၂၀၂၆ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ရက်
လတ်တလောသတင်းများ – အီရန်နိုင်ငံအတွင်းသို့ အမေရိကန်က ‘အရှိန်အဟုန်ပြင်းပြီး ဆက်တိုက်’ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်နေကြောင်း ထရန့်ပြောကြားခဲ့။
စနေနေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က The Washington Post သတင်းဌာနသို့ ဖုန်းဖြင့် ပြောကြားရာ၌ ၎င်း၏ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ အီရန်ပြည်သူ များအတွက် “လွတ်လပ်မှု” ရရှိရန်နှင့် ထိုနိုင်ငံကို “ဘေးကင်းလုံခြုံ” စေရန်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
စစ်ဆင်ရေးအပြီးတွင် ကျန်ရှိမည့် ၎င်း၏ ဂုဏ်သတင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မေးမြန်းရာတွင် ထရန့်က “ကျွန်တော် အလိုရှိတာက ပြည်သူတွေအတွက် လွတ်လပ်မှုပါပဲ” ဟု ပြန်လည် ဖြေကြားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ “ဘေးကင်းလုံခြုံတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုကို ကျွန်တော် အလိုရှိတယ်၊ အဲဒါကိုလည်း ကျွန်တော်တို့ ရရှိတော့မှာပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသအသီးသီးရှိ အမေရိကန်သံရုံးများက နိုင်ငံရပ်ခြားရောက် အမေရိကန်နိုင်ငံသားများကို အိမ်တွင်း၌သာ နေထိုင်ကြရန် (shelter-in-place) တိုက်တွန်းထားသည်။ ထိုနိုင်ငံများတွင် အစ္စရေး၊ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု (UAE)၊ ဘာရိန်း၊ ကူဝိတ်၊ ကာတာနှင့် ဂျော်ဒန်တို့ ပါဝင်သည်။
“မနားမားမြို့ရှိ အမေရိကန်သံရုံးအနေဖြင့် ဘာရိန်းရောက် အမေရိကန်နိုင်ငံသားများအား အိမ်တွင်း၌သာ နေထိုင်ရန်၊ တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားပါက လုံခြုံရေးအစီအမံများကို ပြန်လည် စစ်ဆေးရန်နှင့် နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် သတိရှိရန် တိုက်တွန်းပါသည်” ဟု ဘာရိန်းနိုင်ငံရှိ အမေရိကန်သံရုံးက လူမှုကွန်ရက်တွင် ရေးသားထားသည်။
အဆိုပါ သတိပေးချက်များသည် အီရန်အစိုးရပိုင် မီဒီယာများက အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်း ၄ ခုကို အီရန်က ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြအပြီးတွင် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုသည် အီရန်မြို့များကို အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းအပေါ် တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အစ္စလာမ္မစ် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) က ဆိုသည်။
ကာတာရှိ Al Udeid၊ ကူဝိတ်ရှိ Al Salem၊ UAE ရှိ Al Dhafra အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် ဘာရိန်းရှိ အမေရိကန် ပဉ္စမမြောက် ရေတပ်စု (US Fifth Fleet) အခြေစိုက်စခန်းတို့သည် အီရန်၏ ဒုံးကျည်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရကြောင်း Fars သတင်းဌာနက ဖော်ပြသည်။
CNN က အတည်ပြုထားသော ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းများအရ ဘာရိန်းရှိ အမေရိကန် ရေတပ် အခြေစိုက်စခန်းကို ဒုံးကျည်ထိမှန်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသတစ်ခွင် တွင် ယခင်က ဤကဲ့သို့ တိုက်ခိုက်မှုမျိုး မကြုံဖူးသေးပေ။ အီရန်သည် နိုင်ငံအများအပြားရှိ အမေရိကန်ပစ်မှတ်များကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း တိုက်ခိုက်နေပုံရပြီး ဒူဘိုင်းကမ်းခြေများမှ ဒိုဟာလမ်းမများအထိ ပေါက်ကွဲသံများကို ကြားနေရသည်။
အခြေအနေများသည် အလွန်မြန်ဆန်နေပြီး ထိုပေါက်ကွဲသံများသည် ဒုံးကျည်များကို ကြားဖြတ်ဟန့်တားရာမှ ထွက်ပေါ်လာသော အသံများလော သို့မဟုတ် ပစ်မှတ်ကို ထိမှန်သံများလော ဆိုသည်မှာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မရှိသေးပေ။ သို့သော် အီရန်အစိုးရသည် ၎င်းတို့၏ တည်ရှိမှုအတွက် အဆုံးအဖြတ်ပေးမည့် အခိုက်အတန့်ဟု ရှုမြင်နေသည်မှာ ထင်ရှားသည်။
ထရန့်က ဤစစ်ဆင်ရေးကို “အရှိန်အဟုန်ပြင်းပြီး ဆက်တိုက်” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး “ကျွန်တော်တို့ သူတို့ရဲ့ ဒုံးကျည်တွေကို ဖျက်ဆီးပစ်မယ်၊ သူတို့ရဲ့ ဒုံးကျည်လုပ်ငန်းစုတွေကို မြေလှန်ပစ်မယ်” ဟု ရည်မှန်းချက် ထားရှိသည်။ ၎င်းက အီရန်ပြည်သူများကို တော်လှန်ရန် တိုက်တွန်းထားပြီး တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များ လက်နက်ချပါက “အပြည့်အဝ ကင်းလွတ်ခွင့်” ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ မဟုတ်ပါက “သေချာပေါက် သေရမည်” ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
အရေးကြီးသောအချက်များ။
စစ်မျက်နှာ ကျယ်ပြန့်လာခြင်း- အမေရိကန်နှင့် အီရန်အကြား တိုက်ရိုက်ပဋိပက္ခသည် ယခင်ကထက် ပိုမိုပြင်းထန်လာပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံအများအပြား (ကာတာ၊ ကူဝိတ်၊ UAE၊ ဘာရိန်း) သို့ ကူးစက်လာသည်။
စစ်စခန်းများ ပစ်မှတ်ထားခံရခြင်း- အမေရိကန်၏ အဓိက စစ်အခြေစိုက်စခန်းများဖြစ်သော ဒေသတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်း ၄ ခု အီရန်၏ ဒုံးကျည်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
သံတမန်ရေးရာ အကျပ်အတည်း- အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင်ရှိသော အမေရိကန်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် အီရန်သည် ၎င်း၏ အိမ်နီးချင်းများနှင့် ဆက်ဆံရေးထက် အမေရိကန်ကို အထိနာစေရန် ပိုမိုဦးစားပေးနေသည်။
နျူကလီးယားနှင့် ဒုံးကျည်ပြဿနာ-အမေရိကန်၏ အဓိက ရည်မှန်းချက်မှာ အီရန်၏ ဒုံးကျည်စွမ်းရည်နှင့် နျူကလီးယား ရည်မှန်းချက်များကို အပြီးတိုင် ဖျက်ဆီးရန်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးအရ စိန်ခေါ်မှု- ၂၀၀၃ ခုနှစ် အီရတ်ကျူးကျော်စစ်နှင့် မတူဘဲ ယခုအချိန်တွင် အမေရိကန်ပြည်သူများ၏ ထောက်ခံမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားစုစည်းမှုသည် ထရန့်အတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်နေနိုင်သည်။
ယနေ့ (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်) တွင် ဖြစ်ပွားနေသော အမေရိကန်-အစ္စရေး ပူးပေါင်းစစ်ဆင်ရေးနှင့် အီရန်၏ တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများဆိုင်ရာ နောက်ဆုံးရသတင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။
အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများ
စစ်ဆင်ရေးအမည်ကို အစ္စရေးက “Operation Lion’s Roar” (ခြင်္သေ့ဟောက်သံ စစ်ဆင်ရေး) ဟု အမည်ပေးထားပြီး အမေရိကန်နှင့် ပူးပေါင်းကာ အီရန်နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ပစ်မှတ်များကို တိုက်ခိုက်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
အဓိကပစ်မှတ်များ။ တီဟီရန်မြို့တော်အပါအဝင် အစ္စဖာဟန် (Isfahan) ရှိ နျူကလီးယား နည်းပညာစင်တာ၊ တာဘရစ်ဇ် (Tabriz) ရှိ ဒုံးကျည်စခန်း၊ ဘူရှာ (Bushehr) ဆိပ်ကမ်းမြို့နှင့် ကိုမ်း (Qom)၊ ကာရတ်ချ် (Karaj) မြို့များရှိ စစ်ရေးအခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ဒေါ်နယ်ထရန့်၏ ကြေညာချက်တွင် သမ္မတထရန့်က ၎င်းသည် “အဓိက တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဆင်ရေး” (Major Combat Operations) ကို စတင်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် အီရန်၏ နျူကလီးယားနှင့် ဒုံးကျည်လုပ်ငန်းစုများကို မြေလှန်ပစ်မည်ဟု ကတိပြုထားသည်။ ၎င်းက အီရန်ပြည်သူများကိုလည်း အစိုးရကို တော်လှန်ပြောင်းလဲပစ်ရန် (Regime Change) တိုက်တွန်းထားသည်။
ခေါင်းဆောင်ပိုင်း အခြေအနေကိုလေ့လာမှုအရ အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ (Ayatollah Ali Khamenei) သည် တီဟီရန်တွင် မရှိတော့ဘဲ ဘေးကင်းလုံခြုံသော နေရာတစ်ခု သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားပြီဟု သတင်းများက ဆိုသည်။
အီရန်၏ တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ (Counter-Attack)
အီရန်နိုင်ငံ အစ္စလာမ္မစ် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) က “ပထမလှိုင်း” အဖြစ် ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းအမြောက်အမြားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် –
အမေရိကန် စစ်စခန်းများအား တိုက်ခိုက်ခြင်း:
ဘာရိန်း (Bahrain): ဂျပ်ဖဲယား (Juffair) ရှိ အမေရိကန် ပဉ္စမမြောက် ရေတပ်စု (US 5th Fleet) အခြေစိုက်စခန်း ဒုံးကျည်ထိမှန်ခဲ့ပြီး မီးခိုးများ အူထွက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။
ကာတာ (Qatar): Al Udeid လေတပ်အခြေစိုက်စခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ကူဝိတ် (Kuwait): Al Salem လေတပ်အခြေစိုက်စခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု (UAE): Al Dhafra လေတပ်အခြေစိုက်စခန်းကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
အစ္စရေးကို တိုက်ခိုက်ခြင်းတွင် အစ္စရေးနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသို့ ဒုံးကျည်အမြောက်အမြားဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီး အစ္စရေး၏ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစနစ်များဖြင့် ကြားဖြတ်ဟန့်တား နေရသည်။ ဒမတ်စကပ် (ဆီးရီးယား) နှင့် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတို့တွင်လည်း ပေါက်ကွဲ သံများ ကြားနေရသည်။
လက်ရှိ အခြေအနေနှင့် သတိပေးချက်များ
လေကြောင်းလိုင်းများ ပိတ်သိမ်းခြင်း။ အီရန်၊ အစ္စရေး၊ အီရတ်နှင့် ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံအချို့သည် ၎င်းတို့၏ လေပိုင်နက်များကို အကန့်အသတ်မရှိ ပိတ်လိုက်ပြီ ဖြစ်သည်။
အင်တာနက် ဖြတ်တောက်မှု။ အီရန်နိုင်ငံအတွင်း အင်တာနက်လိုင်းများမှာ ပုံမှန်ထက် ၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရရှိတော့ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးနီးပါး ပြတ်တောက်နေသည်။
အရေးပေါ်အခြေအနေ။ အစ္စရေးနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားပြီး ဆေးရုံများကို မြေအောက်ခန်းများသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြင်ဆင်ထားသည်။
အမေရိကန်သံရုံးများ သတိပေးချက်။ ဘာရိန်း၊ ကာတာနှင့် အခြားဒေသတွင်းနိုင်ငံများရှိ အမေရိကန်နိုင်ငံသားများကို “Shelter-in-place” (အိမ်တွင်း၌သာ အခိုင်အမာနေထိုင်ရန်) ညွှန်ကြားထားသည်။
ဤအခြေအနေသည် အလွန်မြန်ဆန်စွာ ပြောင်းလဲနေပြီး စစ်မျက်နှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့် လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။
သောကြာနေ့က တက္ကဆက်ပြည်နယ်၊ Corpus Christi ရှိ Corpus Christi ဆိပ်ကမ်းတွင် ကျင်းပသော ပွဲတစ်ခုအတွင်း သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် မိန့်ခွန်းပြောကြားနေစဉ်။ Elizabeth Frantz/Reuters (ပုံ)
စနေနေ့က ဘာရိန်းနိုင်ငံ၊ မနာမာမြို့တွင် ပေါက်ကွဲမှုများ ကြားရပြီးနောက် မီးခိုးများ ကောင်းကင်တွင် တက်လာသည်။ Stringer/Reuters (ပုံ)
စနေနေ့က အီရန်နိုင်ငံ၊ တီဟီရန်မြို့တွင် ပေါက်ကွဲမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် မိုးကုပ်စက်ဝိုင်းပေါ်တွင် မီးခိုးများ တက်လာသည်ကို လူများ ကြည့်ရှုနေကြစဉ် (AP) (ပုံ)
စနေနေ့က အီရန်နိုင်ငံ၊ တီဟီရန်မြို့တွင်လူများပြေးလွှားနေကြစဥ် (ပုံ)
စနေနေ့က အီရန်နိုင်ငံ၊ တီဟီရန်မြို့တွင်ထွက်ခွာကြသောကားများလမ်းပိတ်ကြပ်ခဲနေပုံ (ပုံ)
