၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်
အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် တိုက်ခိုက်မှုအသစ်များ ပြင်းထန်နေစဉ် လ လက်ဘနွန်နိုင်ငံရှိ ဟစ်ဇဘိုလာ (Hezbollah) အဖွဲ့အပေါ် “အကန့်အသတ်ရှိပြီး ရည်မှန်းချက်ထားသည့်” မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးများ စတင်ကြောင်း အစ္စရေးက ကြေညာလိုက်သည်။
သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) အကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းရန် အခြားနိုင်ငံများထံမှ ထောက်ခံမှုရရှိရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။ ၎င်းပြောကြားခဲ့သည့် အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –
တရုတ်နိုင်ငံထံမှ အကူအညီတောင်းခံခြင်း: ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော အနှောင့်အယှက်များကို ဖြေရှင်းရန် ပေကျင်းအနေဖြင့် ကူညီပေးဖို့ ထရမ့်က တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး၊ တရုတ်ခေါင်းဆောင် ရှီကျင့်ဖျင်နှင့် ပြုလုပ်ရန် စီစဉ်ထားသည့် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို ရွှေ့ဆိုင်းနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ယခုလနှောင်းပိုင်းတွင် ရှီကျင့်ဖျင်နှင့် မတွေ့ဆုံမီ ပေကျင်း၏ သဘောထားကို ကြိုတင်သိရှိလိုကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။
“အပြုသဘောဆောင်သည့် တုံ့ပြန်မှုအချို့”။ အရေးပါသော ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား လုံခြုံရေးအတွက် အကူအညီပေးရန် နိုင်ငံများထံ ဆက်သွယ်ပြီးနောက် “အပြုသဘော ဆောင်သည့် တုံ့ပြန်မှုအချို့” ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ နိုင်ငံအနည်းငယ်မှာမူ “ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်း မရှိလိုကြကြောင်း” ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့မှ ဆက်သွယ်ခဲ့ သည့် နိုင်ငံများ၏ အမည်ကိုမူ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။
နေတိုး (NATO) အတွက် “အလွန်ဆိုးရွားသော အနာဂတ်”။ အမေရိကန်၏ မဟာမိတ်များအနေဖြင့် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်းတွင် ကူညီရန် ပျက်ကွက်ပါက နေတိုးအဖွဲ့သည် “အလွန်ဆိုးရွားသော” အနာဂတ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ဟု ထရမ့်က သတိပေးခဲ့သည်။ Financial Times နှင့် အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ၎င်းက “ဒီရေလက်ကြားကနေ အကျိုးအမြတ် ခံစားနေရသူတွေအနေနဲ့ ထူးခြားဆိုးရွားတာမျိုး မဖြစ်အောင် ကူညီပေးဖို့က သင့်တော်တဲ့ လုပ်ရပ်ပဲ” ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ “တကယ်လို့ တုံ့ပြန်မှု မရှိဘူး ဒါမှမဟုတ် အဆိုးဘက်က တုံ့ပြန်မယ်ဆိုရင် ဒါဟာ နေတိုးရဲ့ အနာဂတ် အတွက် အလွန်ဆိုးရွားလိမ့်မယ်လို့ ကျွန်တော် ထင်ပါတယ်” ဟု ထပ်လောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။
စစ်ပွဲရည်မှန်းချက်များ။ အီရန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များသည် များစွာ ထပ်တူကျနေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ရည်မှန်းချက် များမှာ အတိအကျ တူညီချင်မှ တူညီမည်ဖြစ်ကြောင်း ထရမ့်က အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
အစ္စရေး၏ မဟာဗျူဟာသည် အမေရိကန်နှင့် ကွဲပြားမှု ရှိ၊ မရှိ မေးမြန်းရာတွင် ထရမ့်က “ကျွန်တော်တို့မှာ ဆင်တူတဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေ ရှိတယ်လို့ ထင်ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ နည်းနည်း တော့ ကွဲပြားနိုင်တာပေါ့” ဟု ဖြေကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် နှစ်နိုင်ငံ စစ်တပ်များအကြား နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေမှုကိုလည်း ၎င်းက အလေးပေး ပြောကြားခဲ့သည်။
“တရုတ်နိုင်ငံ၏ တုံ့ပြန်မှု- “ စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ အမြတ်ထုတ်မှု”
တရုတ်နိုင်ငံသည် သမ္မတထရမ့်၏ တောင်းဆိုမှုကို တိုက်ရိုက်ငြင်းဆိုခြင်း မရှိသေး သော်လည်း အလွန်သတိထားသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် တုံ့ပြန်နေပါသည် –
သံတမန်ရေးရာ အခြေအနေ။ ပေကျင်းအနေဖြင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား လုံခြုံရေးအတွက် ပူးပေါင်းရန်ထက်၊ အမေရိကန်နှင့် ဆွေးနွေးမည့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် အသာစီးရရန် ဤအကျပ်အတည်းကို အသုံးချနိုင်ခြေ ရှိနေပါသည်။
စိုးရိမ်ပူပန်မှု။ တရုတ်သည် အီရန်ထံမှ ရေနံအမြောက်အမြား တင်သွင်းနေသူဖြစ်ရာ ရေလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့မှုကို စိုးရိမ်သော်လည်း၊ အမေရိကန် ဦးဆောင်သည့် စစ်ရေး မဟာမိတ်ထဲသို့ တရားဝင် ပါဝင်လာရန်မှာမူ မသေချာသေးပါ။ ရှီကျင့်ဖျင်နှင့် ထိပ်သီး အစည်းအဝေး ရွှေ့ဆိုင်းမည်ဆိုသည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအပေါ် ပေကျင်းက “ အေးဆေးတည်ငြိမ် စွာ တုံ့ပြန်ရန်” သာ တိုက်တွန်းထားပါသည်။
ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) နှင့် နေတိုး (NATO) အဖွဲ့ဝင်များ၏ တုံ့ပြန်မှု- “ စိုးရိမ်မှုနှင့် သဘောထားကွဲလွဲမှု” ။
နေတိုးအဖွဲ့အတွင်း ထရမ့်၏ ပြင်းထန်သော သတိပေးချက်ကြောင့် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်နေပါသည် –
ဂျာမနီနှင့် ပြင်သစ်။ ဥရောပ၏ အင်အားကြီးနိုင်ငံများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် စစ်မီး ထပ်မံတောက်လောင်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်ရန် တွန့်ဆုတ်နေကြ သည်။ ၎င်းတို့သည် စစ်ရေးထက် သံတမန်ရေးရာ လမ်းကြောင်းကိုသာ ပိုမိုလိုလားကြသည်။
နေတိုး၏ အနာဂတ်။ ထရမ့်က နေတိုးအတွက် “ အလွန်ဆိုးရွားသော အနာဂတ်” ဟု သုံးနှုန်းလိုက်ခြင်းသည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအပေါ် ဖိအားအကြီးအကျယ် သက်ရောက်စေသည်။ အချို့သော အရှေ့ဥရောပနိုင်ငံများက အမေရိကန်ကို ထောက်ခံရန် အသင့်ရှိသော်လည်း၊ အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများကမူ ဤအကျပ်အတည်းသည် နေတိုး၏ မူလတာဝန် (ဥရောပ ကာကွယ်ရေး) နှင့် မသက်ဆိုင်ဟု ယူဆနေကြသည်။
စီးပွားရေး ရိုက်ခတ်မှု။ ဥရောပနိုင်ငံအများစုသည် ရေနံဈေးနှုန်း တက်လာမည့်အရေးကို ကြောက်ရွံ့နေသဖြင့် ရေလက်ကြားလုံခြုံရေးအတွက် “ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ကင်းလှည့်မှုများ” ပြုလုပ်ရန် စဉ်းစားနေသည့် တုံ့ပြန်မှုမျိုး (Positive Response) ပေးထားသည်ဟု ယူဆရပါသည်။
အကျဉ်းချုပ် အခြေအနေ
လက်ရှိတွင် တရုတ်သည် “ အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ပြီး အကျိုးအမြတ်အတွက် ညှိနှိုင်းလိုသည့်” အနေအထားတွင် ရှိနေပြီး၊ ဥရောပနိုင်ငံများမှာမူ “ ထရမ့်၏ ဖိအားနှင့် ဒေသတွင်းစစ်ပွဲအတွင်း ပါဝင်ပတ်သက်မိမည့်အရေး” ကြားတွင် ဗျာများနေကြသည်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။
ဒေါ်နယ်ထရမ့်အနေနဲ့ အီရန်ကို စစ်ရေးအရ အနိုင်ယူပြီး “ သိမ်းပိုက်နိုင်မလား” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းက လက်ရှိ ၂၀၂၆ ခုနှစ်ရဲ့ ပထဝီနိုင်ငံရေး အခြေအနေအရ အလွန် ရှုပ်ထွေးပြီး စိန်ခေါ်မှုကြီးမားတဲ့ ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအပေါ်မှာ သုံးသပ်ရမယ့် အချက်အချို့ ရှိပါတယ် –
၁။ စစ်ရေးအင်အားနှင့် မဟာဗျူဟာ
အမေရိကန် စစ်တပ်ဟာ ကမ္ဘာ့အင်အားအကြီးဆုံး ဖြစ်တာကြောင့် အီရန်ရဲ့ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံတွေကို ဖျက်ဆီးဖို့ အင်အားအလုံအလောက် ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အီရန်ကို “ သိမ်းပိုက်ဖို့” (Occupy) ဆိုတာကတော့ အာဖဂန်နစ္စတန် ဒါမှမဟုတ် အီရတ်စစ်ပွဲ တွေထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုခက်ခဲနိုင်ပါတယ် –
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အရ အီရန်ဟာ ဧရိယာကျယ်ဝန်းပြီး တောင်ထူထပ်တဲ့ နိုင်ငံဖြစ်လို့ မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးအတွက် အလွန်ခက်ခဲပါတယ်။
လူဦးရေနှင့် စစ်အင်အားအရ အီရန်မှာ လေ့ကျင့်သားပြည့်ဝတဲ့ စစ်တပ်နဲ့ ပြည်သူ့စစ် (Paramilitary) အင်အား အမြောက်အမြား ရှိပါတယ်။
၂။ ထရမ့်ရဲ့ အမေရိကန်ပထမမူဝါဒ (America First)
ထရမ့်ဟာ ပုံမှန်အားဖြင့် “ အဆုံးမသတ်နိုင်တဲ့ စစ်ပွဲတွေ” (Endless Wars) ကို ဆန့်ကျင် လေ့ရှိသူပါ။ ၎င်းရဲ့ ဗျူဟာဟာ နိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်ပြီး အုပ်ချုပ်ဖို့ထက် –
အပြင်းအထန် ဖိအားပေးခြင်း (Maximum Pressure)ဖြင့် စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှုနဲ့ စစ်ရေးအရ ခြိမ်းခြောက်ပြီး အီရန်အစိုးရကို အလျှော့ပေးလာအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း။
ရည်မှန်းချက်ထား တိုက်ခိုက်ခြင်းအဖြစ် နျူကလီးယား စက်ရုံတွေ ဒါမှမဟုတ် စစ်ရေး အချက်အချာနေရာတွေကိုသာ ဗုံးကြဲဖျက်ဆီးခြင်း (Targeted Strikes) မျိုးကို ပိုမို ဦးစား ပေးလေ့ ရှိပါတယ်။
၃။ ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ တုံ့ပြန်မှု
အီရန်ကို သိမ်းပိုက်ဖို့ ကြိုးစားမယ်ဆိုရင် –
ရုရှားနှင့် တရုတ် ဒီနှစ်နိုင်ငံစလုံးက အီရန်နဲ့ နီးကပ်တဲ့ ဆက်ဆံရေးရှိတာကြောင့် အမေရိကန်ရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် တုံ့ပြန်နိုင်ပါတယ်။
နေတိုး (NATO)အနေနဲ့ အခု ထရမ့် သတိပေးနေသလိုပဲ၊ ဥရောပ မဟာမိတ်တွေကသာ အပြည့်အဝ မပါဝင်ရင် အမေရိကန် တစ်နိုင်ငံတည်း သိမ်းပိုက်ဖို့ဆိုတာ ငွေကြေးနဲ့ လူအင်အားအရ အလွန် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေမှာပါ။
သုံးသပ်ချက်
အတိုချုပ်ပြောရရင် ထရမ့်ဟာ အီရန်အစိုးရကို “ ဒူးထောက်သွားအောင်” ဒါမှမဟုတ် “ စစ်ရေး အရ အကြီးအကျယ် ထိခိုက်အောင်” လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိပေမဲ့၊ နိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို ဝင်ရောက် “ သိမ်းပိုက်ပြီး အုပ်ချုပ်ဖို့” ဆိုတာကတော့ ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းပါးပါတယ်။ ၎င်းအနေနဲ့ စစ်ပွဲကြီး တစ်ခုထဲမှာ နွံနစ်မှာထက်၊ အင်အားသုံး ခြိမ်းခြောက်ပြီး မိမိအလိုကျ သဘောတူညီချက် ရယူဖို့ကိုသာ ပိုမို ဦးတည်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အီရန်နိုင်ငံရဲ့ စစ်ရေးအင်အားဟာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာတင်မကဘဲ ကမ္ဘာ့အဆင့်မှာပါ ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရတဲ့ အနေအထားမှာ ရှိပါတယ်။ အမေရိကန်နဲ့ ထိပ်တိုက်တွေ့ရင် အီရန်ဘက်က အားသာချက်နဲ့ အားနည်းချက်တွေကို အောက်ပါအတိုင်း အပိုင်း ၄ ပိုင်းနဲ့ ခွဲခြားကြည့်နိုင်ပါတယ် –
၁။ ဒုံးကျည်အင်အား (Missile Capabilities)
အီရန်ဟာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ အကြီးမားဆုံးနဲ့ အမျိုးအစားအများဆုံး ဒုံးကျည် လက်နက်တိုက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပါတယ်။
တာဝေးပစ်ဒုံးကျည်များဟာ အစ္စရေးနဲ့ ဥရောပတောင်ပိုင်းအထိ ရောက်ရှိနိုင်တဲ့ ဒုံးကျည်များ ရှိပါတယ်။
တိကျမှုအနေနဲ့လေ့လာကြည့်ရင် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း သူတို့ရဲ့ ဒုံးကျည်တွေဟာ ပစ်မှတ်ကို တိတိကျကျ ထိမှန်နိုင်စွမ်း (Precision) ပိုမိုမြင့်မားလာတာကို တွေ့ရပါတယ်။
၂။ ပရောက်စီတပ်ဖွဲ့များ (Proxy Network)
ဒါဟာ အီရန်ရဲ့ အားအကောင်းဆုံး ဗျူဟာမြောက် လက်နက်ပါ။ သူတို့ဟာ တိုက်ရိုက် စစ်မတိုက်ဘဲ သူတို့လက်အောက်ခံ အဖွဲ့အစည်းတွေကတစ်ဆင့် တိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ် –
Hezbollah (လက်ဘနွန်): အင်အားအကောင်းဆုံး အဖွဲ့ဖြစ်ပြီး အစ္စရေးကို ဒုံးကျည်သောင်းချီနဲ့ ပစ်ခတ်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။
Houthis (ယီမင်): ပင်လယ်နီအတွင်းက သင်္ဘောတွေကို တိုက်ခိုက်ပြီး ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးကို နှောင့်ယှက်နိုင်ပါတယ်။
အီရတ်နှင့် ဆီးရီးယားရှိ ပြည်သူ့စစ်များ: ဒေသတွင်းက အမေရိကန် စစ်စခန်းတွေကို နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်နိုင်ပါတယ်။
၃။ ရေတပ်နှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Asymmetric Naval Warfare)
အီရန်မှာ အမေရိကန်လို လေယာဉ်တင်သင်္ဘောကြီးတွေ မရှိပေမဲ့ “ ပြောက်ကျား ရေတပ်ဗျူဟာ” ကို သုံးပါတယ်။
အမြန်နှုန်းမြင့် စက်လှေငယ်များ: ဒုံးကျည်တပ်ဆင်ထားတဲ့ စက်လှေအမြောက်အမြားနဲ့ ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခြင်း (Swarm Tactics)လုပ်နိုင်ပါတယ်။
ရေမိုင်းများ: ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားလို ကျဉ်းမြောင်းတဲ့နေရာမှာ ရေအောက်မိုင်းတွေ ထောင်ပြီး ကမ္ဘာ့ရေနံလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။
၄။ အားနည်းချက်များ
အမေရိကန်နဲ့ ယှဉ်ရင် အီရန်မှာ သိသာတဲ့ အားနည်းချက်တွေလည်း ရှိနေပါတယ် –
လေတပ်အနေနဲ့ကြည့်ရင် အီရန်လေတပ်ဟာ ခေတ်မမီတော့တဲ့ လေယာဉ်ဟောင်းတွေ (ဥပမာ- F-14, F-4) ကိုသာ သုံးနေရဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန်ရဲ့ ခေတ်မီ Stealth လေယာဉ်တွေကို ယှဉ်ဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။
နည်းပညာကွာဟမှုအနေနဲ့ကြည့်ရင် အီရန်ရဲ့ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစနစ်တွေဟာ ရုရှားလုပ် S-300 လိုမျိုးတွေ ရှိပေမဲ့ အမေရိကန်ရဲ့ အီလက်ထရွန်နစ် စစ်ဆင်ရေး (Electronic Warfare) ကို ခံနိုင်ရည်ရှိဖို့ မသေချာပါဘူး။
သုံးသပ်ချက်
အီရန်ဟာ အမေရိကန်ကို ထိပ်တိုက်စစ်ပွဲမှာ အနိုင်ရဖို့ ခက်ခဲပေမဲ့၊ အမေရိကန်ဘက်က အထိအခိုက် အကျအဆုံး အလွန်များအောင် (High Cost) လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း ထရမ့်အနေနဲ့ စစ်ပွဲကြီးတစ်ခု ဆင်နွှဲဖို့ထက် ဒုံးကျည်နဲ့ ဒရုန်းစက်ရုံ တွေကိုသာ ရွေးချယ်တိုက်ခိုက်ဖို့ ပိုမို စဉ်းစားနေတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
