CNN- ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ မတ်လ(၃၀)ရက်
ဒေသတွင်းခေါင်းဆောင်များက စစ်ပွဲမှ သံတမန်ရေးအရ ထွက်ပေါက်ရှာရန် ကြိုးပမ်း နေကြ သော်လည်း အဓိကပါဝင်ပတ်သက်သူများဖြစ်သည့် အစ္စရေး၊ အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် ၎င်းတို့၏ ရပ်တည်ချက်များကို ပိုမိုတင်းမာအောင် လုပ်ဆောင်နေကြသည်။
သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က အီရန်သည် သဘောတူညီချက်တစ်ခုရရန် အသင့်ဖြစ်နေပြီဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း၊ တီဟီရန်ဘက်ကမူ အမေရိကန်တပ်များ မြေပြင်ကျူးကျော်မှု စတင်လာပါက “ မီးမိုးများ ရွာချမည်” ဟု သတိပေးထားသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ထရန့်က အီရန်၏ အဓိက ရေနံအချက်အချာနေရာတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ရန် စဉ်းစားနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
၃၁ ရက်မြောက်နေ့တွင် သိထားသင့်သည့် အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –
အဓိက သတင်းခေါင်းစဉ်များ။
ဝါရှင်တန်၏ တောင်းဆိုချက်များ – “ တိုက်ရိုက်ရော သွယ်ဝိုက်ပါ အလွန်ကောင်းမွန်သော တွေ့ဆုံမှုများ” ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် အမေရိကန်က တင်ပြထားသည့် အချက် ၁၅ ချက်ပါ တောင်းဆိုမှုစာရင်းထဲမှ “ အများစု” ကို အီရန်က သဘောတူညီခဲ့ကြောင်း ထရန့်က ပြောကြားခဲ့သည်။ တီဟီရန်သည် ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က ထိုအချက် ၁၅ ချက်ပါ အစီအစဉ်ကို ချက်ချင်း လက်မခံခဲ့ပေ။ ထရန့်က အီရန်သည် ၎င်းတို့၏ တည်ကြည်မှုကို သက်သေပြရန်အတွက် တနင်္လာနေ့တွင် “ ရေနံတင်သင်္ဘော အစင်း ၂၀” ကို အမေရိကန်ကို လွှဲပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။
- အီရန်၏ ရေနံ – တနင်္ဂနွေနေ့က Financial Times နှင့် အင်တာဗျူးတွင် ထရန့်က အမေရိကန်အနေဖြင့် အီရန်၏ ရေနံကို သိမ်းယူမည့် အလားအလာကို ပြောကြားခဲ့ပြီး ယင်းမှာ သူ “ အနှစ်သက်ဆုံးအရာ” ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့အပြင် ရေနံမြေ ထက် အဓိက လောင်စာဆီ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာဖြစ်သည့် အီရန်၏ Kharg ကျွန်း ကို သိမ်းပိုက်ရန် စဉ်းစားနေဆဲဖြစ်ကြောင်းနှင့် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များ ထိုနေရာတွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ရှိနေရန် လိုအပ်နိုင်ကြောင်း FT သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
- အီရန်၏ သတိပေးချက် – အီရန်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌက အမေရိကန်သည် ညှိနှိုင်းမှု များကို ဟန်ပြလုပ်ဆောင်နေစဉ် “ မြေပြင်ကျူးကျော်မှုအတွက် လျှို့ဝှက်စီစဉ် နေသည်” ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး တီဟီရန်တပ်ဖွဲ့များသည် အမေရိကန်တပ်များကို “ စောင့်ကြိုနေသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ အမေရိကန် စစ်သည် ၃,၅၀၀ တင်ဆောင်လာသည့် USS Tripoli သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိလာပြီ ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အဏ္ဏဝါတပ်ဖွဲ့ဝင်များ (Marine Expeditionary Unit) ကို ဖြန့်ကျက် မည်ဖြစ်ကြောင်း CNN က ယခုလအစောပိုင်းတွင် သတင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသို့သော တပ်ဖွဲ့များကို သင်္ဘောမှ ကမ်းခြေသို့ ဆင်းသက်ရသည့် စစ်ဆင်ရေးများတွင် အစဉ်အလာအရ အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
- သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများ – အီဂျစ်၊ ဆော်ဒီအာရေးဗီးယားနှင့် တူရကီ ခေါင်းဆောင်များနှင့် “ အလွန်အကျိုးရှိသော” တွေ့ဆုံမှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ လာမည့်ရက်များအတွင်း အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့ကြား ဆွေးနွေးပွဲများကို လက်ခံကျင်းပရန် အသင့်ရှိကြောင်း ပါကစ္စတန်က ပြောကြားခဲ့သည်။
- အီရန်၏ အခိုင်အမာ ပြောကြားချက် – စစ်ပွဲသည် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း ပြီးဆုံးသွားနိုင်သည်ဟူသော အမေရိကန်၏ သုံးသပ်ချက်များကို အီရန် လုံခြုံရေး အရာရှိကြီးတစ်ဦးက CNN သို့ တုံ့ပြန်ရာတွင် စစ်ပွဲ မည်သည့်အချိန်တွင် ပြီးဆုံးမည် ကို တီဟီရန်ကသာ ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
- စွမ်းအင်ကုန်ကျစရိတ်များ – အမေရိကန်၏ မြေပြင်ကျူးကျော်မှုအပေါ် အီရန်၏ သတိပေးချက် ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် ရေနံစျေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး Brent ရေနံစိမ်းစျေးသည် ၂.၄၇ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ကာ ၁၀၇.၉၂ ဒေါ်လာ သို့ ရောက်ရှိ ခဲ့သည်။ တနင်္လာနေ့တွင် အာရှစတော့ရှယ်ယာများ ကျဆင်းခဲ့သည်။ ရေနံပြတ်လပ်မှု ဒဏ်ကို အာရှသည် ပထမဆုံး ခံစားရသည့် တိုက်ကြီးဖြစ်သော်လည်း ဥရောပ၊ အာဖရိကနှင့် အမေရိကန်တို့သည် နောက်မှ လိုက်လာလိမ့်မည်ဟု JPMorgan ၏ အစီရင်ခံစာက သတိပေးထားသည်။
မြေပြင်တွင် ဘာတွေဖြစ်ပျက်နေသနည်း?
- အခြေခံအဆောက်အအုံ တိုက်ခိုက်မှုများ – နှစ်ဖက်စလုံးက အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်မှု များ ပြုလုပ်နေသဖြင့် စနေ၊ တနင်္ဂနွေ အားလပ်ရက်များတွင် အခြေခံအဆောက် အအုံများ တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ ကူဝိတ်ရှိ လျှပ်စစ်နှင့် ရေချိုထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံတစ်ခု အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးသွားပြီးနောက် တနင်္လာနေ့တွင် အိန္ဒိယအလုပ်သမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကူဝိတ်သတင်းဌာနက ဖော်ပြသည်။
ဘာရိန်းနှင့် ယူအေイー (UAE) ရှိ အဓိက အလူမီနီယံ စက်ရုံနှစ်ရုံလည်း တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ အစ္စရေးရှိ စက်မှုဇုန်တစ်ခုတွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မီးလောင်မှုကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သောကြာနေ့က အီရန်ရှိ သံမဏိစက်ရုံနှစ်ရုံ ပျက်စီးခဲ့သည်။ တီဟီရန်ရှိ အင်ဂျင်နီယာ တက္ကသိုလ်တစ်ခုမှ အဆောက်အအုံများလည်း တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် ပျက်စီး သွားကြောင်း ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းများအရ သိရသည်။
- လက်ဘနွန်နယ်စပ် – အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းသို့ ပိုမိုတိုးဝင်လာနေပြီး အစ္စရေးတပ်များနှင့် ဟဇ်ဘိုလာတို့ကြား အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားနေ သည်။ အစ္စရေးတပ်များသည် လီတာနီမြစ်တောင်ပိုင်းရှိ နယ်မြေများကို သိမ်းပိုက် ထားပြီး လက်ဘနွန် အရပ်သားများကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းရန် ညွှန်ကြား ထားသည်။ အစ္စရေးက မြစ်ကူးလမ်းတံတားများကို ဖျက်ဆီးလိုက်ခြင်းကြောင့် လက်ဘနွန်ဒေသခံ သောင်းနှင့်ချီ၍ “ အဓိက အသက်သွေးကြောများ” နှင့် ပြတ်တောက်သွားလိမ့်မည်ဟု လူ့အခွင့်အရေး ဝန်ထမ်းများက သတိပေးထားသည်။
- အမေရိကန် လေယာဉ် ပျက်စီးခြင်း – ဆော်ဒီအာရေးဗီးယားရှိ လေတပ် စခန်းတစ်ခု ကို အီရန်က တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာတွင် အမေရိကန် လေတပ်၏ အရေးပါသော E-3 Sentry အမျိုးအစား လေယာဉ်တစ်စင်း ပျက်စီးသွားပုံရသည်။ ပျက်စီးနေသော လေယာဉ်၏ ပုံရိပ်များသည် စနေ၊ တနင်္ဂနွေအတွင်း လူမှုကွန်ရက်တွင် ပျံ့နှံ့လာခဲ့ပြီး ၎င်းမှာ Prince Sultan လေတပ်စခန်းဖြစ်ကြောင်း CNN က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဆုံးရှုံးရခြင်း သည် အီရန်၏ ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ကြိုတင်ထောက်လှမ်းနိုင်သည့် အမေရိကန်၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်း လေ့လာသူများက ဆိုသည်။
- အရပ်သား ထိခိုက်မှု – ပြီးခဲ့သည့် သုံးပတ်အတွင်း အစ္စရေး၏ စစ်ဆင်ရေးများကြောင့် လက်ဘနွန်လူဦးရေ၏ ငါးပုံတစ်ပုံသည် နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ရကြောင်း UNICEF က ပြောကြားခဲ့သည်။ စစ်ပွဲကြောင့် နေ့စဉ် ပျမ်းမျှ ကလေးငယ် ၁၉,၀၀၀ ခန့်သည် ၎င်းတို့၏ အိမ်များကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးနေရပြီး စိတ်ဒဏ်ရာများ ရရှိနေကြောင်း အဆိုပါအဖွဲ့က ထပ်လောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
- ဟူသီများ ပါဝင်လာခြင်း – တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ဟူသီသူပုန်များသည် စစ်ပွဲစတင်ကတည်းက ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ပါဝင်လာ ပြီးနောက် ယီမင်နိုင်ငံမှ လွှတ်တင်လိုက်သည့် ဒရုန်းနှစ်စင်းကို ကြားဖြတ်ဟန့်တား နိုင်ခဲ့ကြောင်း အစ္စရေးက တနင်္လာနေ့ အစောပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ အစ္စရေးစစ်တပ်က တနင်္ဂနွေနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် အီရန်မြို့တော် တီဟီရန်ကို တိုက်ခိုက် ခဲ့ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ သတ်မှတ်ထားသည့် “ ထိပ်တန်း ဦးစားပေး” ပစ်မှတ်အားလုံးကို ထိမှန်ရန် ရက်ပိုင်းသာ လိုတော့ကြောင်း အစ္စရေးက ဆိုသည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့က အီရန်နိုင်ငံ၊ တီဟီရန်မြို့ရှိ လူနေရပ်ကွက်တစ်ခုအတွင်း စစ်ဆင်ရေးများကြောင့် ပျက်စီးသွားသော စီးပွားရေးရုံးခန်းအဆောက်အအုံ အပျက်အစီးများ ကြားတွင် လူတစ်ဦး လမ်းလျှောက်နေစဉ်။ Morteza Nikoubazl/NurPhoto/Getty Images (ဓာတ်ပုံ)
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အီရန်နိုင်ငံ၊ Tabriz လေဆိပ်မှ မီးခိုးများ တက်နေသည်ကို လူမှုမီဒီယာဗီဒီယိုမှ ရရှိထားသော(ဓာတ်ပုံ)။ Reuters
