ရေးသားသူ- ဂျယ်ရမီ ဘိုဝင် (Jeremy Bowen) နိုင်ငံတကာရေးရာ အယ်ဒီတာ
BBC- ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ ဂျွန်လ ၁၈ရက်
ဒီကိစ္စတွေအားလုံး ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်က စတင်ခဲ့ချိန်တုန်းက ဒေါ်နယ်ထရမ့်နဲ့ ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟုတို့က အစိုးရအပြောင်းအလဲ (Regime change) ဖြစ်တော့မယ်လို့ ပြောခဲ့ကြ ပါတယ်။
အခုအချိန်မှာတော့ အီရန်အစိုးရနဲ့ အမေရိကန်တို့ဟာ ကြားခံလူတွေကတစ်ဆင့် အပြန်အလှန် အဆင့်တန်းတူ စကားပြောဆိုပြီး ဒီသဘောတူညီချက်ကို အခြေခံအားဖြင့် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့တဲ့ အခြေအနေတစ်ခုကို ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။
ကျွန်တော်တို့ဟာ အင်အားပိုကောင်းလာတဲ့ အီရန်အစိုးရတစ်ရပ်ကို မြင်တွေ့နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့အတွက် အဆိုးရွားဆုံး အိပ်မက်ဆိုးဖြစ်တဲ့ — အစိုးရအပြောင်းအလဲ လုပ်ဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးတို့ ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှု — ကို သူတို့ ကြုံတွေ့ခဲ့ ရပြီးပါပြီ။ သူတို့ ဒါကို ကျော်ဖြတ်နိုင်ခဲ့ကြပြီး အစိုးရပြုတ်ကျတာမျိုး ဖြစ်မလာခဲ့ပါဘူး။
အီရန်ဟာ နှစ်အတော်ကြာအောင် ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာ အကုန်အကျခံခဲ့ပါတယ်။ ပထမဆုံးအနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ နျူကလီးယားအစီအစဉ်အတွက် ဖြစ်ပြီး၊ ဒါဟာ လက်နက် ထုတ်လုပ်ဖို့ အတွက် မဟုတ်ဘူးလို့ သူတို့ အမြဲတမ်း ငြင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပြီး လက်ဘနွန် က ဟစ်ဇ်ဘိုလာ (Hezbollah) အဖွဲ့ကနေ စတင်ပြီး ဒေသတွင်း မဟာမိတ်ကွန်ရက်ကို တည်ဆောက်တဲ့နေရာမှာလည်း အကုန်အကျခံခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ သူတို့ ရှာဖွေတွေ့ရှိသွားတာကတော့ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ပစ်လိုက်တာက ပိုပြီးကုန်ကျစရိတ်သက်သာသလို ပိုပြီးတော့လည်း ထိရောက်ပြင်းထန်တယ်ဆိုတာပါပဲ။ ဒါဟာ ဟန့်တားမှုသက်သက်အတွက်ပဲဖြစ်တဲ့ နျူကလီးယားလက်နက် ခြိမ်းခြောက်မှုမျိုးနဲ့ မတူဘဲ အမှန်တကယ် အသုံးချလို့ရတဲ့ လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
အီရန်ကသာ အလိုရှိမယ်ဆိုရင် ရေနံတင်သင်္ဘောအချို့ကို မစ်ဆိုင်းဒုံးကျည်အနည်းငယ်နဲ့ ပစ်ခတ်လိုက်ရုံနဲ့တင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို နောက်တစ်ကြိမ် ပြန်ပိတ်သွားစေနိုင်မှာ ဖြစ်ပြီး ဒါကို လူတိုင်းက သိကြပါတယ်။ ဒါဟာ တီဟီရန်က အစိုးရအတွက်တော့ အလွန် အာဏာ ပါဝါတက်စေမယ့် အရာတစ်ခု ဖြစ်ရပါမယ်။
အီရန်ဟာ အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ ထိုးနှက်ချက်ဒဏ်ကို ခံခဲ့ရတယ်ဆိုတာကိုတော့ မမေ့ဖို့ လိုပါတယ်။ သူတို့မှာ ပြန်လည်ပြုပြင်ဖို့ လိုအပ်နေတဲ့ ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာ တန်ဖိုးရှိတဲ့ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုတွေ ရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် အမှန်တကယ်တော့ နားလည်မှု စာချွန်လွှာ (MoU) ထဲမှာပါတဲ့ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ မက်လုံးတွေက သူတို့ကို “ နျူကလီးယား ကိစ္စရပ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သဘောတူညီချက်တစ်ခု လုပ်ကြစို့” ဆိုတဲ့ အတွေးမျိုးဆီသို့ တွန်းပို့ပေးနိုင်ခြေ ရှိပါတယ်။
ဓါတ်ပုံအရင်းအမြစ် – Anadolu (Getty Images မှတစ်ဆင့်) ပုံစာ – ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့တွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းရန် ပြင်ဆင် စောင့်ဆိုင်း နေကြသည့် သင်္ဘောများ။
