၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အဓိကရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပခဲ့ရာ၊ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီဝင်များက အရေးပါသော ရာထူးနေရာများစွာကို အနိုင်ရရှိခဲ့ပါသည်။
နယူးယောက် (New York)
ရာထူးအမည်။ နယူးယောက်မြို့တော်ဝန် (New York City Mayor)
ရလဒ်။ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ Zohran Mamdani (ဇိုဟန် မမ်ဒါနီ) သည် နယူးယောက် မြို့တော်ဝန်အဖြစ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပါသည်။
သူသည် ဒီမိုကရက်တစ်ဆိုရှယ်လစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး မဲပေးသူ ၂ သန်းကျော်ဖြင့် ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း မြို့တော်ဝန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲအများဆုံး ထွက်ပေါ်ခဲ့မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မမ်ဒါနီသည် ပြိုင်ဘက်များဖြစ်ကြသော လွတ်လပ်သောကိုယ်စားလှယ်(ယခင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး) Andrew Cuomo (အင်ဒရူး ကူမို) နှင့် ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီမှ Curtis Sliwa (ကာတစ် စလီဝါ) တို့ကို အနိုင်ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နယူးဂျာစီ (New Jersey)
ရာထူးအမည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး (Governor)
ရလဒ်။ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ Mikie Sherrill (မီကီ ရှယ်ရဲလ်) သည် နယူးဂျာစီပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပါသည်။
သူမသည် ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီမှ Jack Ciattarelli (ဂျက် စီယာတာရယ်လီ) ကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဤအနိုင်ရမှုကြောင့် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီသည် နယူးဂျာစီပြည်နယ် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်လုံးတွင် အများစုနေရာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဒီမိုကရက်တစ် ထရိုင်ဖက်တာ (Trifecta) အဆင့်အတန်း (အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံးနှင့် လွှတ်တော် နှစ်ရပ်လုံးကို ထိန်းချုပ်ထားခြင်း) ကို ဆက်လက်ထိန်းထားနိုင်ခဲ့ပါသည်။
ဗာဂျီးနီးယား (Virginia)
ရာထူးအမည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး (Governor)
ရလဒ်။ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ Abigail Spanberger (အဘီဂေးလ် စပန်ဘာဂါ) သည် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပါသည်။ သူမသည် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီသည် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရာထူးကို ပြန်လည်ရယူ နိုင်ခဲ့ရုံသာမက၊ ဒုတိယအုပ်ချုပ်ရေးမှူး (Lieutenant Governor) ရာထူးနှင့် ရှေ့နေချုပ် (Attorney General) ရာထူးများကိုပါ အနိုင်ရရှိခဲ့သောကြောင့် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ် အစိုးရ၏ အရေးကြီးသော ရာထူးသုံးခုစလုံး (Triplex) ကို ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီက ထိန်းချုပ်လိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
အနှစ်ချုပ်အားဖြင့်-
နယူးယောက်မြို့တော်ဝန်အဖြစ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ ဇိုဟန် မမ်ဒါနီက အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
နယူးဂျာစီအုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ မီကီ ရှယ်ရဲလ်က အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
ဗာဂျီးနီးယား အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ အဘီဂေးလ် စပန်ဘာဂါက အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
အနိုင်ရရှိသူများ၏ မိန့်ခွန်းနှင့် ကတိကဝတ်များ
အနိုင်ရရှိသူ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီဝင် သုံးဦးစလုံးသည် အဓိကအားဖြင့် စီးပွားရေးအရ တတ်နိုင်သော နေထိုင်မှု (affordability) နှင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်းတို့ကို အလေးပေး ပြောကြားခဲ့ကြသည်။
၁။ နယူးယောက်မြို့တော်ဝန်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရသည့် ဇိုဟန်မမ်ဒါနီ
သူသည် ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တစ်တစ်ဦး ဖြစ်သည့်အတိုင်း အလုပ်သမားလူတန်းစားအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ပြီး သူ၏အနိုင်ရမှုသည် ပြည်သူလိုလားသည်များကို ပြောင်းလဲရန်အတွက် ပြည်သူ၏ပေးအပ်သည့်အမိန့် (mandate for change) ဖြစ်သည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။
အဓိကကတိများ။
တတ်နိုင်သော နေထိုင်မှု (Affordability) ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက မြို့တော်ဝန် ဖီအိုရဲလ်လို လာဂတ်ဒီရာ(Fiorello La Guardia) လက်ထက်နောက်ပိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော နေထိုင်စရိတ်မြင့်မားမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းမည့် အစီအစဉ်ကို ဖော်ဆောင်သွားမည်။
အိမ်ငှားခ ထိန်းချုပ်ခြင်း (Rent Freeze)။ အိမ်ငှားခနှုန်းထား ထိန်းချုပ်ထားသော (rent-stabilized) အိမ်ရာများရှိ ငှားရမ်းသူ သန်း ၂ သန်းကျော်အတွက် အိမ်ငှားခကို တိုးမြင့်မလာရန် ဆိုင်းငံ့ထားမည်။
အခမဲ့ ဘတ်စ်ကားများ (Free Buses)။ မြို့တွင်း ဘတ်စ်ကားများအားလုံးကို မြန်ဆန်ပြီး အခမဲ့ ဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်မည်။
ဘေးကင်းရေး (Safety & Justice)။ ရာဇဝတ်မှုလျှော့ချရန် ရဲအရာရှိများနှင့်အတူ လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်သည်။
စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် အိမ်ခြေရာမဲ့ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ရန်။ လူမှုဘေးကင်းရေးဌာန (Department of Community Safety) ကို ဖွဲ့စည်းမည်။
သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်ကို တုံ့ပြန်ခြင်း။ နယူးယောက်မြို့သည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ၏ မြို့တော်ဖြစ်နေဆဲဖြစ်ကြောင်းနှင့် ထရန့်၏သဘောထားများကို ဆန့်ကျင်ပြီး မြို့တော်မှတစ်ဆင့် နိုင်ငံကို ဦးဆောင်သွားမည်ဟု ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ပြောဆိုခဲ့သည်။
၂။ နယူးဂျာစီပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရွေးကောက်ခံ မီကီ ရှယ်ရဲလ်
ရှယ်ရဲလ်သည် အလယ်အလတ်လမ်းစဉ် (centrist) ကို ကိုယ်စားပြုပြီး၊ နယူးဂျာစီပြည်နယ်ရှိ ပြည်သူများအတွက် တတ်နိုင်သော နေထိုင်မှု (affordability) ကို အဓိကထား၍ အာရုံစိုက်မည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။
အဓိကကတိများ။ တတ်နိုင်သော နေထိုင်မှု (Affordability Mandate) သူမ၏ အနိုင်ရမှုသည် ပြည်နယ်ကို ပိုမိုသက်သာသော နေရာဖြစ်စေရန် ကတိများ ပြည့်မီစေဖို့အတွက် ကြီးမားသော အမိန့်တစ်ရပ်ကိုပြည်သူကပေးလိုက်ခြင်း (a big mandate) ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
လျှပ်စစ်မီတာခ မတက်ရန် ထိန်းချုပ်ခြင်း (Utility Freeze)။ ရာထူးစတင်ယူသည်နှင့် လစဉ် လျှပ်စစ်မီတာခများအား ယာယီရပ်ဆိုင်းထားရန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာအမိန့် (executive order) ကို အသုံးပြုမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။
လွတ်လပ်မှုနှင့် စီးပွားရေး (Liberty and Economy)။ နိုင်ငံ၏ အခြေခံမူများကို ထောက်ခံ ကြောင်း ပြောကြားပြီး၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု (healthcare) နှင့် ရထားလမ်း စီမံကိန်း (Gateway rail tunnel project) ကဲ့သို့သော နယူးဂျာစီကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေသည့် ဖက်ဒရယ်မူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ပွဲဝင်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
၃။ ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး- ရွေးကောက်ခံ အဘီဂေးလ် စပန်ဘာဂါ
ဗာဂျီးနီးယား၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးအုပ်ချုပ်ရေးမှူးဖြစ်လာသူ စပန်ဘာဂါသည် လက်တွေ့ ကျသော စီမံခန့်ခွဲမှု (pragmatism) နှင့် ပညာရေးနှင့် စီးပွားရေး ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် ကတိပြုခဲ့သည်။
အဓိကကတိများ။ လက်တွေ့ကျမှု (Pragmatism over Partisanship) ဗာဂျီးနီးယားပြည်သူများသည် ပါတီစွဲထက် လက်တွေ့ကျမှုကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ “ ကျွန်မတို့ရဲ့ ပြည်နယ် ဗရမ်းဗတာမှု (chaos) ဖြစ်နေမှုကနေ ကာကွယ်ဖို့ ရွေးချယ်ခဲ့ပါတယ်” ဟု ဆိုခဲ့သည်။
သမိုင်းဝင် အောင်ပွဲ (Historic Win)။ သူမ၏ အောင်ပွဲသည် ဗာဂျီးနီးယားရှိ အမျိုးသမီးငယ်များအတွက် မည်သည့်အရာကိုမဆို အောင်မြင်နိုင်ကြောင်း သေချာစေသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
အိမ်တွင်း စီးပွားရေး (Kitchen Table Issues)။ ကျောင်းပညာရေးကို ငွေကြေး ထောက်ပံ့ခြင်း၊ တန်ဖိုးသင့် အိမ်ရာများကို ဖန်တီးခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုကို ရယူနိုင်စေရန်တို့ကို အဓိကထားလုပ်ဆောင်မည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။
ဖက်ဒရယ် အစိုးရ ရပ်ဆိုင်းခြင်း (Federal Government Shutdown)။ ဖက်ဒရယ်အစိုးရ ရပ်ဆိုင်းထားခြင်းကို အဆုံးသတ်ရန်အတွက် သမ္မတနှင့် ကွန်ဂရက်အဖွဲ့ဝင်များအားလုံးကို တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
ဤအနိုင်ရရှိသူ သုံးဦးတွင် ဇိုဟန် မမ်ဒါနီ (ရွေးကောက်ခံနယူးယောက်မြို့တော်ဝန်) သည် ဒီမိုကရက်တစ်ဆိုရှယ်လစ် အဖြစ် ပြတ်သားသော လက်ဝဲ (Progressive) မူဝါဒများ ချမှတ်ခဲ့ပြီး၊ မီကီ ရှယ်ရဲလ် (ရွေး ကောက်ခံ နယူးဂျာစီ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး) နှင့် အဘီဂေးလ် စပန်ဘာဂါ (ရွေး ကောက်ခံ ဗာဂျီးနီးယား အုပ်ချုပ်ရေးမှူး) တို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် အလယ်အလတ်လမ်းစဉ် (Centrist) ကို ကိုယ်စားပြုကာ စီးပွားရေးနှင့် လက်တွေ့ကျသော ဖြေရှင်းနည်းများကို အလေးပေးခဲ့ကြသည်။
အနိုင်ရရှိသူများ၏ အဓိကမူဝါဒ အစီအစဉ်များ
၁။ ဇိုဟန် မမ်ဒါနီ (ရွေးကောက်ခံနယူးယောက်မြို့တော်ဝန်)- တတ်နိုင်သော နေထိုင်မှုနှင့် လူမှုရေး တရားမျှတမှု
မမ်ဒါနီ၏ မူဝါဒများက မြို့တော်၏ နေထိုင်စရိတ်ကြီးမြင့်မှု ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် အခွန်နှင့် အိမ်ရာ မူဝါဒများကို ပြောင်းလဲရန် ရည်ရွယ်သည်။
အိမ်ငှားခ တိုးမြင့်ခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းခြင်း (Rent Freeze)။ ဥပဒေအရ အိမ်ငှားခနှုန်းထား တည်ငြိမ်မှုရှိသော (rent-stabilized) အိမ်ခန်းများတွင် နေထိုင်သူများအတွက် အိမ်ငှားခများ တိုးမြင့်ခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းထားမည်။
အိမ်ရာဆောက်လုပ်ခြင်း။ လာမည့် ၁၀ နှစ်အတွင်း အိမ်ငှားခနှုန်းထား တည်ငြိမ်မှုရှိသော အိမ်ရာယူနစ်အသစ် ၂၀၀,၀၀၀ ထပ်မံဆောက်လုပ်မည်။
အခမဲ့ ဘတ်စ်ကားများ (Free Buses)။ မြို့တွင်းရှိ ဘတ်စ်ကားများအားလုံးကို အခမဲ့ ဝန်ဆောင်မှုပေးမည်။ (ခရီးစရိတ် သက်သာစေရန်နှင့် အချိန် ၁၂% အထိ သက်သာစေရန် ရည်ရွယ်သည်။)
လုပ်ခတိုးမြှင့်ခြင်း။ အနိမ့်ဆုံးလုပ်ခ (Minimum Wage) ကို တစ်နာရီ ဒေါ်လ ၃၀ အထိ တိုးမြှင့်ရန် ရည်ရွယ်သည်။
မြို့တော်ပိုင် ကုန်စုံဆိုင်များ။ အမြတ်မယူသောစနစ်ဖြင့် မြို့တော်ပိုင် ကုန်စုံဆိုင်များ ကွန်ရက်ကို ထူထောင်ကာ စားသောက်ကုန်စျေးနှုန်းများကို လျှော့ချမည်။
ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများ အခွန်တိုးမြှင့်ခြင်း။ ကော်ပိုရေးရှင်းများနှင့် ဝင်ငွေအများဆုံးရရှိသူများအပေါ် အခွန်များ တိုးမြှင့်ကောက်ခံခြင်းဖြင့် မူဝါဒများအတွက် ဘတ်ဂျက်ရရှိစေရန် ဆောင်ရွက်မည်။
ကျောင်းများတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း (Greening Schools)။ ကျောင်း ၅၀၀ ကို ဆိုလာပြားများ တပ်ဆင်ခြင်းနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း။
၂။ မီကီ ရှယ်ရဲလ် (ရွေးကောက်ခံ နယူးဂျာစီ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး) တန်ဖိုးသင့်စွာ နေထိုင်မှုနှင့် အစိုးရ တာဝန်ခံမှု
ရှယ်ရဲလ်၏ မူဝါဒများသည် နယူးဂျာစီပြည်သူများအတွက် အထူးအရေးပါသော အခွန်ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကုန်ကျစရိတ်များကို လျှော့ချရန် အဓိကထားသည်။
ရေခ၊ မီးခ၊ ဓာတ်ငွေ့ခများ ရပ်ဆိုင်းခြင်း။ ရာထူးစတင်ယူသည်နှင့် လျှပ်စစ်၊ ဓာတ်ငွေ့ စသည်တို့အတွက် မီတာခ နှုန်းထား တိုးမြှင့်မှုများကို ယာယီ ရပ်ဆိုင်းရန် အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်မည်။
အိမ်ရာ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်စပ်သော နေရာများတွင် အိမ်ရာများ ပိုမိုဆောက်လုပ်သည့် (transit-oriented development) အစီအစဉ်များကို တွန်းအားပေးခြင်းဖြင့် အိမ်ရာများကို မြှင့်တင်မည်။
ပညာရေး စံနှုန်းများ။ ပြည်နယ်တစ်ဝန်းရှိ ကလေးတိုင်း အရည်အသွေးမြင့် ပညာရေး ရရှိရန် သေချာစေမည်။
စိတ်ကျန်းမာရေး။ ကျောင်းသားများကြား စိတ်ကျန်းမာရေး အကျပ်အတည်းကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းမည်။
အွန်လိုင်း ဘေးကင်းရေး။ ကလေးများအတွက် အွန်လိုင်းဘေးကင်းရေးကို အာမခံနိုင်ရန် ဥပဒေများ ချမှတ်မည်။
NJ Transit ကို ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း။ နယူးဂျာစီရှိ ကြီးမားသော အများပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ် (NJ Transit) ကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်မည်။
ပင်လယ်ပြင် လေအားလျှပ်စစ် (Offshore Wind)။ ပင်လယ်ပြင် လေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းများအား ထောက်ခံပြီး၊ စွမ်းအင်စျေးနှုန်း တည်ငြိမ်စေရေးနှင့် ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှု လျှော့ချရေးကို ဦးစားပေးမည်။
၃။ အဘီဂေးလ် စပန်ဘာဂါ (ရွေးကောက်ခံ ဗာဂျီးနီးယား အုပ်ချုပ်ရေးမှူး) – လက်တွေ့ကျသော စီးပွားရေး ဖြေရှင်းနည်းများ။
စပန်ဘာဂါသည် CIA အရာရှိဟောင်းနှင့် အလယ်အလတ်လမ်းစဉ် ကွန်ဂရက်အမတ်ဟောင်းတစ်ဦးအနေဖြင့် လက်တွေ့ကျသော ပြဿနာဖြေရှင်းနည်းများကို အဓိကထားသည်။ သူမ၏ မူဝါဒများက ဗာဂျီးနီးယားရှိ အစိုးရဝန်ထမ်းများ အများအပြားရှိသည့် ပြည်သူများ၏ စီးပွားရေးစိုးရိမ်မှုများကို အာရုံစိုက်သည်။
ဖက်ဒရယ် အကျိုးသက်ရောက်မှု တိုက်ဖျက်ခြင်း။ ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းလျှော့ချမှုများ (Department of Government Efficiency – DOGE) ကြောင့် ထိခိုက်ခံစားနေရသော ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ရှိ ဖက်ဒရယ်ဝန်ထမ်းများနှင့် ကန်ထရိုက်တာ များအတွက် တိုက်ပွဲဝင်မည်။
အနိမ့်ဆုံးလုပ်ခ တိုးမြှင့်ခြင်း။ အနိမ့်ဆုံးလုပ်ခကို တစ်နာရီ ၁၅ ဒေါ်လာ အထိ တိုးမြှင့်ရန် ဥပဒေများကို ထောက်ခံမည်။
လုပ်ခနှင့် ခွင့်ရက်။ ပြည်နယ်အဆင့် လစာရသော ဖျားနာ/မိသားစု ခွင့်ရက် (paid sick and family leave) မူဝါဒများ ပြဋ္ဌာန်းရန် တွန်းအားပေးမည်။
ကုန်ကျစရိတ် လျှော့ချခြင်း။ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကုန်ကျစရိတ်များကို လျှော့ချ ရန်နှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုကို ပိုမိုရရှိနိုင်စေရန် လုပ်ဆောင်မည်။
တန်ဖိုးသင့်အိမ်ရာများ။ ပြည်သူများအတွက် တန်ဖိုးသင့်အိမ်ရာများကို ပိုမိုဖန်တီးပေးရန် မူဝါဒများ ချမှတ်မည်။
ကျောင်းရန်ပုံငွေ။ ပြည်နယ်ရှိ ကျောင်းပညာရေးအတွက် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုကို တိုးမြှင့်မည်။
