ်လောင်းပြောဆိုသည်။ “ ရုရှားဟာ ဒီစစ်ပွဲကို ဆက်လုပ်နေပြီး ဥရောပကို မတည်မငြိမ်ဖြစ်အောင် လုပ်နေတယ်။ အီရန်အစိုးရကို ထောက်လှမ်းရေး သတင်းတွေနဲ့ ကူညီပြီး အဲဒီဒေသက စစ်ပွဲကို ကြန့်ကြာအောင်လုပ်သလို နောက်လာမယ့် နှစ်တွေမှာ ပဋိပက္ခအသစ်တွေအတွက်လည်း ပြင်ဆင်နေတယ်။ မြေပုံပေါ်က ဒီလို အဆက်မပြတ်စစ်ပွဲ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို ရပ်တန့်ရပါမယ်။”
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ရုရှားနိုင်ငံအတွင်း ကူးစ်ခ် (Kursk) ဒေသ၌ ယူကရိန်း၏ ဒရုန်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၅၅ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦး သေဆုံးပြီး ၁၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ယာယီအုပ်ချုပ်ရေးမှူး အလက်ဇန်းဒါး ခင်စတိန်း (Alexander Khinshtein) က အင်္ဂါနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ရုရှားကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ယူကရိန်းသည် တစ်ညတည်းတွင် ရုရှားသို့ ဒရုန်း ၃၈၉ စင်းဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
မြေပြင် စစ်ဆင်ရေးများ
ယူကရိန်းအရှေ့ပိုင်းတွင်လည်း ရုရှားသည် ထိုးစစ်များကို အရှိန်မြှင့်နေသည်။ “ ရာသီဥတု အခြေအနေ ပြောင်းလဲလာတာနဲ့အမျှ ရုရှားကျူးကျော်သူတွေဟာ ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာ အပိုင်းအတော်များများမှာ ဖိအားတွေကို တိုးမြှင့်လာပါတယ်” ဟု ယူကရိန်းစစ်ဦးစီးချုပ် အိုလက်ဇန်းဒါး ဆိုင်စကီး (Oleksandr Syrskyi) က ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ISW ၏ အဆိုအရ ရုရှားတပ်ဖွဲ့များသည် ယူကရိန်း၏ အဓိက ခံစစ်စခန်းများဖြစ်သည့် ကရာမာတော့စ် (Kramatorsk) နှင့် ကော့စတင်န်တန်နိုဗ်ကာ (Kostyantynivka) မြို့များအပါအဝင် “ ခံတပ်ခါးပတ်” (fortress belt) ဟု ခေါ်သည့် နေရာအနှံ့အပြားကို မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးများ အရှိန်မြှင့်ရန် စီစဉ်နေသည့် အရိပ်အယောင်များ ရှိနေသည်။
ဒိုးနက်စ် (Donetsk) ဒေသရှိ လိုင်မန် (Lyman) မြို့သည်လည်း ရုရှား၏ တိုက်ခိုက်မှု ပစ်မှတ်တစ်ခု ဖြစ်နေသည်။ ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း စစ်မြေပြင်နေရာ အတော်များများတွင် အနည်းငယ်သာ နယ်မြေ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ကရင်မလင်ကမူ ၎င်းတို့၏ “ အထူးစစ်ဆင်ရေး” ရည်မှန်းချက်မှာ ယူကရိန်းအရှေ့ပိုင်း လေးခုစာနယ်မြေ၏ ကျန်ရှိနေသော အစိတ်အပိုင်းများကို သိမ်းပိုက်ရန်ဖြစ်သည်ဟု ဆက်လက် အခိုင်အမာ ပြောဆိုနေဆဲဖြစ်သည်။
လေ့လာဆန်းစစ်သူများ၏ အဆိုအရ ယူကရိန်းတပ်ဖွဲ့များသည် ဒိုးနက်စ်၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ခါဆန် (Kherson)၊ ဇာပိုရစ်ရှား (Zaporizhzhia) ဒေသများ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများ ကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားဆဲဖြစ်သည်။ ယူကရိန်းသည် ပြီးခဲ့သည့်လက တောင်ပိုင်းတွင် နယ်မြေအချို့ ပြန်လည် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
