CNN-၂၀၂၆ခုနှစ်၊ မေလ ၁၁ရက်
အဘူဂျာ (Abuja) — ပြီးခဲ့သည့်လက မာလီနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ မဟာဗျူဟာမြောက် ခံတပ်မြို့ ဖြစ်သော ကီဒယ် (Kidal) မှ ရုရှားတပ်ဖွဲ့များ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့ က နှိမ်နင်းရန် သွားရောက်ခဲ့သည့် သူပုန်များ၏ လှောင်ပြောင်ကျိန်ဆဲမှုများကြားမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းသည် နယ်မြေဆုံးရှုံးရုံသာမကဘဲ အခြားအရာများစွာကိုပါ ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းဖြစ်သည်။
အာဖရိက ဆာဟေးလ် (Sahel) ဒေသ၏ ထိပ်တန်းလုံခြုံရေးမိတ်ဖက်အဖြစ် ရုရှား၏ ကရင်မလင်ကျောထောက်နောက်ခံပြု အာဖရိကတပ်ဖွဲ့ (Africa Corps) ၏ ဆုတ်ခွာမှုမှာ အရှက်ရဖွယ် ထိုးနှက်ချက်ဖြစ်သည်ဟု လေ့လာသူများက သုံးသပ်ကြသည်။
ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အယ်လ်ကိုင်ဒါးနှင့် ဆက်နွှယ်သည့် လက်နက်ကိုင်များနှင့် မြောက်ပိုင်း တူအာရက်ဂ် (Tuareg) ခွဲထွက်ရေးသူပုန်များက တစ်ပြိုင်နက်တည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီးနောက် မာလီနိုင်ငံသည် ပရမ်းပတာအခြေအနေသို့ ပိုမိုသက်ဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းသူပုန်နှစ်ဖွဲ့၏ ပူးပေါင်းမှုကြောင့် မာလီမြောက်ပိုင်းရှိ စစ်အခြေစိုက်စခန်း အများအပြားကို အလျင်အမြန် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
ကီဒယ်မြို့တွင် ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခြင်းခံရပြီးနောက် ဝဂ္ဂနာ (Wagner) အဖွဲ့ကို အစားထိုးကာ ရုရှားကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် လုပ်ဆောင်နေသည့် အာဖရိကတပ်ဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဘေးကင်းစွာ ဆုတ်ခွာနိုင်ရေးအတွက် လက်နက်ကိုင်များနှင့် ညှိနှိုင်းခဲ့ရသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်သည် မိတ်ဖက်များကို အကာအကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း ရှိသည် ဟူသော ရုရှား၏ ကတိကဝတ်များအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များရှိနေကြောင်းကို မီးမောင်း ထိုးပြနေသည်။
ကီဒယ်မြို့သည် မြို့တော် ဘာမာကို (Bamako) ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် မိုင် ၁,၀၀၀ ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် မာလီစစ်တပ်နှင့် ရုရှားကြေးစားစစ်သားများက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ယင်းအောင်ပွဲသည် အာဖရိကရှိ အနောက်အုပ်စု၏ ကြိုးပမ်းမှုများအပေါ် ရုရှား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ပြယုဂ်အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။
မာလီကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး လုပ်ကြံခံရမှုနှင့် တုံ့ပြန်မှုများ
မာလီနိုင်ငံသည် ၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုများနောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရက အုပ်ချုပ် နေခြင်းဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ကုလသမဂ္ဂငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းမှုတပ်ဖွဲ့များကို နှင်ထုတ်ခဲ့ပြီးနောက် မာလီစစ်အစိုးရသည် လုံခြုံရေးအတွက် မော်စကိုဘက်သို့ လှည့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကီဒယ်မြို့ ကျဆုံးခြင်းက ထိုမဟာဗျူဟာ၏ အားနည်းချက်ကို ဖော်ထုတ်လိုက် သကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အာဇာဝပ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (FLA) က ကီဒယ်မြို့မှ ရုရှားတပ် များ ထာဝရထွက်ခွာရန် သဘောတူညီမှုရရှိခဲ့ပြီး မြို့မှာ “ယခုအခါ လွတ်လပ်သွားပြီ” ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင်လည်း မာလီကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဆာဒီယို ကာမာရာ (Sadio Camara) သည် မြို့တော်အနီးရှိ သူ၏နေအိမ်၌ အသေခံဗုံးခွဲတိုက်ခိုက်မှုဖြင့် လုပ်ကြံခံခဲ့ရ သည်။ ကာမာရာသည် ရုရှားတွင် စစ်ပညာသင်ကြားခဲ့သူဖြစ်ပြီး မာလီနှင့် ရုရှားအကြား ဆက်ဆံရေးခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်းသေဆုံးမှုမှာ စစ်အစိုးရအတွက် ကြီးမားသော ထိုးနှက်ချက်ဖြစ်သည်။
ရုရှား၏ ကတိကဝတ်များ ပြည့်မီခြင်းမရှိ
ရုရှား၏ အာဖရိကမူဝါဒမှာ များသောအားဖြင့် “အရင်းအမြစ်များအတွက် လုံခြုံရေးပေးခြင်း” (Security for resources) ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ရုရှား၏ လုံခြုံရေးပုံစံမှာ နက်ရှိုင်းလှ သော ဆာဟေးလ်ဒေသ ပဋိပက္ခများအတွက် ရေပေါ်ဆီအဖြေရှာမှုသာဖြစ်ကြောင်း လေ့လာသူများက ဆိုသည်။
ကွန်ရက်အဒီနောဖောင်ဒေးရှင်း (Konrad Adenauer Foundation) မှ အာဖရိကဒေသဆိုင်ရာ အကြီးအကဲ အော့ဖ် လေးဆင်း (Ulf Laessing) က “မာလီမှာ ရုရှားတွေရဲ့ တစ်ခုတည်းသော အောင်ပွဲက ၂၀၂၃ မှာ ကီဒယ်မြို့ကို သိမ်းနိုင်ခဲ့တာပဲရှိတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ကီဒယ်မြို့ ကျဆုံးခြင်းနှင့် ရုရှားတပ်များ အရှက်တကွဲဆုတ်ခွာခဲ့ရခြင်းမှာ ပူတင်၏ အာဖရိက ရည်မှန်းချက်များအပေါ် သိသာထင်ရှားသော ဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်းမှု ဖြစ်စေခဲ့သည်။
မာလီ၏ ရှေ့ဆက်ရမည့် လမ်းကြောင်း
မလုံခြုံမှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်နှင့်အမျှ မာလီစစ်အစိုးရသည် မဟာဗျူဟာမြောက် အကျပ်အတည်းနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ မာလီ၊ ဘာကီးနားဖားဆိုနှင့် နိုင်ဂျာတို့သည် ဆာဟေးလ်နိုင်ငံများမဟာမိတ် (AES) ကို ဖွဲ့စည်းကာ လုံခြုံရေးအတွက် အချင်းချင်း ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်နေကြသလို တရုတ်နှင့် တူရကီတို့ထံမှလည်း စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည်။
သို့သော်လည်း ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာတွင် တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ပေးမည့် တိုက်ခိုက် ရေး တပ်ဖွဲ့များကို စေလွှတ်ပေးနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော မိတ်ဖက်မှာ ရုရှားသာ ရှိနေသဖြင့် မာလီအနေဖြင့် ရုရှားနှင့် ဆက်လက်လက်တွဲရန်မှတစ်ပါး အခြား ရွေးချယ်စရာမရှိသလောက် ဖြစ်နေသည်ဟု အော့ဖ် လေးဆင်းက ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့က မာလီနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ကီဒယ်မြို့ရှိ လမ်းဆုံတစ်ခုတွင် အာဇာဝပ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (FLA) မဟာမိတ်အဖွဲ့မှ တူအာရက်ဂ် (Tuareg) သူပုန်များ စုရုံးနေစဉ်။ (ဓာတ်ပုံ – Stringer/AFP/Getty Images)
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့က ရုရှားနိုင်ငံ၊ မော်စကိုမြို့ရှိ ကရင်မလင်နန်းတော်ကြီးအတွင်း ကျင်းပသည့် ရုရှား-မာလီ တွေ့ဆုံပွဲသို့ ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမာ ပူတင် တက်ရောက်လာစဉ်။ (ဓာတ်ပုံ – Contributor/Getty Images)
