ချီလီနိုင်ငံရေးပါတီများသည် လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်လေးခုက ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သြဂတ်စတိုပီနိုချေး (Augusto Pinochet) ၏ စစ်အာဏာရှင်စနစ်မှ ချမှတ်ထားသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အစားထိုးရန် လက်ဝဲ-လက်ယာပါတီများက ထပ်မံ ကြိုးစားရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။
ကွန်ဂရက်အဆောက်အအုံဟောင်းတွင် သဘောတူညီချက်ကို ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ရန် သဘောတူခဲ့သည့် အခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ရေးကို ကွန်မြူနစ်ပါတီမှအပ ကျန်ပါတီများက သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် စက်တင်ဘာ (၄) ရက်က ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြင်ဆင်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်ကို မဲဆန္ဒရှင် ၆၂ ရာခိုင်နှုန်းက ပယ်ချခဲ့သည်။
ထိုငြင်းဆိုမှုသည် တိုးတက်သောခေတ်သစ်တွင် အခြေခံဥပဒေအသစ်ရေးဆွဲခြင်းဖြင့် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုမည်ဟု စောဒက တက်ခဲ့သော သမ္မတ ဂါဘရီရယ်ဘောရစ် (Gabriel Boric) အတွက် ဆိုးရွားသော ဆုတ်ယုတ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ချီလီနိုင်ငံ၏ လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍကို နိုင်ငံထက်ပို၍ အသားပေးထားပြီး ပညာရေး၊ ပင်စင်နှင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုကဲ့သို့သော ကဏ္ဍများတွင် လူဦးရေ၏ ၁၃ ရာနှုန်း နီးပါးကို ကိုယ်စားပြုသော ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကို ရည်ညွှန်းခြင်း မရှိပေ။
ချီလီနိုင်ငံသားအများစုသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြောင်းလဲခြင်းကို နှစ်သက်ကြသော်လည်း နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ လူဦးရေ ၁၉ သန်း၏ မဲဆန္ဒရှင်များသည် ထိုလုပ်ငန်းစဉ်အပေါ်တွင် သတိထားကြသည်။ အခမဲ့ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုနှင့် အိမ်ရာအခွင့်အရေးများနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဌာနေတိုင်းရင်းသားနယ်မြေများ ထူထောင်နိုင်စေမည့် လုပ်ဆောင်ရန် ခက်ခဲသော ၃၈၈ ပုဒ်မပါ ပဋိဉာဉ်ပါ အချက်တို့ကို လိုလားကြောင်း ပြသခဲ့သည်။
ယခုတစ်ကြိမ်တွင် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်မှ ခန့်အပ်ထားသော ကျွမ်းကျင်သူ (၂၄) ဦးဖြင့် ကော်မရှင်အသစ်ကို ၂ဝ၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ထားသော လူ (၅၀) နှင့် မူဘောင်အသစ်ကို ရေးဆွဲမည့် ကော်မရှင် အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းရန် ပါတီ (၁၄) ခုက သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ ထိုရေးဆွဲမှုတွင် ချီလီ၏ ဌာနေတိုင်းရင်းသား ကိုယ်စားလှယ်များလည်း ကော်မရှင်တွင် ပါဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး အရေအတွက်များကို တူညီသော လူထုမဲဖြင့် ဆုံးဖြတ်မည် ဖြစ်သည်။
တနင်္လာနေ့ညက နောက်ဆုံးဆွေးနွေးပွဲမှာ ကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်များ အရေအတွက်နှင့် သူတို့ကို ဘယ်လို ရွေးချယ်မလဲ ဆိုသည်ကို အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးရင်း လည်နေခဲ့သည်။ အာဏာရပါတီသည် ပါဝင်သူတိုင်းကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရန် ဆန္ဒရှိသော်လည်း လက်ယာအတိုက်အခံများက ခန့်အပ်သူများနှင့် ရွေးကောက်ခံအဖွဲ့ဝင်များကို ရောနှောကာ ဖွဲ့စည်းမှုကို လိုလားကြသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးက သဘောတူညီချက် တစ်ခုရရှိ ခဲ့ကြသည်။
ချီလီသည် နိုင်ငံရေး ပါတီများမှ ချမှတ်ထားသော တစ်ဒါဇင်ခန့် ရှိသည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံမူများအပေါ် အခြေခံ၍ ပဋိဉာဉ် အသစ်ကို တောင်းဆိုထားပြီး၊ ချီလီတွင် တစ်ပြည်ထောင်စနစ် ဖြစ်သော်လည်း ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု လျှော့ချထားသော အစိုးရသည် သီးခြားနှင့် အမှီအခိုကင်းသော အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ဥပဒေပြုရေးမဏ္ဍိုင်များ ရှိသည်။
အခြားအခြေခံမူများတွင် ချီလီ၏ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၁) မျိုးကို ချီလီနိုင်ငံ၏ သက်ဆိုင်သော လူမျိုးစုများအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရခြင်း၊ အခြေခံလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ရပိုင်ခွင့်များအပါအဝင် အသက်ရှင်သန်ပိုင်ခွင့်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို အသိအမှတ်ပြုခံရပြီး ချီလီစစ်တပ်သည် အရပ်ဘက်အစိုးရ၏ အမြဲတမ်းလက်အောက်ခံဖြစ်စေရမည် ဖြစ်သည်။
ပါတီတစ်ခုစီမှတဦးကျပါဝင်ထားသော တရားသူကြီး (၁၄) ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဘက်လိုက်မှုမရှိသည့် “ခုံသမာဓိ” သည် ထိုအခြေခံမူများကို လေးစားလိုက်နာရန်အတွက် ပညာပေးရန် ကွန်ဂရက်က ရေးဆွဲထားသည့်အတိုင်း ပါတီအားလုံးက သဘောတူကြသည်။
ယခု တနင်္လာနေ့ည၏ သဘောတူညီချက်ကို ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်၏ ၄မဲ ၇ မဲ အချိုးရရန် အထက်လွှတ်တော်အမတ် (၂၉) ဦးနှင့် အောက်လွှတ်တော်အမတ် (၈၉) ဦးတို့က မဲပေးအတည်ပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် အဖွဲ့ဝင်များသည် ပဋိဉာဉ် ဥပဒေသစ်ကို ရေးဆွဲရန် ငါးလ အချိန်ယူရမည်ဖြစ်ပြီး လာမည့်နှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ရာတွင် အတည်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ပယ်ချခြင်းတခုခု အဖြေထွက်မည် ဖြစ်သည်။
