ဗန်စ့်က အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် နေတန်ယာဟု ‘အချို့အရာတွေကို မှားယွင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့တယ်’ ဟု ပြောကြား

BBC- ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ ဂျွန်လ ၁၈ရက်

အီရန်နှင့်ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲအတွင်း မဟာမိတ်နှစ်နိုင်ငံကြား ဆက်ဆံရေးမှာ မကြာသေးမီ သီတင်းပတ်များအတွင်း တင်းမာလာပုံရချိန်တွင် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင်နေတန်ယာဟု သည် “ အချို့အရာတွေကို အသေအချာပဲ မှားယွင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ရှိပါတယ်” ဟု အမေရိကန် ဒုတိယသမ္မတ ဂျေဒီ ဗန်စ့် (JD Vance) က ပြောကြားခဲ့သည်။

ဗန်စ့်အနေဖြင့် ဥပမာများကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်းမရှိသော်လည်း ဘီဘီစီ၏ အမေရိကန် မဟာမိတ်ဖြစ်သော CBS News သို့ ပြောကြားရာတွင် — နေတန်ယာဟုသည် “ သူ့နိုင်ငံ၏ အကျိုးစီးပွားကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် အခိုင်အမာ တောင်းဆိုတတ်သူ” ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အမေရိကန်၏ အကျိုးစီးပွားများနှင့် အမြဲတမ်း တစ်ထပ်တည်းကျနေခြင်းမျိုး မဟုတ်ကြောင်း ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့သည်။

သူ့၏မှတ်ချက်များသည် မကြာသေးမီက မဟာမိတ်နှစ်နိုင်ငံကြား ဆက်ဆံရေးမှာ ဖိအားပေးမှုများနှင့် ကြုံတွေ့နေရသည်ကို လူသိရှင်ကြား ထပ်မံဝန်ခံလိုက်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။

လတ်တလောတွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် လက်ဘနွန်နိုင်ငံအတွင်း စစ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ပတ်သက်ပြီး အစ္စရေးခေါင်းဆောင်နှင့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိခဲ့ ကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး အဆိုပါစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားကာ တီဟီရန်နှင့် ပြုလုပ်မည့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများကို ခြိမ်းခြောက် လျက်ရှိသည်။

အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် ညတွင်းချင်း ဒုတိယမြောက်နေ့အဖြစ် အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသဖြင့် ဧပြီလကတည်းက တည်မြဲနေခဲ့သော နှစ်နိုင်ငံကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို တင်းမာမှု ဖြစ်စေခဲ့သည်။

ယင်းအခြေအနေသည် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရန် သဘောတူညီချက်ရယူဖို့ တီဟီရန်ဘက်က “ အချိန်အတော်ကြာ ယူနေခဲ့တယ်” ဟု ထရမ့်က ပြောကြားပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပြန်လည်စတင်လာသည့် ရန်လိုတိုက်ခိုက်မှုများသည် လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင်း ဖြစ်ရပ်များကြောင့် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ ထိုနေရာတွင် အစ္စရေးက အီရန်ကျောထောက် နောက်ခံပြု လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ဖြစ်သည့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာကို ရည်ရွယ်သည့် စစ်ဆင်ရေး တစ်ခုအား ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။

ပြီးခဲ့သည့်သီတင်းပတ်က ထရမ့်သည် Axios သတင်းထောက်တစ်ဦးအား ပြောကြားရာတွင် ဖုန်းဖြင့် စကားပြောဆိုစဉ်အတွင်း နေတန်ယာဟုကို “ အရူး” (အပြင်းအထန် ဆဲဆိုသည့် စကားလုံး သုံးနှုန်းလျက်) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြောင်းနှင့် “ လက်ဘနွန်နဲ့ အမြဲတမ်း စစ်ဖြစ်နေတာကို သူ နည်းနည်း စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်မိတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။

တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ထုတ်လွှင့်မည့် အင်တာဗျူးတစ်ခု၌ ဗန်စ့်က “ ဝန်ကြီးချုပ် နေတန်ယာဟုကို ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ သူဟာ အမေရိကန်ရဲ့ အလွန်နီးကပ်တဲ့ မဟာမိတ်ဖြစ်ခဲ့တာ ထင်ရှားတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုကို အုပ်ချုပ်နေတာပါ။

ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ နီးကပ်တဲ့ မဟာမိတ်တွေ ဖြစ်နေချိန်မှာတောင် တစ်ခါတရံမှာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အကျိုးစီးပွားတွေက လုံးဝ တစ်ထပ်တည်းကျနေတတ်ပြီး၊ တစ်ခါတရံ မှာတော့ အကျိုးစီးပွားချင်း မတိုက်ဆိုင်တာမျိုးတွေ ရှိပါတယ်။

ဝန်ကြီးချုပ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကျွန်တော်မြင်တွေ့ရတာကတော့ သူဟာ သူ့နိုင်ငံရဲ့ အကျိုးစီးပွား ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် အခိုင်အမာ တွန်းအားပေးတတ်တာပါပဲ တစ်ခါတရံမှာ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ သဘောထားချင်း တူညီတယ်လို့ ဆိုလိုပြီး၊ တစ်ခါတရံမှာတော့ သဘောထား ချင်း မတူညီဘူးလို့ ဆိုလိုတာပါ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန် ဒုတိယသမ္မတက ဆက်လက်ပြောကြားရာတွင် အမေရိက၏ အကောင်းဆုံး အကျိုးစီးပွားဖြစ်မည့်အရာကို အဓိကထားရန်မှာ ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့၏ တာဝန်ဖြစ်ပြီး “ အဲဒီအချက်က ကွဲလွဲသွားတဲ့အခါမှာတော့ အစ္စရေးတွေအတွက် စိတ်မကောင်းစရာ ဖြစ်ရပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ဟာ အမေရိကန်ပြည်သူတွေရဲ့ ဘက်ကနေ ရွေးချယ်ရမှာ ဖြစ်ပါ တယ်” ဟု ဆိုသည်။

နေတန်ယာဟု အမှားအယွင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဥပမာပေးရန် မေးမြန်းမှုကိုမူ ဗန်စ့်က “ အဲဒီလို စကားပြောဆိုမှုတွေကို သီးသန့်ပဲ ထားရှိတာက တစ်ခါတရံ မှာ ပိုကောင်းပါတယ်” ဟု တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။

ဘိုဝင် – ထရမ့်နှင့် နေတန်ယာဟုတို့သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းကို ပုံစံသစ်ပြောင်းလဲ ချင်ခဲ့ ကြသည် ယခုအခါတွင်မူ သူတို့သည် ရေရှည်အကျပ်အတည်း (Permacrisis) ဖြစ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းတစ်ခွင် ဒုတိယမြောက်နေ့အဖြစ် အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ် ခဲ့သလို လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတွင် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများ ကြောင့် လူ ၁၇ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းများက ဆိုသည်။

ထရမ့်သည် အိမ်ဖြူတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ၎င်း၏ သက်တမ်းနှစ်ခုစလုံး အတွင်း အစ္စရေးကို အစဉ်တစိုက် အပြင်းအထန် ထောက်ခံသူတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည် သို့သော်လည်း အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ရေရှည်အထိနာစေပြီး ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုများပြား လာနိုင်သည့် ပဋိပက္ခအတွင်းမှ ရုန်းထွက်ရန် ၎င်း၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် လက်ဘနွန်တွင် အစ္စရေးက ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေသော စစ်ဆင်ရေးကြောင့် အဟန့်အတား ဖြစ်နေခဲ့ ရသည်။

မည်သည့် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်မဆို လက်ဘနွန်အရေးကိုပါ ထည့်သွင်းရမည်ဟု တီဟီရန်ဘက်က တောင်းဆိုနေပြီး၊ အစ္စရေးကမူ ယင်းသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်လက ရရှိခဲ့သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် အကျုံးမဝင်ကြောင်း ငြင်းခုံထားကာ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြန်မစမီ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများကို ရပ်ဆိုင်းပစ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။

အီရန်စစ်ပွဲ စတင်ပြီးနောက်မကြာမီ အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုကို လက်တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အစ္စရေးမြောက်ပိုင်းကို တိုက်ခိုက်မှု များ စတင်ခဲ့သည့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ တိုက်ခိုက်ရေးသမားများကို မောင်းထုတ်ရန်အတွက် အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်တစ်ဝန်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည်။

လက်ဘနွန် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အဆိုအရ အဆိုပါ ပဋိပက္ခအတွင်း အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၃,၆၉၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ အစ္စရေးအာဏာပိုင်များကမူ နယ်စပ်နှစ်ဖက်စလုံးတွင် စစ်သား ၃၀ ဦးနှင့် အရပ်သား ၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားထားသည်။

ထရမ့်သည် အီရန်၏ ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ရသော ကမ္ဘာ့လောင်စာဆီ ပြဿနာကို အဆုံးသတ်ရန်အတွက် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးမည့် သဘောတူညီ ချက်တစ်ခုနှင့် အမေရိကန်သမ္မတ၏ ကာလရှည်ကြာ မျှော်မှန်းချက်ဖြစ်သော အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ကန့်သတ်မည့် သဘောတူညီချက်တစ်ခုကို ရှာဖွေနေခြင်း ဖြစ်သည်။

ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာမှုသည် အမေရိကန်ပြည်တွင်းရှိ သဘောထားများကို ထင်ဟပ် နေသည်၊ လူထုသဘောထားစစ်တမ်းများအရ ယခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ၌ မဲပေးကြမည့် အမေရိကန်ပြည်သူများအကြား အီရန်စစ်ပွဲသည် ရေပန်းမစားတော့ဘဲ ဖြစ်နေကာ အစ္စရေးအပေါ်တွင်လည်း အမြင်မကြည်လင်မှုများ ပိုမိုရှိလာနေကြောင်း ပြသနေသည်။

နေတန်ယာဟုသည်လည်း ယခုနှစ်အတွင်း ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းအနေဖြင့် အီရန်နှင့် ၎င်း၏ ဒေသတွင်း ကြားခံအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် မိမိ အနိုင်ရရှိနေသည်ကို အစ္စရေးမဲဆန္ဒရှင်များ ယုံကြည်လာအောင် ဆွဲဆောင် ရမည် ဖြစ်သည်။

နေတန်ယာဟုကမူ ၎င်း၏ဘက်မှနေ၍ ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့နှင့် သဘောထားကွဲလွဲမှုကို လျှော့ချပြောဆိုရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
“ အကောင်းဆုံး မိသားစုတွေထဲမှာ ဖြစ်တတ်သလိုမျိုးပဲ၊ တစ်ခါတရံမှာ ကျွန်တော်တို့ကြားမှာ နည်းဗျူဟာပိုင်းဆိုင်ရာ သဘောထားကွဲလွဲမှုတွေ ရှိတတ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်တွင် CNBC သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ “ ကျွန်တော်တို့ဟာ အဲဒါတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ နည်းလမ်းကို အမြဲတမ်း ရှာဖွေနိုင်ခဲ့ပြီး၊ မိတ်ဆွေကောင်းတွေပီပီ အဲဒီလိုပဲ လုပ်ဆောင်သွား မှာပါ” ဟုဆိုသည်။

အင်တာဗျူး အပြည့်အစုံကို ထုတ်လွှင့်ခြင်းမပြုမီ အမေရိကန် ဒုတိယသမ္မတဗန့်၏ မှတ်ချက်များကို CBS News က ထုတ်ဝေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည် (ပုံ)

(လွတ်လပ်သည့် မီဒီယာအဖြစ် ရေရှည်ရပ်တည်နိုင်ရေး သင်တို့အကူအညီလိုအပ်နေပါသည်။ ဤနေရာတွင် www.eraseye.com/donation နှိပ်၍ လှူဒါန်းနိုင်ပါသည်)